Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion) (6410 )
Rozmieszczenie
Występowanie siedliska w regionie alpejskim ogranicza się do Beskidu Wyspowego. Kilka rozproszonych płatów o powierzchni od 1-25 arów występuje wśród łąk świeżych i wilgotnych na stokach Lubogoszczy i Czarnego Działu, pomiędzy miejscowościami Mszana Dolna i Kasina Wielka. Dla ich ochrony utworzono, złożony z trzech enklaw, obszar Natura 2000 „Łąki koło Kasiny Wielkiej”. Łączną powierzchnię dobrze wykształconych płatów siedliska w polskich Karpatach można oszacować na około 1 ha.
Charakterystyka
Mimo małej powierzchni i niewielkiej liczby płatów, siedlisko jest dość zróżnicowane. Reprezentują je zespoły Selino-Molinietum i Junco-Molinietum oraz zbiorowiska o charakterze przejściowym między łąką trzęślicową a łąką ostrożeniową Cirsietum rivularis, młaką eutroficzną Valeriano-Caricetum flavae i psiarą, z którymi często bezpośrednio sąsiaduje. Występuje w miejscach o zmiennym poziomie wody gruntowej w glebie (bardzo wysoki wiosną, niski latem). Wchodzi w skład mozaikowych układów roślinności nieleśnej na śródleśnych polanach i w dolnej części stoków od 500 m n.p.m. po 620 m n.p.m. Przestrzennie kontaktuje się głównie z górskimi łąkami świeżymi Gladiolo-Agrostietum i wilgotnymi łąkami ze związku Calthion, a także eutroficznymi młakami i ziołoroślami. Należy do siedlisk antropogenicznych, jednak na skutek zmian gospodarczych, tradycyjna forma jego użytkowania – koszenie późnym latem w celu pozyskania siana na ściółkę dla bydła – już zanikła.
Zagrożenia
Siedlisko wrażliwe na zmiany uwilgotnienia gleby oraz sposób i intensywność użytkowania kośnego. Poszczególne płaty są małe i rozproszone. W składzie florystycznym ze znacznym pokryciem występują ekspansywne gatunki roślin zielnych, zwłaszcza ostrożeń łąkowy Cirsium rivulare i tojeść zwyczajna Lysimachia vulgaris. Ze względu na brak danych porównawczych nie można jednoznacznie stwierdzić czy jest to wynik zmian kierunkowych (sukcesji w kierunku zbiorowisk ze związku Calthion lub Filipendulion w wyniku braku koszenia), dynamicznych przemian o charakterze fluktuacji, czy też może jest to związane z występowaniem siedliska na granicy jego wysokościowego zasięgu. Potencjalnym zagrożeniem jest zaburzenie reżimu hydrologicznego, zarówno przez obniżenie zwierciadła wód gruntowych, jak i wtórne zabagnienie.
Stan ochrony
Stan ochrony siedliska w poszczególnych enklawach określono jako zły U2 lub niewłaściwy U1, w obszarze i całym regionie jako zły U2, głównie z powodu niewielkiej powierzchni z typowo wykształconą roślinnością oraz braku pewności co do prawidłowego użytkowania kośnego w przyszłości.
Program ochrony
Zachowanie siedliska wymaga prowadzenia ochrony czynnej i kontroli warunków hydrologicznych (monitoring wilgotności gleby i jej sezonowych zmian). Kluczowe dla jego zachowania wydaje się zapewnienie użytkowania naśladującego dawne, dziś już zarzucone metody, tj. wysokie koszenie runi późnym latem/jesienią połączone z usuwaniem biomasy, raz w roku lub przynajmniej co 2 lata. Ochroną powinny zostać objęte wszystkie płaty monitorowane w ramach Monitoringu Gatunków i Siedlisk Natura 2000, obligatoryjnie stanowisko w Ściurkach na północnym stoku Czarnego Działu. Siedlisko występuje na gruntach prywatnych, działania ochronne wymagają zatem zaangażowania właścicieli. Można też rozważyć wykup tych gruntów na rzecz Skarbu Państwa. Zachowanie siedliska powinno być priorytetem ochrony w skali lokalnej.