Rozmieszczenie
Gatunek priorytetowy, wysokogórski, endemit karpacki. W Polsce znany wyłącznie z Tatr Wysokich, gdzie występuje w przedziale wysokościowym od 1595 m n.p.m. do 2390 m n.p.m. Tworzy populację transgraniczną (większa jej część znajduje się po słowackiej stronie Tatr). Całość populacji krajowej objęta jest ochroną w obszarze Natura 2000 „Tatry”.

Siedlisko
Gatunek rzadki, związany z małopowierzchniowymi siedliskami piargowymi, charakterystyczny dla pionierskiego zespołu szczawioru i skalnicy karpackiej Oxyrio-Saxifragetum carpaticae, porastającego wilgotne, granitowe żwirki. Jest on klasyfikowany jako siedlisko przyrodnicze o kodzie: 8110-2 – piargi i gołoborza krzemianowe w Tatrach. Warzucha rośnie na płytkiej, inicjalnej glebie. Podłoże stanowią zwykle granodioryty lub mylonity. Jest gatunkiem światłolubnym i wilgociolubnym.

Populacja
Populacja warzuchy jest stabilna, ocenia się ją na kilkaset osobników (ponad 600), rozmieszczonych na 11 aktualnie znanych stanowiskach. Poszczególne populacje liczą od kilku do ponad stu osobników, najczęściej kilkadziesiąt. Charakteryzują się fluktuacjami liczebności z roku na rok. Ze względu na występowanie gatunku w słabo penetrowanych, trudno dostępnych miejscach, prawdopodobne jest odnalezienie kolejnych stanowisk. Łączny areał populacji tatrzańskiej szacuje się na około 4 ha (0,04 km2), a dostępne siedlisko ocenia się na około 0,1 km2.

Zagrożenia
Gatunek nie wydaje się zagrożony. Negatywny wpływ na stan populacji mogą mieć takie zjawiska, jak: procesy naturalne (lawiny, gwałtowne spływy wody), turystyka górska, wspinaczka, powodujące wydeptywanie i mechaniczne uszkodzenia delikatnych roślin, a także wyeksploatowanie stanowisk przez botaników (zbiory zielnikowe). Gatunek zaklasyfikowany do grupy gatunków narażonych (VU) zarówno w „Polskiej czerwonej księdze roślin” z 2001 r. jak i w „Czerwonej księdze Karpat polskich” z 2008 r. 

Stan ochrony
Stan ochrony populacji w obszarze Natura 2000 „Tatry”, jak i w skali regionu alpejskiego jest oceniony jako właściwy: FV.

Program ochrony
Gatunek podlega ochronie prawnej. Występuje jedynie na terenie parku narodowego w strefie ochrony ścisłej. Nie ma potrzeby wprowadzania dodatkowych działań ochronnych, w tym skierowanych na poprawę stanu siedliska. Celem ochrony jest utrzymanie aktualnego zasięgu gatunku. Dlatego należy jedynie prowadzić obserwacje monitoringowe i w razie pogarszania się stanu populacji zidentyfikować jego przyczyny i wówczas podjąć stosowne działania.

Literatura
Balcerkiewicz S. 1984. Roślinność wysokogórska Doliny Pięciu Stawów Polskich w Tatrach i jej przemiany antropogeniczne. Wydawnictwo Naukowe Uniw. A. Mickiewicza, Ser. Biol. 25: 1-191.

Baryła J. 2001. Cochlearia tatrae Borbás Warzucha tatrzańska. W: Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. (red.) Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków, ss. 168-170.

Berdau F. 1890. Flora Tatr, Pienin i Beskidu Zachodniego. Kasa im. J. Mianowskiego, Warszawa.

Delimat A. 2001. Nowe stanowiska rzadkich roślin w Tatrzańskim Parku Narodowym. Chrońmy Przyr. Ojcz. 57(4): 88-94.

Kotula B. 1889-1890. Rozmieszczenie roślin naczyniowych w Tatrach. Nakł. Wydz. Matem.-Przyr. AU, Kraków.

Mirek Z. 2004. Cochlearia tatrae Borbás, Warzucha tatrzańska. W: B. Sudnik-Wójcikowska, H. Werblan-Jakubiec (red.) Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000. Tom 9. Gatunki roślin. Wyd. Min. Środowiska, Warszawa; ss. 104-106.

Piękoś-Mirkowa H., Mirek Z., Miechówka A. 1996. Endemic Vascular Plants in the Polish Tatra Mts. Distribution end Ecology. Polish Botanical Studies 12: 1-107.

Pawłowski B., Sokołowski M., Wallisch K. 1928. Zespoły roślin w Tatrach. Część VII. Zespoły roślinne i flora doliny Morskiego Oka. Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. PAU 67, Dz. A/B: 171-311.

Dane z Monitoringu Roślin Naczyniowych GIOŚ za okres 2001-2003 i 2006.