Cervus nippon Temminck, 1838 — Jeleń sika — Sika deer (Ssak)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Inwazyjny gatunek obcy

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca

Liczba stanowisk: 1 - 10. W 2006 r. liczebność wynosiła co najmniej 438 osobników..

Sposób dyspersji po introdukcji do Polski: Gatunek rozprzestrzenia się samodzielnie, bez udziału człowieka
Poza krótkodystansowymi przemieszczeniami, jelenie sika z Polski północnej podejmują migracje na długich dystansach. Stado kilkunastu osobników obserwowano w okolicach Pisza, w odległości około 200 kilometrów od centrum zwartego zasięgu populacji.

Gatunek jest kontrolowany, jednak z ograniczonym skutkiem
Gatunek łowny od 1.10 do 15.01 (byki, łanie i cielęta). Średnie roczne pozyskanie jeleni sika w latach 1985-1994 wynosiło około 30 sztuk, a w latach 1995-2004 - około 77 sztuk. W ostatnim dziesięcioleciu nastąpił zatem ponad dwu i półkrotny wzrost liczby odstrzeliwanych w naszym kraju jeleni sika. Nie spowodowało to jednak spadku liczebności populacji. Przeciwnie, w tym samym okresie nastąpił ponad dwukrotny wzrost liczebności tego gatunku w Polsce. Wzrost rzeczywistego poziomu pozyskania w analogicznym okresie wyniósł zatem niewiele ponad połowę. Wobec konkurencji jeleni sika z jeleniami szlachetnymi i hybrydyzacji między tymi dwoma gatunkami, należy rozważyć powstrzymanie wzrostu krajowych populacji jelenia sika poprzez zwiększenie poziomu jego pozyskania oraz bezwzględny zakaz nowych introdukcji. Zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody sprowadzanie do jeleni sika kraju powinno być możliwe jedynie po uzyskaniu zezwolenia ministra właściwego do spraw środowiska.

Biologia i opis gatunku

Jeleń sika pokrojem ciała przypomina jelenia szlachetnego, jednak jest od niego mniejszy. Poroże ma nie więcej niż 3 odnogi. W okresie od maja do września sierść jest ruda. Na grzbiecie i bokach ciała występują niewielkie białe plamy, z których część zlewa się ze sobą w większe pasma. We wrześniu następuje zmiana sierści na ciemnobrunatną, a białe plamy całkowicie zanikają lub stają się mniej wyraźne. U byków w sezonie zimowym sierść na szyi tworzy grzywę sięgającą nasady przednich kończyn. Na zewnętrznej stronie tylnych kończyn, w miejscu występowania gruczołów zapachowych, sierść jest jasna i tworzy wyraźne plamy. Poligamiczne, bytują w niewielkich chmarach składających się 2 do 12 osobników. Zwierzęta te zasiedlają gęste lasy liściaste i mieszane z bogatym podszytem i runem, urozmaicone terenami podmokłymi i łąkami.

Wielkość: Maksymalna długość: 150 kg, ciężar ciała: 25 - 40 kg.

Dymorfizm płciowy: Samce i samice różnią się wyglądem
Poza brakiem poroża, łanie różnią się od byków mniejszymi wymiarami

Sposób odżywiania: Roślinożerny
Żywi się roślinami zielnymi, gałązkami, młodymi pędami drzew i krzewów.

Rozmnażanie: Po około 230 dniach ciąży, w maju lub w czerwcu, łanie rodzą 1, rzadziej 2 młode, które są karmione przez 3-4 miesiące. Szczyt aktywności dobowej przypada na kilka godzin przed i po zapadnięciu zmroku. Ruja rozpoczyna się w połowie września i przy sprzyjającej pogodzie trwa do końca listopada. Dominujące byki mogą tworzyć grupy z kilkoma łaniami.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Lasy liściaste
    Zasiedlają gęste lasy liściaste i mieszane z bogatym podszytem i runem, urozmaicone terenami podmokłymi i łąkami. (Dane pochodzą z: obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)
  • Lasy mieszane (Dane pochodzą z obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)

Mechanizmy wpływu:

  • Konkurencja, Skala wpływu: Istotny
    Wpływ na: Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
    (Dane pochodzą z: Polski)
  • Krzyżowanie się z gatunkiem rodzimym, Skala wpływu: Istotny
    Wpływ na: Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
    (Dane pochodzą z: Polski)
  • Przenoszenie chorób i pasożytów, Skala wpływu: Istotny
    Wpływ na: Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
    (Dane pochodzą z: obszaru Europy, gdzie gatunek jest obcy)
  • Przenoszenie chorób i pasożytów, Skala wpływu: Istotny
    Wpływ na: Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
    (Dane pochodzą z: obszaru Europy, gdzie gatunek jest obcy)

