Dama dama Linnaeus, 1758 — Daniel — Fallow deer (Ssak)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Potencjalnie inwazyjny gatunek obcy
Negatywny wpływ danieli może się ujawniać przy ich bardzo dużej liczebności. Obserwowano, że jelenie szlachetne unikają części kompleksów leśnych, w których zagęszczenie danieli jest wysokie. Zimą, przy dużych zagęszczeniach, skutecznie konkurują one przy paśnikach z innymi gatunkami kopytnych. Konkurencję taką stwierdzono w stosunku do sarny i młodych żubrów. W sezonie wiosenno-letnim daniele mogą powodować szkody w uprawach zbóż, roślin oleistych i okopowych, a także w lasach. Straty w lasach powstają wskutek zgryzania kory i łyka drzew (tzw. spałowania) oraz zgryzania pędów i pączków w odnowieniach. Szczególnie narażone są świerk, sosna, buk, jesion, dąb i grab. Choć nie brak doniesień o znacznych szkodach powodowanych przez daniele w uprawach i lasach, to na ogół są one mniejsze niż straty powodowane przez jelenie szlachetne i sarny.

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca

Liczba stanowisk: 101 - 1000. W 2007 r. liczebność szacowano na ok. 15 400 osobników.

Sposób dyspersji po introdukcji do Polski: Gatunek jest celowo rozprzestrzeniany przez człowieka

Gatunek jest kontrolowany, jednak z ograniczonym skutkiem
Daniel jest w Polsce gatunkiem łownym. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz. U. 2005, Nr 48, poz. 459) w okresie od 1 października do 31 stycznia polować można na byki, a w okresie od 1 października do 15 stycznia - na łanie i cielęta. Prawidłowa gospodarka łowiecka zakłada, że pozyskanie danieli powinno wynosić 20-35% wiosennego stanu populacji. Dane GUS wskazują, że po 1990 roku wzrost poziomu pozyskania danieli w Polsce nie nadąża za wzrostem liczebności populacji. W celu ograniczenia tego wzrostu należy zatem rozważyć zwiększenie odstrzału, przy jednoczesnym ograniczeniu introdukcji tego gatunku.

Biologia i opis gatunku

Sylwetka daniela jest bardziej krępa niż jelenia szlachetnego. Grzbiet i boki ciała mają ubarwienie rudobrązowe z charakterystycznymi białymi plamami. Wzdłuż kręgosłupa biegnie ciemna smuga. Biała plama na zadzie (lustro) jest ciemno obrzeżona. Ogon jest stosunkowo długi (od 16 do 25 cm), z wierzchu czarny, a od spodu biały. W zimie ubarwienie grzbietu ciała zmienia się na szare, bez białych plam. Daniele żyją w stadach (chmarach), prowadzonych przez starszą, doświadczoną łanię. Chmara składa się z łań i cieląt oraz zeszłorocznych młodych osobników obu płci. Starsze byki dołączają do chmary tylko w okresie rui. Przez pozostałą część roku byki prowadzą samotny tryb życia lub tworzą niewielkie chmary.

Wielkość: Długość ciała wynosi od 130 do 150 cm. Masa ciała samców (byków) od 46 do 80 kg, natomiast samic (łań) od 35 do 52 kg. Wysokość w kłębie: 80 - 90 cm.

Dymorfizm płciowy: Samce i samice różnią się wyglądem
Byki mają poroże o masie dochodzącej do 7 kg, w formie łopatowato rozszerzających się ku górze tyk, z tzw. oczniakiem i opierakiem. Łopaty posiadają odnogi wyrastające w tylnej części łopaty, zwane sękami

Sposób odżywiania: Roślinożerny
Latem żywi się roślinnością trawiastą, liśćmi drzew i młodymi pędami krzewów. Zimą zjada korę i gałązki drzew, krzewów czy krzewinek, a także żołędzie i kasztany.

Rozmnażanie: Okres rui, zwany u danieli bekowiskiem, przypada na listopad i grudzień. W czerwcu, po okresie ciąży trwającym około 220 dni, łania rodzi najczęściej dwa cielaki. Mają one ubarwienie czerwono-rdzawe z białymi plamami. Po mniej więcej tygodniu młode chodzą za matką, która dołącza do pozostałej części chmary. Młode karmione są mlekiem niekiedy aż do grudnia. Daniele osiągają dojrzałość płciową w drugim lub trzecim roku życia, jednak młode byki na ogół nie biorą udziału w rozrodzie. Daniele zasiedlają różnorodne siedliska. Preferują niewielkie lasy iglaste, liściaste i mieszane, graniczące z terenami uprawnymi i łąkami, natomiast unikają terenów wilgotnych.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Lasy (Dane pochodzą z Polski)

Mechanizmy wpływu:

  • Konkurencja, Skala wpływu: Mały
    Wpływ na: Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
    (Dane pochodzą z: Polski)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Introdukcje danieli na tereny, na których występował przed zlodowaceniami rozpoczęły się już w czasach Cesarstwa Rzymskiego. W średniowieczu introdukcje miały miejsce w wielu krajach Europy Środkowej, m.in. na terenie Niemiec (VII w.), Danii (XI lub XII w.), na Węgrzech (XIII w.), w Czechach (XIV lub XVII w.) i na Białorusi (XVI w.).

