Proterorhinus semilunaris (Pallas, 1814) — Babka marmurkowa (Ryba)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Biologia i opis gatunku

Ubarwienie w zależności od podłoża od jasnego rudo-brązowego do żółto-brązowego. Na bokach ciała ukośnie przebiegające pasy o nieregularnych, ale ostro odgraniczonych brzegach, zanikające poniżej linii nabocznej. Na pierwszej płetwie grzbietowej 2-3 ciemne podłużne linie, na drugiej grzbietowej, odbytowej, ogonowej i płetwach piersiowych szereg mniej wyraźnych ciemnych linii. Głowa spłaszczona bocznie wyższa niż szersza. Cecha charakterystyczna gatunku są nozdrza wyciągnięte w rurki sięgające za górna wargę. Ciało pokryte łuska cykloidalną, w tym również wierzch głowy, odmiennie niż u babi łysej. Druga płetwa grzbietowa i odbytowa równo wysokie na całej długości, w odróżnieniu od babki szczuplej. Płetwy brzuszne zrośnięte w charakterystyczny lejek. Żyją około dwóch lat. Dojrzałość płciowa osiągają w drugim roku życia, przy długości 5,5 cm. Tarło odbywa się w kilku rzutach (zwykle trzech) i trwa od 3 do 4 miesięcy. Zwykle rozpoczyna się w kwietniu lub maju. Liczba jaj na samice waha się od 324 do 1045, średnio 638. Jaja są relatywnie duże (1,4 – 1,5 mm), składane w pustych muszlach, pod kamieniami, korzeniami, w zagłębieniach łodzi i innych obiektów pływających itp. W gnieździe może znajdować się ikra więcej niż jednej samicy. Strzeże jej samiec. Behawior rozrodczy jest mało poznany. W okresie rozrodu obie płcie mogą emitować dźwięki o niskiej częstotliwości. Gatunek euryhalinowy, występuje zarówno wodach słodkich (jeziora, rzeki, zbiorniki zaporowe), estuariach, jak i w zatokach morskich o znacznym zasoleniu. Żyje przy dnie, zwykle w płytkich wodach, choć w zbiornikach zaporowych stwierdzany do głębokości 4 m. Spotykany na różnych rodzajach podłoża, piaszczystym, mulistym, porośniętym roślinnością lub kamienistym. W Dunaju oraz wielu nowo zasiedlonych rzekach europejskich, często występuje przy brzegach umocnionych rumowiskiem kamiennym. W Polsce dotychczas notowany był Wiśle i Bugu właśnie z takich siedlisk, jak również miejsc o podłożu piaszczystym.

Dymorfizm płciowy: Samce i samice różnią się wyglądem
W okresie rozrodu samce ciemnieją od barwy szarawej do prawie czarnej, tak, że wzór barwny na ciele staje się zdecydowanie mniej widoczny. Płetwy wydłużają się. Pierwsza płetwa grzbietowa z pomarańczowo-żółtym obrzeżeniem.

Sposób odżywiania: Drapieżnik
W miejscach naturalnego zasięgu żywi się głównie drobnymi skorupiakami (Amphipoda, Cumaceea, Isopoda, Ostracoda) i wieloszczetami. Brak danych o ich diecie w wodach Polski.

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Rozszerzanie zasięgu tego gatunku obserwowano wcześniej w Dnieprze, gdzie do 1970 roku występował jedynie w jego dolnym biegu. Około roku 1985 zasiedlił Zbiornik Kijowski (Ukraina), a następnie w 2007 odnotowano jego obecność na Białorusi w górnym i środkowym biegu Prypeci.

Ogólny opis introdukcji w Polsce: Po raz pierwszy stwierdzona w kwietniu 2008 roku w Wiśle na wysokości Płocka (cofka Zbiornika Włocławskiego). W kolejnych miesiącach znaleziono ją również w innych miejscach zbiornika a także w Bugu koło Terespola. Można więc wnioskować, że jest to kolejny ponto-kaspijski gatunek ryby, który przybył do Polski wykorzystując tzw. centralny kanał inwazji tj. Dniepr – Prypeć – Kanał Królewski – Bug – Wisła.

Literatura

  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Proterorhinus marmoratus link
  • Grabowska J., Pietraszewski D., Ondrackova M. 2008. Tubenose goby Proterorhinus marmoratus (Pallas, 1814) jointed three other Ponto-Caspian gobies in the Vistula River (Poland) Aquatic Invasions 3: 250-254.

Opracowanie: Joanna Grabowska

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Actinopterygii
Rząd: Perciformes
Rodzina: Gobiidae