Wysokogórskie borówczyska bażynowe (Empetro-Vaccinietum) (4060)

Rozmieszczenie
Występowanie siedliska w regionie alpejskim jest ograniczone do najwyższych pasm górskich, w których obecne jest piętro alpejskie i subalpejskie, z centrum występowania w Tatrach (ponad 95% zasobów siedliska). Ponadto notowane na Babiej Górze i w Bieszczadach. Fragmentarycznie, niewielkie płaty spotykane są na Pilsku. Miejsca te w całości podlegają ochronie w sieci Natura 2000. Łącznie siedlisko zajmuje powierzchnię około 340 ha. 


Charakterystyka
Siedlisko formuje się ponad górną granicą lasu, w miejscach o trudnych warunkach mikrosiedliskowych, najczęściej na żebrach skalnych, krawędziach urwisk i podszczytowych partiach grzbietów, głównie na ubogich skałach krystalicznych, w piętrach klimatycznych: chłodnym i bardzo chłodnym, w miejscach poddanych silnemu działaniu wiatru, na kwaśnych glebach. Często spotykane przy murszejących wysokogórskich torfowiskach. W wysokogórskich borówczyskach bażynowych Empetro-Vaccinietum dominują krzewinki: bażyna obupłciowa Empetrum hermaphroditum, borówka halna Vaccinium gaultherioides, czarna V. myrtillus i brusznica V. vitis-idaea, w dolnej warstwie obficie występują mszaki i krzaczkowate porosty. Tworzą one mozaikę niewielkich płatów przeplatających się z innymi subalpejskimi i alpejskimi zbiorowiskami, m.in. zaroślami kosodrzewiny czy murawami alpejskimi.


Zagrożenia
Proces zmniejszenia się areału siedliska ma niewielkie natężenie, może być związany z mechanicznym niszczeniem płatów, zarówno z przyczyn antropogenicznych - głównie presji turystycznej poprzez wydeptywanie borówczysk, np. w Bieszczadach, jak i naturalnych - powstawanie kamienisto-błotnych potoków. Eutrofizacja siedliska przyczynia się do przekształceń florystycznych prowadzących do zmniejszenia udziału i różnorodności porostów oraz mszaków, jak również ekspansji gatunków traworoślowych, głównie śmiałka pogiętego Deschampsia flexuosa. Dużym zagrożeniem może być niszczenie mechaniczne krzewinek przez narciarstwo zjazdowe i snowboarding przy cienkiej pokrywie śniegu (Pilsko). W masywach górskich, gdzie borówczyska bażynowe występują na większych powierzchniach (Tatry, Babia Góra), nie obserwuje się istotniejszych zagrożeń.


Stan ochrony:
Zarówno w obszarach Natura 2000, jak i całym regionie alpejskim, stan ochrony siedliska został oceniony jako właściwy: FV.


Program ochrony
Siedlisko nie wymaga podejmowania w obecnej chwili działań ochrony czynnej. Wystarczająca jest ochrona bierna. Zaleca się:
• utrzymać aktualny reżim ochronny w miejscach występowania siedliska; 
• płaty narażone na zbyt dużą antropopresję, np. w pobliżu szlaków turystycznych, schronisk, należy zabezpieczyć przed penetracją (np. barierkami), a przebieg szlaków turystycznych, w razie potrzeby, zmodyfikować (głównie Bieszczady); 
• płaty już częściowo zniszczone, zabezpieczyć i pozostawić do regeneracji (głównie Pilsko); 
• w przypadku zarejestrowania dalszego zmniejszania się areału siedliska, należy wypracować metody aktywnej regeneracji stanowisk;
• każda zmiana dotychczasowego zagospodarowania terenów sąsiadujących z płatami borówczysk bażynowych (np. budowa schroniska, wyciągu narciarskiego, nartostrady, wyznaczenie nowego szlaku turystycznego) powinna być poprzedzona analizą wpływu takiej inwestycji na stan ochrony siedliska 4060.