Branta canadensis L. 1758 — Bernikla kanadyjska — Canada goose (Ptak)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Potencjalnie inwazyjny gatunek obcy
Wobec małej liczebności bernikli w Polsce, jej wpływ na całą rodzimą przyrodę należy uznać w chwili obecnej za mały. Jednak należy pamiętać, że w krajach, w których liczebność tego gatunku jest duża, wywiera on silnie negatywny wpływ na lokalną faunę.

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca
Nielicznie ale regularnie zalatuje i ostatnio coraz częściej zimuje i przystępuje do lęgów.

Liczba stanowisk: 1 - 10.

Sposób dyspersji po introdukcji do Polski: Gatunek rozprzestrzenia się samodzielnie, bez udziału człowieka
migracja z kraju, w którym gatunek introdukowano, od zimy 1987/1988 bernikle kanadyjskie corocznie w dużej liczbie (do 1400 osobn.) zimują na Zatoce Elbląskiej oraz w innych częściach Zalewu Wiślanego. Oprócz tego najwięcej stwierdzeń pochodzi z Zatoki Gdańskiej oraz okolic Włocławka . W pozostałych rejonach kraju bernikla kanadyjska jest obserwowana nieregularnie, lecz coraz częściej. Do 2003 r. w całym kraju dokonano ogółem ponad 130 stwierdzeń tego gatunku. Część tych stwierdzeń sugerowała możliwość sporadycznych lęgów (np. w dolinie Warty, na Pobrzeżu Bałtyku i Bagnach Biebrzańskich). Pierwszy pewny lęg bernikli kanadyjskich w Polsce miał miejsce w 2005 r. w parku miejskim w Gdańsku-Przymorzu. Para ptaków zbiegła z miejscowego ogrodu zoologicznego, wyprowadziła 6 młodych, które zaobrączkowano. W następnym roku większość tych ptaków była obserwowana w pobliżu miejsca lęgu, a ta sama samica i najprawdopodobniej ten sam samiec wyprowadziły 4 młode w Gdańsku Zaspie . W 2007 r. w różnych częściach Gdańska (m.in. w Jelitkowie i Oliwie) do lęgów przystąpiło już 5 par bernikli kanadyjskich (w tym lęg połączony 2 par). Tylko 3 ptaki o nieznanym pochodzeniu, natomiast 2 były rodzicami z lat poprzednich, a 5 - ich potomstwem z wcześniejszych lęgów. Wiadomo, że połączone lęgi zakończyły się wyprowadzeniem 4 młodych. Los pozostałych 3 lęgów jest nieznany, choć obserwowano, że 2 spośród tych par wodziły pisklęta. Dzięki indywidualnemu oznakowaniu ptaków dorosłych i młodych możliwe było stwierdzenie, że począwszy od 2005 r. zimują one w ogrodzie zoologicznym w Gdańsku-Oliwie, gdzie są sukcesywnie odławiane i pozbawiane zdolności do lotu .

Gatunek jest kontrolowany, jednak z ograniczonym skutkiem
Import do kraju, przetrzymywanie, chów i hodowla, a także oferowanie do sprzedaży tego gatunku wymaga uzyskania zezwolenia od Generalnego lub właściwego regionalnego dyrektora ochrony środowiska. W krajach skandynawskich i w zachodniej Europie bernikla kanadyjska jest uznawana za inwazyjny gatunek obcy i zwalczana. Osobniki z populacji gniazdującej w Gdańsku są sukcesywnie odławiane, jednak nie doprowadziło to do całkowitego zaniku tej populacji. Pożądane jest włączenie bernikli kanadyjskiej na listę zwierząt łownych aby nie dopuścić do powstania stabilnej populacji lęgowej w Polsce.

Biologia i opis gatunku

Bernikla kanadyjska to największa i jedna z najliczniej występujących gęsi. Głowa i szyja czarne, policzki oraz podgardle białe. Wierzch ciała, boki i pierś brązowe z białymi prążkami, pierś wyraźnie jaśniejsza. Podogonie białe, dziób i nogi czarne. Gatunek z reguły monogamiczny. Gnieździ się na ziemi, zwykle nieopodal wody.

Wielkość: Ciężar ciała: 2 - 6,5 kg.

