Opis gatunku
Gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych Salamandridae; najmniejsza krajowa traszka. Głównym pożywieniem na lądzie są dżdżownice, małe ślimaki, owady i ich larwy. W wodzie, podczas godów odżywia się owadami wodnymi i ich larwami (szczególnie larwami komarów) oraz skorupiakami.

Rozmieszczenie
Gatunek górski, endemit subkarpacki. Zasięg rozmieszczenia na terenie kraju obejmuje cały łuk Karpat. Główne obszary występowania w rejonie alpejskim to Beskid Niski i Bieszczady. Pionowy zasięg obejmuje zakres wysokości od 350-1500 m n.p.m., najczęściej obserwowany od około 500-1200 m n.p.m. Jest przedmiotem ochrony w 17 obszarach siedliskowych sieci Natura 2000.

Siedlisko
Siedliskiem przystępujących do rozrodu traszek karpackich, jak również siedliskiem rozwoju ich jaj i larw, są płytkie, niewielkie, często nietrwałe zbiorniki wodne, w tym wypełnione wodą koleiny i zagłębienia na drogach gruntowych i szlakach zrywkowych. Siedliskiem rozrodu mogą być też przydrożne rowy, żwirownie, rozlewiska strumieni i młaki. W lądowym okresie życia gatunek związany z lasami mieszanymi bądź iglastymi o wilgotnym podłożu i bogatym podszycie. Traszka karpacka może też pojawiać się na terenach półotwartych i otwartych, jeśli są w pobliżu różne źródła wody oraz odpowiednie kryjówki.

Populacja
Na całym obszarze swego występowania jest gatunkiem częstym, choć niezbyt licznym (brak konkretnych danych na temat liczebności). Najliczniej notowany w Bieszczadach, gdzie w dogodnych dla siebie siedliskach stanowi aż około 1/3 całego zgrupowania płazów. Zdarza się obserwować nawet kilkadziesiąt osobników na jednym stanowisku. Im dalej na zachód, tym gatunek jest rzadszy, co najprawdopodobniej nie stanowi zagrożenia dla spójności całej karpackiej populacji.

Stan ochrony
Ogólny stan zachowania gatunku w Karpatach ocenia się jako dobry.

Zagrożenia
Zagrożenia dla traszki karpackiej wynikają z zanikania miejsc rozrodu na skutek intensyfikacji gospodarki leśnej i rolnej, melioracji, regulacji rzek i potoków. Zagrożeniem jest też tworzenie barier uniemożliwiających migrację traszek: dróg o dużym natężeniu ruchu, obszarów rolniczych bez zadrzewień i zbiorników wodnych.

Program ochrony
Należy promować ekstensywną gospodarkę leśną i rolniczą, z którymi związane jest tworzenie nowych nietrwałych siedlisk rozrodu i dbać o zachowanie wszystkich większych stanowisk rozrodu, takich jak: starorzecza, glinianki, żwirownie. W razie potrzeby należy tworzyć nowe miejsca rozrodu; powinny to być zbiorniki niewielkie, płytkie, o nieutwardzonym dnie. W przypadku utwardzania dróg gruntowych i likwidacji znajdujących się na nich potencjalnych miejsc rozrodu płazów zadbać o budowę zbiorników kompensacyjnych w najbliższym, możliwym do tego położeniu.

Literatura
Juszczyk W. 1987. Płazy i gady krajowe, t. 1-3. (Wyd. II) PWN, Warszawa.

Głowaciński Z. 2002. Czerwona Lista Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce (Red List of Treatened Animals in Poland).
Rafiński J. 2001. Czerwona Księga Zwierząt. Kręgowce (Polish Red Data Book of Animals. Vertebrates). Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Warszawa, 283-285.

Rafiński J., Babik W. 2003. Traszka karpacka Triturus montandoni (Boulenger, 1880). Wyd. Atlas płazów i gadów Polski – Głowaciński Z., Rafiński J. red. Kraków, 37-39.