Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Uroczysko Łopień" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Uroczysko Łopień”

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Obszar Natura 2000 „Grota Zbójnicka na Łopieniu” PLH120022 położony jest w województwie małopolskim, na terenie gminy Dobra. Powierzchnia obszaru wynosiła 27,6 ha. W wyniku korekty granic i włączenia do obszaru niewielkiej enklawy, jego powierzchnia wzrosła do 44,6 ha. Zmieniono też jego nazwę na „Uroczysko Łopień”. Obszar położony jest w Beskidzie Wyspowym, na północnym stoku góry Łopień (951 m n.p.m.). Główna część obszaru, w której zlokalizowana jest Jaskinia Zbójecka (Grota Zbójecka) oraz wymienione w SFD siedliska przyrodnicze położona jest w górnej części jednego z kilku osuwisk. W sąsiedztwie, na północny zachód od niego, występuje nagromadzenie jaskiń (Czarci Dół,
Wietrzna Dziura, Jaskinia Złotopieńska).

 
Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Obszar Natura 2000 „Uroczysko Łopień” obejmuje fragment wierzchołkowych partii góry Łopień, izolowanego szczytu górskiego leżącego w Beskidzie Wyspowym. Zbocza są zalesione – w części są to żyzne buczyny, przeważają jednak gospodarcze lasy z nasadzeniami świerkowymi. Dolne partie zboczy i dna rozległych dolin otaczających z trzech stron masyw Łopienia są pokryte polami uprawnymi oraz łąkami i pastwiskami. Dolinami biegną drogi, wzdłuż których umiejscowiona jest zabudowa kilku miejscowości. Jary i wąwozy gwiaździście rozcinające stoki masywu, wyżłobione przez spływające strumienie, porośnięte są zadrzewieniami. Stanowią one łącznik z sąsiednimi masywami Mogielnicy i Jasienia i dalej w kierunku Gorców. W górnych partiach Łopienia, pośród skałek piaskowcowych i niewielkich głazowisk, znajdują się wejścia do kompleksu jaskiń.  

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
Na terenie obszaru „Uroczysko Łopień” zidentyfikowano 4 siedliska przyrodnicze: 
7140 Torfowiska przejściowe (stan ochrony U1) 
8310 Jaskinie nieudostępnione do zwiedzania (stan ochrony FV)  
9130 Żyzne buczyny (stan ochrony U1) 
91D0 Bory i lasy bagienne (stan ochrony U1) 
 i 5 gatunków nietoperzy, z których 3 uznano za przedmioty ochrony: 
Podkowiec mały Rhinolophus hipposideros (stan ochrony FV)
 Nocek orzęsiony Myotis emarginatus (stan ochrony U1) 
Nocek Bechsteina Myotis bechsteinii (stan ochrony FV)
Głównym celem ochrony na tym obszarze jest zachowanie fragmentów siedliska nietoperzy - ich schronień zimowych, którymi są jaskinie, będące zarazem siedliskiem przyrodniczym o kodzie 8130. Obszar jest jednym z największych zimowisk nietoperzy na południu Polski. Jaskinie należą do jednego z większych kompleksów w środkowej części Beskidów, a ich charakter jest typowy dla warunków wynikających z budowy geologicznej. Do celów ochrony obszaru należy także ochrona leśnych siedlisk przyrodniczych oraz torfowiska.
Najistotniejszą częścią obszaru Natura 2000 jest jaskinia Grota Zbójnicka, największa spośród jaskiń tego obszaru. Jest ona też miejscem hibernacji największej liczby nietoperzy. Interesujące jest także torfowisko przejściowe i niewielki płat boru bagiennego, choć ich znaczenie dla ochrony tych typów siedlisk w regionie jest niewielkie.

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie przede wszystkim ochrona jaskiń, zwłaszcza w okresie hibernacji nietoperzy oraz ochrona przed dewastacją i zaśmiecaniem w pozostałej części roku.

Dla siedliska 8310 Jaskinie nieudostępnione do zwiedzania, największym zagrożeniem są akty wandalizmu (zaśmiecanie, niszczenie szaty naciekowej, zmiana mikroklimatu jaskini przez palenie ognisk, przekopy itp.). Utrzymanie siedliska we właściwym stanie wymaga okresowego sprzątania jaskini, regulacji wejść – powierzenie opieki nad jaskiniami odpowiedzialnej jednostce, np. miejscowemu klubowi speleologicznemu.
 W przypadku siedlisk leśnych konieczne jest gospodarowanie zgodnie z obowiązującym planem urządzenia lasu (stopniowa przebudowa drzewostanu w siedlisku 9130 Żyzne buczyny) oraz stworzenia osobnego wydzielenia z wykazaniem w nim siedliska 91DO Bory bagienne. Należy też zahamować odpływ wody z niego, poprzez zainstalowanie systemu zastawek na rowie. 
 Dla siedliska 7140 Torfowiska przejściowe, zidentyfikowane zagrożenia to zwiększony odpływ wody, prowadzący do przesuszenia i w efekcie wycofania się gatunków torfotwórczych mchów oraz zarośnięcie przez krzewy wierzbowe. Aby wyeliminować to zagrożenie należy zbudować system zastawek na rowie odprowadzającym wodę i okresowo przeprowadzać ręczne odkrzaczanie torfowiska, w okresie zimowym.

Zagrożeniem dla nietoperzy zimujących w jaskiniach jest częsta ich penetracja nawet w małych zespołach, która może przyczyniać się do wybudzania zwierząt i negatywnie wpływać na ich liczebność. Może ona także przynieść zmiany mikroklimatu jaskiń, w szczególności pogorszenia warunków termicznych zwłaszcza, iż jaskinie tego obszaru są obiektami o małych kubaturach próżni skalnych i o mikroklimacie statycznym ciepłym. Zagrożeniem jest również celowe wybudzanie nietoperzy w okresie hibernacji (XI – V), rozpalanie ognisk w pobliżu otworów jaskiń, nielegalne biwakowanie wewnątrz obiektów itp.
Wycinanie drzew i krzewów tworzących liniowe elementy krajobrazu na terenach przyległych do masywu Łopienia (poza obszarem) również negatywnie oddziałuje na w/w gatunki. Tereny te stanowią bardzo istotne ciągi migracji przy przelotach nietoperzy, zwłaszcza podkowca małego np. do miejsc rojenia czy hibernacji. Zagrożenie to dotyczy przede wszystkim obszarów sąsiadujących z kompleksem leśnym porastającym Łopień.
Zachowanie właściwego stanu gatunków nietoperzy wymaga ochrony kluczowych elementów siedliska: miejsc hibernacji i kolonii rozrodczych oraz odpowiednich obszarów żerowiskowych. Zalecane działania ochronne to: ograniczenie penetracji jaskiń w okresie hibernacji, egzekwowanie właściwych zachowań w jaskiniach, utrzymanie elementów liniowych krajobrazu na obszarach przyległych Tak więc działania powinny dotyczyć zarówno obszaru Natura 2000 jak i jego sąsiedztwa.

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  


Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Nadzór nad obszarem Natura 2000 powinien zostać powierzony nadleśnictwu Limanowa. Niemniej, w każdym przypadku, zarządzanie obszarem „Uroczysko Łopień” powinno być prowadzone w ścisłej współpracy z ekspertami z zakresu chiropterologii oraz służbami ochrony przyrody, odpowiedzialnymi za nadzór nad siecią Natura 2000. 

Opracowanie: Joanna Perzanowska, Mariusz Skwara