Branta canadensis L. 1758 – Bernikla kanadyjska – Canada goose

Status

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca

Nielicznie ale regularnie zalatuje i ostatnio coraz częściej zimuje i przystępuje do lęgów.

Potencjalnie inwazyjny gatunek obcy

Wobec małej liczebności bernikli w Polsce, jej wpływ na całą rodzimą przyrodę należy uznać w chwili obecnej za mały. Jednak należy pamiętać, że w krajach, w których liczebność tego gatunku jest duża, wywiera on silnie negatywny wpływ na lokalną faunę.

Ogólna charakterystyka

Wygląd i biologia

Bernikla kanadyjska to największa i jedna z najliczniej występujących gęsi. Głowa i szyja są czarne, policzki oraz podgardle białe. Wierzch ciała, boki i pierś brązowe z białymi prążkami, pierś wyraźnie jaśniejsza. Podogonie białe, dziób i nogi czarne. Ciężar ciała wynosi 2 - 6,5 kg. Brak dymorfizmu płciowego choć samica jest nieco mniejsza od samca. Gatunek roślinożerny – żywi się głównie pokarmem roślinnym zbieranym na lądzie, żeruje na terenach otwartych w pobliżu wody, a niekiedy na uprawach rolnych. Gatunek z reguły monogamiczny. W kwietniu i maju składa jaja. Samica wysiaduje je przez 24 - 30 dni, opieka nad młodymi trwa ok. 7 tygodni. Gatunek po lęgach często tworzy stada.

Siedliska w zasięgu rodzimym

Gnieździ się na ziemi, zwykle nieopodal wody.

Wpływ na rodzimą różnorodność biologiczną i na gospodarkę

Siedliska w zasięgu wtórnym

Obszary łąkowe i obszary porośnięte turzycami, trzcinami, mchami lub porostami; śródlądowe wody powierzchniowe (brzegi i otoczenie jezior) oraz śródlądowe solniska i słonawe obszary podmokłe na pobrzeżach morskich (bagniska i trzcinowiska)

Występowanie

Okoliczności poprzedzające introdukcję do Polski

W 1928 r. bernikle kanadyjskie zostały pierwszy raz introdukowane w Niemczech, w 1929 r. w Szwecji, w 1930 r. w Danii, a w 1936 r. w Norwegii. Szczególnie sprowadzenie ptaków do Szwecji i Norwegii dało początek silnemu wzrostowi populacji wolno żyjących na Półwyspie Skandynawskim,a z czasem w większości Fennoskandii, przeważnie w strefie dystroficznych jezior na pobrzeżach Bałtyku i Morza Północnego. W Szwecji populację ocenia się na 43 500 osobników. Razem z populacją brytyjską (w ostatniej dekadzie XX w. ok. 30 000 par (wraz z nielęgowymi ponad 80 000 osobn.) tworzą one główne ogniska rozprzestrzeniania się bernikli w Europie. Najprawdopodobniej głównie ze szwedzkiej populacji pochodzą osobniki zalatujące do Polski .

Mapa występowania

Obszary na mapie przedstawiają miejsca stałego występowania gatunku. Natomiast punkty na mapie przedstawiają miejsca introdukcji lub/i miejsca pojedynczych stwierdzeń gatunku, które nie zawsze są tożsame z jego aktualnym występowaniem w danej lokalizacji.

Informacje, kóre mogłyby upełnić mapę wystętpowania gatunku można przesyłać na adres ias@iop.krakow.pl

Opis rozmieszczenia

Rozmieszczenie punktowe: co najmniej 130 stwierdzeń ptaków zalatujących i zimujących, głównie w północnej części kraju. W latach 2005-2006 jedna, a w roku 2007 co najmniej 4 pary odbyły udane lęgi w Gdańsku. Przynajmniej część tych ptaków uciekła z ogrodu zoologicznego w Gdańsku-Oliwie

Ogólny opis introdukcji

Pierwsze stwierdzenie bernikli kanadyjskiej w granicach Polski miało miejsce na Pomorzu przed 1935 r., a kolejne - dopiero po ponad 30 latach w Gubinie. Regularnych obserwacji pojedynczych osobników i małych stad dokonywano od 1982 r.

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja

przed rokiem 1935

Sposoby transportu

  • Samodzielne rozprzestrzenienienie spoza obszaru Polski

Przyczyny sprowadzenia

  • Samodzielne rozprzestrzenienie do Polski po wcześniejszym wprowadzeniu zagranicą

Sposoby wsiedlenia do środowiska przyrodniczego

  • Rozprzestrzenianie po wcześniejszym wprowadzeniu na innym obszarze

Sposób rozprzestrzeniania się po introdukcji

Gatunek rozprzestrzenia się samodzielnie, bez udziału człowieka migracja z kraju, w którym gatunek introdukowano, od zimy 1987/1988 bernikle kanadyjskie corocznie w dużej liczbie (do 1400 osobn.) zimują na Zatoce Elbląskiej oraz w innych częściach Zalewu Wiślanego. Oprócz tego najwięcej stwierdzeń pochodzi z Zatoki Gdańskiej oraz okolic Włocławka . W pozostałych rejonach kraju bernikla kanadyjska jest obserwowana nieregularnie, lecz coraz częściej. Do 2003 r. w całym kraju dokonano ogółem ponad 130 stwierdzeń tego gatunku. Część tych stwierdzeń sugerowała możliwość sporadycznych lęgów (np. w dolinie Warty, na Pobrzeżu Bałtyku i Bagnach Biebrzańskich). Pierwszy pewny lęg bernikli kanadyjskich w Polsce miał miejsce w 2005 r. w parku miejskim w Gdańsku-Przymorzu. Para ptaków zbiegła z miejscowego ogrodu zoologicznego, wyprowadziła 6 młodych, które zaobrączkowano. W następnym roku większość tych ptaków była obserwowana w pobliżu miejsca lęgu, a ta sama samica i najprawdopodobniej ten sam samiec wyprowadziły 4 młode w Gdańsku Zaspie . W 2007 r. w różnych częściach Gdańska (m.in. w Jelitkowie i Oliwie) do lęgów przystąpiło już 5 par bernikli kanadyjskich (w tym lęg połączony 2 par). Tylko 3 ptaki o nieznanym pochodzeniu, natomiast 2 były rodzicami z lat poprzednich, a 5 - ich potomstwem z wcześniejszych lęgów. Wiadomo, że połączone lęgi zakończyły się wyprowadzeniem 4 młodych. Los pozostałych 3 lęgów jest nieznany, choć obserwowano, że 2 spośród tych par wodziły pisklęta. Dzięki indywidualnemu oznakowaniu ptaków dorosłych i młodych możliwe było stwierdzenie, że począwszy od 2005 r. zimują one w ogrodzie zoologicznym w Gdańsku-Oliwie, gdzie są sukcesywnie odławiane i pozbawiane zdolności do lotu .

Literatura

  • K. Mokwa, T. Mokwa 2004. Branta canadensis (L., 1758) - bernikla kanadyjska. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. 7: 121-123. link
  • Meissner W., Bzoma S. 2009. Pierwsze lęgi bernikli kanadyjskiej Branta canadensis w Polsce oraz problemy zwiazane ze wzrostem jej liczebności na świecie. Notatki Ornitologiczne 50: 21-28. Bogucki Wydawnictwo Naukowe link
  • Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany PTPP "pro Natura"

Opracowanie: Wojciech Solarz

Rodzaj organizmu: Ptak

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Aves
Rząd: Anseriformes
Rodzina: Anatidae

Synonimy angielskie: Canadian snow goose