Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe) (7110 )
Rozmieszczenie
Żywe torfowiska wysokie występują na terenie Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, w Bieszczadach oraz w Tatrach. Płaty roślinności wysokotorfowiskowej rozwijają się też czasami w obrębie torfowisk przejściowych (głównie tzw. kwaśnych młak) w innych częściach polskich Karpat. Zdecydowana większość płatów siedliska znajduje się na terenach ostoi Natura 2000 („Torfowiska Orawsko-Nowotarskie”, „Tatry”, „Bieszczady”, „Beskid Żywiecki”, „Beskid Mały”, „Ostoja Gorczańska”).
Charakterystyka
Siedlisko reprezentowane jest przez oligotroficzne mszary torfowcowe z klasy Oxycocco-Sphagnetea, tworzące fazę kępkową (Sphagnetum magellanici, Pino mugo-Sphagnetum, Pino rhaeticae-Sphagnetum i przesuszone mszary porośnięte sosną zwyczajną, nawiązujące do Ledo-Sphagnetum). Na najlepiej zachowanych obiektach występują w kompleksie z fazą dolinkową. W zależności od głębokości i stopnia uwodnienia, obniżenia porośnięte są przez zbiorowiska: Eriophorum vaginatum-Sphagnum fallax, Sphagnum papillosum, Eriophoro angustifolii-Sphagnetum recurvi, Rhynchosporetum albae lub Caricetum limosae. Gatunkami dość często pojawiającymi się w mszarach torfowisk karpackich i zwykle występującymi razem są: Sphagnum fuscum, Oxycoccus microcarpus i Empetrum nigrum. Zróżnicowanie regionalne jest wyraźnie zauważalne wśród porastających torfowiska drzew i krzewów. Jedynie na torfowiskach orawsko-nowotarskich występuje masowo sosna drzewokosa Pinus x rhaetica, torfowiska tatrzańskie porasta zwykle kosodrzewina Pinus mugo, w Bieszczadach na kopuły torfowisk wkracza głównie świerk Picea abies.
Zagrożenia
Wszelkie ingerencje powodujące obniżenie i zwiększenie amplitudy wahań poziomu wód gruntowych prowadzą do degradacji roślinności torfowisk. Największym zagrożeniem jest odwadnianie torfowisk (kopanie różnego rodzaju rowów odwadniających zarówno w obrębie kopuł torfowisk, na okrajkach lub w ich bezpośrednim otoczeniu). Na części torfowisk karpackich (głównie w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej) do dzisiaj prowadzona jest eksploatacja torfu. W przeszłości działalność ta doprowadziła do całkowitej likwidacji części torfowisk, a powierzchnia pozostałych została znacznie zmniejszona. Towarzyszące eksploatacji odwodnienia spowodowały upośledzenie warunków wodnych torfowisk.
Stan ochrony
Najbogatsze, najbardziej zróżnicowane i najlepiej zachowane płaty siedliska znajdują się w centralnych częściach niektórych torfowisk Kotliny Orawsko-Nowotarskiej oraz w Tatrach. Torfowiska bieszczadzkie i części brzeżne większych torfowisk orawsko-nowotarskich zostały uszkodzone przez odwadnianie i eksploatację. Wynikiem tego jest zanik fazy dolinkowej i zarastanie torfowisk drzewami (sosna zwyczajna, brzoza, świerk). Również zmiany klimatyczne (dominujące, od co najmniej dwudziestu lat, stosunkowo suche lata) sprzyjają degradacji i zarastaniu torfowisk. Stan siedliska w całości regionu alpejskiego określa się jako niezadowalający: U1.
Program ochrony
Najlepiej zachowane i bardzo dobrze uwodnione torfowiska wymagają ochrony biernej (dotyczy to przede wszystkim torfowisk tatrzańskich). Na pozostałych konieczne jest prowadzenie ochrony czynnej, polegającej głównie na neutralizacji systemów odwadniających. Ponadto:
• konieczna jest budowa zastawek na rowach odwadniających torfowiska i ich bezpośrednie otoczenie;
• w celu zachowania stanowisk roślin otwartych mszarów niezbędne jest wycinanie podrostów brzozy i sosny zwyczajnej oraz wierzb. Należy jednak mieć świadomość, że jest to jedynie działanie wspomagające i bez poprawy warunków wodnych torfowisk, w dalszej perspektywie czasowej nie przyniesie pożądanego efektu;
• bezwzględnie konieczna jest konsekwentna eliminacja nielegalnej eksploatacji torfu i pozyskiwania torfowców.