Widłoząb zielony (Dicranum viride)

 
Rozmieszczenie
W regionie alpejskim widłoząb zielony jest znany z 5 obszarów Natura 2000: „Beskid Mały” (1 stanowisko), „Beskid Żywiecki” (2), „Ostoja Popradzka” (1), „Ostoja Magurska” (9), „Bieszczady” (ponad 10). Występuje głównie w reglu dolnym (najwyżej stwierdzone stanowisko leży na wysokości około 1000 m n.p.m.) i w piętrze pogórza.


Siedlisko
Gatunek epifityczny, rośnie w zbitych, sztywnych darniach o powierzchni kilku cm, na pniach drzew, rzadziej na skałach i glebie. Gatunek leśny, cieniolubny, występuje najczęściej na pniach drzew (buk, olsza szara, jawor). Spotykany jest w siedliskach przyrodniczych o kodach: 9110 – Kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion); 9130 – Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion); 9180 – Jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach i zboczach (Tilio plathyphyllis-Acerion pseudoplatani), 91E0 – Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae).
Określenie właściwego dla widłozębu siedliska jest trudne, ponieważ rośnie zarówno na pniach drzew, jak i na skałach. Najwięcej typowych, epifitycznych stanowisk występuje we wschodniej części zasięgu, natomiast w części zachodniej, gatunek spotykany głównie na wychodniach piaskowców.


Populacja
W Karpatach potwierdzono występowanie gatunku na około 20-25 stanowiskach. Darnie zajmują od 10 cm2 do 2 m2 na stanowisku.


Zagrożenia
Główne zagrożenie to skażenie powietrza oraz intensywna gospodarka leśna, powodująca mechaniczne niszczenie populacji i siedlisk. Najprawdopodobniej eliminują one stanowiska nadrzewne gatunku, jednakże biorąc pod uwagę znaczną ilość siedlisk epilitycznych, populacje widłozębu mogą pozostawać generalnie nie zagrożone. Gatunek umieszczony na „Czerwonej liście” zagrożonych mchów w Polsce z 2004 r. z kategorią R (rzadkie, potencjalnie zagrożone).


Stan ochrony
Najwięcej i najobfitsze stanowiska widłozębu znajdują się na wschodzie zasięgu w Bieszczadach i Beskidzie Niskim (FV). Stan ochrony stanowisk położonych w zachodniej części zasięgu jest nieco gorszy, ze względu na niższą liczebność gatunku i izolację stanowisk. Niemniej, w skali regionu, stan ochrony widłozęba jest oceniony jako właściwy: FV.


Program ochrony
Jak dotąd nie były prowadzone żadne działania ochronne skierowane na utrzymanie lub kształtowanie stanowisk tego gatunku. Położenie znanych stanowisk na terenach rezerwatów lub parków narodowych, zapewnia wystarczającą na chwilę obecną, ochronę bierną (niekiedy ścisłą). Należy jednak:
• w lasach gospodarczych wyznaczyć strefy ochrony gatunku, zapobiegające przypadkowemu zniszczeniu stanowisk;
• wdrożyć badania autekologii gatunku, umożliwiające w przyszłości planowanie i w razie potrzeby podejmowanie działań ochrony czynnej.

 

Literatura
Stebel A., 1995-2006 (dane niepubl.).