W numerze kwartalnika "Chrońmy Przyrodę Ojczystą" zima 2025:

koszatka leśna w Puszczy Boreckiej. Koszatka leśna Dryomys nitedula – ściśle chroniony gatunek ze statusem „bliski zagrożenia” – jest jednym z najsłabiej zbadanych przedstawicieli popielicowa­tych. Przez Polskę przebiega obecnie pół­nocno-zachodnia granica występowania tego gatunku, którą wyznaczają nieliczne i odizolowane od siebie stanowiska. Impulsem dla dokładnego zbadania występowania koszatki w Puszczy Boreckiej było pierwsze zarejestrowanie tego gryzonia przy użyciu fotopułapki w sierpniu i wrześniu 2024 roku. Miejsce stwierdzenia stanowiło zarazem najdalej wysunięte stano­wisko występowania gatunku w Polsce. Od maja do września 2025 roku prowadzono badania występowania koszatki w Puszczy Boreckiej, a dokładniej w środkowej jej części, na obszarze stanowiącym 7% powierzchni, w nadleśnictwach Borki i Czerwony Dwór. Rejestrację obecności gatunku prowadzono w 61 punktach monitoringowych, w których w każdym oprócz fotopułapki znajdowały się budka lęgowa i karmnik. Koszatki zarejestrowano w 13 punktach. Godziny aktywności koszatek koncentrowały się między 21 a 3.00 w nocy, a najwięcej nagrań obecności gatunku uzyskano w sierpniu. Koszatki w danym punkcie monitoringowym pojawiały się maksymalnie przez 3 noce, choć w jednym przypadku aż przez 21 nocy. Koszatki leśne stwierdzono wyłącznie w drzewosta­nach liściastych.

50 lat susła perełkowanego w Świdniku. Suseł perełkowany jest endemicznym gatun­kiem dla wschodniej Europy. W Polsce został odno­towany jedynie w województwie lubelskim. Kolonia susłów na lotnisku w Świdniku została zapoczątkowana 50 lat temu z 40 osobników nielegalnie introdukowanych w latach 1976–1978. Warunki siedliskowe okazały się na tyle sprzyjające, że w ciągu 20 lat liczba osobników wzrosła do rekordowego poziomu ponad 12 tys. Kolejne lata przyniosły spadki liczebności, a dwukrotne próby ratowania ginącej po­pulacji przesiedleniem osobników z rezerwa­tu przyrody Popówka przyniosły niewielką poprawę. W 2024 roku zanotowano średnio zaledwie 22 osobniki, a łączny koszt monitoringu susła perełkowanego po­niesiony w ciągu 14 lat przez Port Lotniczy Lublin S.A. wyniósł 441 394 zł (średnio 488 zł na susła). W kontekście globalnego i krajowego spadku liczebności, zmniejszania się różnorodności genetycznej i innych nega­tywnych czynników odbudowanie populacji susła perełkowanego na trawiastej części lotniska w Świdniku staje się niemożliwe.

strategie przetrwania małży. Wpływ zmian klimatu na rozmieszczenie ga­tunków ma szczególnie znaczenie w przypad­ku gatunków narażonych na wymieranie, jak małże słodkowodne, które należą do jednej z najbardziej zagrożonych grup organizmów wodnych. Małże odgrywają istotną rolę w naturalnych procesach samooczyszczania wód i są swoistymi biologicznymi wskaźnika­mi jakości wody. Odporność na niskie tempe­ratury jest jednym z podstawowych czynni­ków regulujących zasięgi gatunków. Badano, w jaki sposób małże słodkowodne w różnych strefach klimatycznych oraz Europy radzą sobie z przetrwaniem niskich temperatur. Na podstawie wyników badań można wnio­skować o wpływie zmian klimatycznych na cechy fenotypowe i rozmieszczenie gatunku.

czerwona lista siedlisk przyrodniczych Polski – ukazała się z końcem 2025 roku jako pierwsze tego typu opracowanie dotyczące stanu zagrożenia wszystkich sie­dlisk przyrodniczych występu­jących w naszym kraju wymienionych w za­łączniku I Dyrektywy siedliskowej. Monografia została wydana przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), a w gronie pięciorga redaktorów znalazły się Joanna Korzeniak i Joanna Perzanowska z Instytutu Ochrony Przyrody PAN. Artykuł krótko prezentuje zwartość opracowania. Publikacja jest dostępna do pobrania na stronie GIOŚ: https://siedliska.gios.gov.pl/images/pliki_pdf/publikacje/Raporty%20i%20ekspertyzy/Czerwona_lista_siedlisk_przyrodniczych_2025.pdf.

XII Zjazd GBBB. Artykuł prezentuje tematy wystąpień referowanych podczas XII Zjazdu Grupy Badawczej Bociana Białego, który obył się w listopadzie 2024 roku w Oku­nince na Lubelszczyźnie. Zjazd w formie Ogólnopolskiej Konferen­cji Naukowej pt. „Bocian biały – wyjątkowy bioindykator zmian środowiska” zorgani­zowały wspólnie trzy uczelnie wyższe. Program naukowy obejmował m.in. podsumowanie wyni­ków VIII Międzynarodowego Spisu Bociana Białego oraz analizę zmian liczebności bo­ciana wykazanych z kolejnych edycji Spisu. W artykule streszczono niezwykle ciekawą tematykę wygłoszonych referatów np.: wierzenia ludowe o związku bociana z ogniem, bocian biały jako wskaźnik zmian środowiskowych i klimatycznych, wpływ użytkowania terenu na populacje bociana, 2024: nowe perspektywy w badaniach i ochronie gatunku, obserwacja stad bo­cianów, innowacyjne rozwiązania w telemetrii, podsumowanie 5 lat realizacji „Pro­gramu poznania i ochrony bociana białego w Polsce”, dyspersja osobników, zagrożenia związane z infrastruktu­rą techniczną i transportową, fizjologia i eko­logia bociana białego, zastosowanie bocianich piór w ocenie jakości powietrza, synantropizacja bociana czarnego, innowacyjne rozwiązania w telemetrii. Wyjątkowy referat o obserwa­cjach bocianów na Synaju wygłosił zdalnie Kazimierz Walasz.

kotowate Botswany – kolejna część z cyklu „Ochrona przyrody w Botswanie”. Cykl inspirowany wyprawą przyrodniczą do Botswany w listopadzie 2024 roku prezentuje mało znane ciekawostki o wybranych przedstawicielach kotowatych okraszone wspaniałymi oryginalnymi zdjęciami.

Papierową, pełną wersję bieżącego oraz archiwalnych numerów "Chrońmy Przyrodę Ojczystą" można nabyć w naszym instytucie:
http://www.iop.krakow.pl/sprzedaz_wydawnictw_1_143.html.

Jesteśmy także dostępni w prenumeracie u kolporterów prasy.

Informacje redakcyjne:
http://www.iop.krakow.pl/informacje_redakcyjne_1_151.html

Zapraszamy do przeglądania interaktywnej wersji Pdf
https://publuu.com/flip-book/23446/2413079

W NUMERZE:

koszatka leśna w Puszczy Boreckiej
50 lat susła perełkowanego w Świdniku

strategie przetrwania małży

czerwona lista siedlisk przyrodniczych Polski

XII Zjazd GBBB

kotowate Botswany

Serdecznie polecamy i zachęcamy do zapoznania się z najnowszym numerem kwartalnika „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” zima 2025! Wszystkie treści czasopisma udostępniamy online.