Sposób odżywiania: Roślinożerny
Żywi się głównie pokarmem roślinnym zbieranym na lądzie, żeruje na terenach otwartych w pobliżu wody , a niekiedy na uprawach rolnych.

Rozmnażanie: W kwietniu - maju składa jaja, samica wysiaduje przez 24 - 30 dni, opieka nad młodymi trwa ok. 7 tygodni. Gatunek po lęgach tworzy często stada.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Śródlądowe wody powierzchniowe
    brzegi i otoczenie jezior (Dane pochodzą z: obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)
  • Śródlądowe solniska i słonawe obszary pomokłe (bagniska i trzcinowiska)
    bagna na pobrzeżach morskich (Dane pochodzą z: obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)
  • Obszary łąkowe i obszary porośnięte turzycami, trzcinami, mchami lub porostami (Dane pochodzą z obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)
  • Tundra
    biotopy tundrowe (Dane pochodzą z: obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)

Mechanizmy wpływu:

  • Krzyżowanie się z gatunkiem rodzimym, Skala wpływu: Mały
    Wpływ na: gęgawa (Anser anser)
    Jednen z pierwszych lęgów bernikli w Polsce był prawdopodobnie lęgiem mieszanym z gęgawą Anser anser. Wobec małej liczebności lęgowej populacji bernikli skalę tego wpływu należy w chwili obecnej uznac za małą. Jednak bez wątpienia zwiększy się ona wraz ze wzrostem liczebności tego gatunku. (Dane pochodzą z: Polski)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: W 1928 r. bernikle kanadyjskie zostały pierwszy raz introdukowane w Niemczech, w 1929 r. w Szwecji, w 1930 r. w Danii, a w 1936 r. w Norwegii. Szczególnie sprowadzenie ptaków do Szwecji i Norwegii dało początek silnemu wzrostowi populacji wolno żyjących na Półwyspie Skandynawskim,a z czasem w większości Fennoskandii, przeważnie w strefie dystroficznych jezior na pobrzeżach Bałtyku i Morza Północnego. W Szwecji populację ocenia się na 43 500 osobników. Razem z populacją brytyjską (w ostatniej dekadzie XX w. ok. 30 000 par (wraz z nielęgowymi ponad 80 000 osobn.) tworzą one główne ogniska rozprzestrzeniania się bernikli w Europie. Najprawdopodobniej głównie ze szwedzkiej populacji pochodzą osobniki zalatujące do Polski .

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja: przed rokiem 1935

Sposoby przetransportowania gatunku do Polski:

  • Gatunek samodzielnie rozprzestrzenił się po wcześniejszej introdukcji w kraju sąsiednim

Przyczyny, dla których gatunek został przetransportowany do Polski:

  • Dla części introdukcji brak danych o przyczynie, dla której gatunek dostał się do Polski
  • Rozprzestrzenił się do Polski po introdukcji w sąsiednim kraju

Wektory odpowiedzialne za przedostanie się gatunku do Polski:

  • Brak danych

Sposoby przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski:

  • Samodzielna inwazja do środowiska przyrodniczego po wcześniejszej introdukcji w sąsiednim kraju

Ogólny opis introdukcji w Polsce: Pierwsze stwierdzenie bernikli kanadyjskiej w granicach Polski miało miejsce na Pomorzu przed 1935 r., a kolejne - dopiero po ponad 30 latach w Gubinie. Regularnych obserwacji pojedynczych osobników i małych stad dokonywano od 1982 r.

Literatura

  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Branta canadensis link
  • K. Mokwa, T. Mokwa 2004. Branta canadensis (L., 1758) - bernikla kanadyjska. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. 7: 121-123. link
  • Meissner W., Bzoma S. 2009. Pierwsze lęgi bernikli kanadyjskiej Branta canadensis w Polsce oraz problemy zwiazane ze wzrostem jej liczebności na świecie. (First broods of the Canada Goose Branta canadensis in Poland and problems involved with the growth of its population in the world) Notatki Ornitologiczne 50: 21-28. Bogucki Wydawnictwo Naukowe link
  • Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany PTPP "pro Natura"

Opracowanie: Wojciech Solarz

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Aves
Rząd: Anseriformes
Rodzina: Anatidae

Synonimy angielskie: Canadian snow goose