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja: około roku 0

Sposoby przetransportowania gatunku do Polski:

  • Dla niektórych introdukcji brak danych o sposobie przetransportowania gatunku do Polski
  • Gatunek został celowo sprowadzony

Przyczyny, dla których gatunek został przetransportowany do Polski:

  • Handel i hodowla zwierząt domowych
  • Leśnictwo
  • Łowiectwo
  • Ogrody zoologiczne

Wektory odpowiedzialne za przedostanie się gatunku do Polski:

  • Brak danych
  • Nie dotyczy (gatunek był sprowadzony celowo)

Sposoby przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski:

  • Celowe wsiedlenie; brak danych o tym czy introdukcja była legalna
  • Celowe wsiedlenie; nie istniały wówczas przepisy dotyczące introdukcji
  • Celowe, legalne wsiedlenie (wypuszczenie, uwolnienie)
  • Dla niektórych introdukcji brak danych o sposobie przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski
  • Ucieczka z hodowli/uprawy

Ogólny opis introdukcji w Polsce: W sezonie 1998/1999 (podobnie jak w poprzednim) pozyskano 1500 danieli. W sezonie 1999/2000 pozyskano prawie 1600 danieli. Plan odstrzału zrealizowano w 86%. W 2002 r. wykazano daniele w 319 z 4743 dzierżawionych obwodów, a rok wcześniej w 294. Daniela introdukowano w 70 nadleśnictwach na terenie całego kraju.

Literatura

  • Bełżek J. 1995. Daniele na Roztoczu. Łowiec polski 6: 20-21.
  • Biesiński W., Bryliński R. 2001. Sytuacja zwierzyny grubej Wyniki Monitoringu 1: .
  • Bresiński W., Bryliński R., Kamieniarz R., Panek M. 2000. Sytuacja zwierzyny w Polsce Łowiec polski : 18,19.
  • Bryliński R. 2003. Sytuacja zwierzyny grubej (2) : 14-15.
  • Brzuski P., Malawski J., Uhl T. 1995. Liczebne i przestrzenne granice występowania żubra, łosia, jelenia, daniela, sarny, muflona w ocenie polskich słuzb leśnych Fundacja Ratowania Fauny i Flory Karpat i Podkarpacia
  • Bujna C. 1968. Kilka słów o danielach importowanych z Węgier Zach. por. Łow. 2: 19-20.
  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Dama dama link
  • Dyrbuś J., Dembiniok E. 1970. Daniel w województwie katowickim Łowiec polski 22: 6-7.
  • Dzięciołowski R. 1994. Daniel Wydawnictwo SGGW, Warszawa
  • Dzięciołowski R. 1994. Liczebność danieli w Polsce i w Europie Łowiec polski 5: 8.
  • Dzięgielewski S. 1962. Daniel Łowiec polski 19: 3-5.
  • Fruziński B., Łabudzki L. 1998. Daniel Łowiec polski 8: 8-10.
  • Grzegorczyk A. 1987. Kieleckie problemy Łowiec polski 6: 3.
  • Kowalski K. (red.) 1964. Klucze do oznaczania kręgowców Polski; część V Ssaki – Mammalia 261-262. PWN, Warszawa – Kraków
  • Kutiak M. 1995. Daniel na Warmii i Mazurach Łowiec polski 4: 10.
  • Łabudzki L. 1993. Trofea łowieckie – daniel Łowiec polski 11: 10-11.
  • Mierzwiński W. 1952. Jeszcze o danielu Łowiec polski 4: 12.
  • Oko Z., Włodek K. 1978. Występowanie i dynamika liczebności daniela (Dama dama L.) w Polsce Rocz. A.R. w Poznaniu – C; Zootechnika 24: 113-125.
  • Pielowski Z., Kamieniarz R., Panek M. 1993. Raport o zwierzętach łownych w Polsce 24-25. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa
  • Pinkowski M. 1988. Daniel – niedoceniana szansa dla wielu łowisk Łowiec polski 9: 10-11, 13.
  • Pomarnacki L. 1967. Daniele w Kielecczyźnie Łowiec polski 4: 7.
  • Pucek Z., Raczyński J. (red) 1983. Atlas rozmieszczenia ssaków w Polsce 169. PWN link
  • Suminski P. 1963. Aklimatyzacja ssaków łownych w Polsce. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 19: 13-22.
  • Trędowski M. 1992. Daniel zwierzyną przyszłościową Łowiec polski 3: 5.
  • Włodek K. 1976. Wędrówki danieli Przyroda Polska 9: 18-19.
  • Włodek K. 1979. Historia rozprzestrzeniania się daniela europejskiego w czasach nowożytnych i jego rozmieszczenie na świecie Przegląd Zoologiczny 23: 84-91.

Opracowanie: Wojciech Solarz

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Mammalia
Rząd: Artiodactyla
Rodzina: Cervidae

Synonimy łacińskie: Cervus dama

Synonimy angielskie: European fallow deer; Fallow buck