Cercopagis pengoi (Ostroumov, 1891) — Wioślarka kaspijska — Fishhook waterflea (Skorupiak)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Inwazyjny gatunek obcy

Status populacji niepewny

W Zatoce Gdańskiej w 1999 roku Cercopagis pengoi osiągnął maksymalną liczebność na poziomie 1369 osobników w m3, w 2006 roku - 370 osobników w m3. W 2006 roku po raz pierwszy zaobserwowano stałą, stabilną populację tego gatunku.

Biologia i opis gatunku

Ciało Cercopagis pengoi składa się z trzech podstawowych odcinków: głowy, tułowia i niesegmentowanego odwłoka, jest pozbawione typowego dla skorupiaków pancerza (karapaksu). Na głowie znajduje się duże, pojedyncze, dobrze rozwinięte oko. Cercopagis pengoi posiada cztery pary odnóży tułowiowych, z których pierwsza jest szczególnie widoczna, co najmniej trzykrotnie dłuższa od pozostałych par. Bardzo dobrze widoczne są także długie, dwugałęziste czułki drugiej pary. Odwłok (mniej więcej równy długości głowy i tułowia) na końcu zaopatrzony jest w charakterystyczny wyrostek kaudalny, przypominający igłę, od 2,5 do 7 razy dłuższy od długości reszty ciała, w części końcowej zgięty na kształt litery "z". Na wyrostku, bliżej końca odwłoka, znajduje się od 1 do 3 par kolców, ich liczba zależy od stopnia zaawansowania w rozwoju poszczególnych osobników. U samic w części grzbietowej tułowia występuje komora lęgowa. Gatunek planktonowy euryhalinowy, występuje zarówno w wodach słodkich, jak i w zbiornikach słonawych, jego optimum zasoleniowe to 2-10‰. Jest skorupiakiem ciepłolubnym, choć długoterminowa obecność w toni wodnej (od późnej wiosny do jesieni) przemawia za jego eurytermicznym charakterem. Najliczniej notowany jest do głębokości 100 m. W Morzu Kaspijskim obserwowane są jego dobowe, pionowe migracje - wykonują je przede wszystkim osobniki dorosłe. W ciągu dnia wioślarki przebywają na głębokości 60-160 m, w nocy przemieszczają się do powierzchniowych warstw wody. W Morzu Bałtyckim (Zatoka Fińska) dotychczas nie obserwowano dobowych migracji tego gatunku. Cykl życiowy Cercopagis pengoi charakteryzuje heterogonia, czyli przemiana pokoleń rozmnażających się partenogenetycznie (głównie latem) i płciowo z udziałem samców (zazwyczaj pod koniec sezonu rozrodczego, gdy temperatura wody obniża się). Osobniki żeńskie i męskie posiadają w rozwoju 3 stadia, różniące się między sobą rozmiarami ciała i liczbą par kolców na wyrostku kaudalnym.

Dymorfizm płciowy: Samce i samice różnią się wyglądem
Samce posiadają krótszy niż reszta ciała odwłok i większą głowę niż samice. Ponadto charakteryzują się krótszym wyrostkiem kaudalnym i znacznie bliżej usadowionymi parami kolców. U samców za IV parą odnóży tułowiowych znajduje się para męskich narządów płciowych. Samice, począwszy od pierwszego stadium rozwojowego, posiadają komorę lęgową. U partenogenetycznych samic znajdują się w niej embriony, a u samic gamogenetycznych - jaja przetrwalne.

Sposób odżywiania: Drapieżnik

Siedliska w zasięgu naturalnym:

  • Siedliska morskie
    Występuje w wodach słonawych do zasolenia ok. 13‰.
  • Śródlądowe wody powierzchniowe
    Występuje w wodach słodkich.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Siedliska morskie
    Występuje w wodach słonawych do zasolenia ok. 13‰. (Dane pochodzą z: Polski)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Pierwszym czynnikiem sprzyjającym rozprzestrzenieniu się tego gatunku poza pierwotny zasięg była budowa zbiorników zaporowych na Dnieprze i Donie (Ukraina): Kakhovka, Zaporozhsk, Kremenchug, Tsimlyansk i Veselovsk, które szybko zasiedlił. W Bałtyku po raz pierwszy został zanotowany w 1992 roku (w Zatoce Ryskiej i w Zatoce Parnü), a następnie w 1995 roku we wschodniej części Zatoki Fińskiej, gdzie introdukowano go prawdopodobnie z wodami balastowymi. Do 1997 roku zasięg tego gatunku w Bałtyku rozszerzył się w kierunku północnym do Zatoki Botnickiej, zachodnim - do Bałtyku właściwego i Basenu Gotlandzkiego, od strony południowej w 1999 roku stwierdzony został w Zalewie Wiślanym, a w 2002 roku w Zalewie Kurońskim. W 1998 roku Cercopagis pengoi przekroczył Atlantyk i został zawleczony do Jeziora Ontario, a następnie pojawił się również z Jeziorze Michigan i w jeziorach New York Fingerling. Kolonizacji jezior amerykańskich dokonała populacja bałtycka, zwierzęta zostały przetransportowane w wodach balastowych statków.

Ogólny opis introdukcji w Polsce: W Polsce gatunek ten stwierdzono po raz pierwszy pod koniec lat 90. ubiegłego wieku w Zatoce Gdańskiej, w rejonie portu gdyńskiego oraz w Zalewie Wiślanym, a następnie w rejonie portu rybackiego w Helu.

Literatura

  • Bielecka L., Mundrak S. 2010. New data on the non-indigenous cladoceran Cercopagis pengoi (Ostrumov, 1891) in the Gulf Gdańsk (Baltic Sea). Oceanologia 52 (1). link
  • Bielecka L., Żmijewska M. I., Szymborska A. 2000. A new predatory cladoceran Cercopagis (Cercopagis pengoi Ostrumov, 1891) in the Gulf of Gdańsk. Oceanologia 371-374. link
  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Cercopagis pengoi link
  • Duriš Z., Jurasz W., Kubláková M., Varecha D 2000. Cercopagis (Cercopagis) pengoi (Ostrumov, 1891) (Cladocera) - kolejny przyklad ekspansji ponto-kaspijskich skorupiaków w Morzu Bałtyckim. Przegląd Zoologiczny 75-78.
  • Olszewska A. 2006. New records of Cercopagis pengoi (Ostrumov, 1891) in the southern Baltic. Oceanologia 319-321. link
  • Polunina J. J. 2005. Populations of two predatory cladocerans in the Vistula Lagoon - the native Leptodora kindtii and the non-indigenous Cercopagis pengoi Oceanological and Hydrobiological Studies XXXIV: 249-260. link

Opracowanie: Luiza Bielecka

Typ: Arthropoda
Klasa/Gromada: Branchiopoda
Rząd: Cladocera
Rodzina: Cercopagidae