Sposoby wykorzystywania gatunku przez człowieka:

  • Gatunek łowny (Dane pochodzą z: Polski)
  • Wykorzystywany w rolnictwie (Dane pochodzą z: Polski)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Do Europy pierwsze osobniki jeleni sika sprowadzono w 1860 r. na wystawę w Londyńskim Towarzystwie Zoologicznym, gatunek ten był celowo rozmnażany w zamkniętych hodowlach w Irlandii, Anglii i Szkocji. Osobniki z hodowli były introdukowane do naturalnego środowiska. Podobna sytuacja miała miejsce w krajach Europy kontynentalnej - w Czechach, Danii, Francji, Niemczech, Austrii, Rosji, na Litwie, Węgrzech i Ukrainie . W Pilawinie na Wołyniu około roku 1904 introdukowano 2 osobniki. Przyczyną introdukcji były hodowle hobbystyczne.

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja: w roku 1910

Sposoby przetransportowania gatunku do Polski:

  • Gatunek został celowo sprowadzony

Przyczyny, dla których gatunek został przetransportowany do Polski:

  • Łowiectwo

Wektory odpowiedzialne za przedostanie się gatunku do Polski:

  • Nie dotyczy (gatunek był sprowadzony celowo)

Sposoby przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski:

  • Celowe wsiedlenie; nie istniały wówczas przepisy dotyczące introdukcji

Ogólny opis introdukcji w Polsce: Pierwsze doniesienie o obecności jeleni sika na ziemiach polskich pochodzi z terenu obecnego Nadleśnictwa Kobiór koło Pszczyny. W roku 1895 lub 1905 sprowadzono tu z Anglii 1 byka i 6 łań do hodowli zamkniętej w dobrach ks. von Plessa. W 1910 r. do okolicznych lasów wypuszczono na wolność całe stado pochodzące z tej hodowli, liczące 54 osobniki. Drugim miejscem introdukcji jelenia sika na obszarze Polski był teren Nadleśnictwa Kadyny w okolicach miejscowości Tolkmicko nad Zalewem Wiślanym. W 1910 r. lub 1911 r. introdukowano do tutejszych dóbr Hohenzollernów 1 byka i 6 łań.

Literatura

  • Cenkier S. 1938. Hodowla zwierzyny łownej w lasach pszczyńskich Łowiec polski 29: 595-596.
  • Cenkier S. 1966. Jelenie sika na Śląsku Łowiec polski 5: 6-7.
  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Cervus nippon link
  • Fabijański P. 1996. Lasy Polski. Lasy Elbląskie i Kadyńskie Łowiec polski 3: 8-9.
  • Grzegorczyk A. 1987. Sika w kadyńskich lasach Łowiec polski 3: 14.
  • Kamieniarz R. 1993. Mieszkańcy nielicznych polskich łowisk – muflon i jeleń sika Łowiec polski 12: 8-9.
  • Kowalski K. (red.) 1964. Klucze do oznaczania kręgowców Polski; część V Ssaki – Mammalia 261-262. PWN, Warszawa – Kraków
  • Pielowski Z., Kamieniarz R., Panek M. 1993. Raport o zwierzętach łownych w Polsce 24-25. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa
  • Pucek Z., Raczyński J. (red) 1983. Atlas rozmieszczenia ssaków w Polsce 169. PWN link
  • Suminski P. 1963. Aklimatyzacja ssaków łownych w Polsce. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 19: 13-22.
  • Sumiński P. 1965. Jeleń sika – nowy gatunek łowny Łowiec polski 18: 3,7.
  • Sztolcman J. 1904. Jeleń Dybowskiego Łowiec polski 8: 118-119. PWN Kraków
  • Ziembicki W. 1933. Jeleń Dybowskiego Drukarnia Księgarni Polskiej B. Połonieckiego we Lwowie; Lwów

Opracowanie: Wojciech Solarz, Aleksandra Biedrzycka

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Mammalia
Rząd: Artiodactyla
Rodzina: Cervidae

Synonimy polskie: Jeleń wschodni; Sika

Synonimy angielskie: Japanese deer; Japanese sika deer; Japanese spotted deer; Sika; Sika stag; Spotted deer