Torfowiska Orawsko-Nowotarskie (PLH120016 i PLB120007 )

 Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Torfowiska Orawsko-Nowotarskie" [pobierz pdf]

 

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Torfowiska Orawsko-Nowotarskie”


Opis obszaru


Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru

 Obszar Natura 2000 „Torfowiska Orawsko-Nowotarskie” położony jest w województwie małopolskim, powiecie nowotarskim, na terenie trzech gmin: Jabłonka (28,5%), Czarny Dunajec (57,4%) i Nowy Targ (14,2%). Powierzchnia wyznaczonego obszaru SOOS wynosi 8287,7 ha, a OSOP: 7944 ha. 
W maju 2004 obszar Torfowisk Orawsko-Nowotarskich został zgłoszony do Komisji Europejskiej jako obszar ochrony siedlisk, natomiast we wrześniu 2007 roku, jako obszar ochrony ptaków. Uznany został za Obszar o Znaczeniu dla Wspólnoty w dniu 25 stycznia 2008 roku. 


Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Obszar Natura 2000 zajmuje fragment Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, zbudowanej z fliszu karpackiego z naniesionych utworów czwartorzędowych. Obszar obejmuje największy w polskich Karpatach kompleks torfowisk wysokich, składający się z kilkunastu kopuł, których wzrost rozpoczął się około 9 -10 tys. lat temu i trwa do dziś. Otoczone są one podmokłymi okrajkami, dawnymi potorfiami, na których utworzyły się torfowiska przejściowe. Tereny pomiędzy kopułami zajęte są przez łąki kośne, głównie mieczykowo-mietlicowe i pastwiska, w znacznej części już nie użytkowane i zarastające krzewami. W ich sąsiedztwie rozciągają się lasy iglaste, w znacznej części pochodzące z nasadzeń. Obszar poprzecinany jest licznymi potokami, wzdłuż których uformowały się wąskie pasma młak i łąki ostrożeniowe. Znaczne powierzchnie kompleksów leśnych, zwłaszcza w południowej, przygranicznej części obszaru, zajmują sosnowe bory bagienne. W obrębie obszaru (na odcinku od Wróblówki do Długopola) znajduje się także meandrujący odcinek koryta Czarnego Dunajca o naturalnym charakterze, z zachowanymi szerokimi kamieńcami. Związana jest z nimi charakterystyczna dla rzek górskich roślinność, a zwłaszcza zarośla wrześni pobrzeżnej, wierzby siwej oraz łęgi nadrzeczne.
Całość obszaru, to teren rolniczo-leśny, na którym dominuje tradycyjna, ekstensywna gospodarka rolna, nie ma natomiast zabudowań, i z wyjątkiem kopalni na Puściźnie Wielkiej, także zakładów przemysłowych. 


Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
Na terenie obszaru stwierdzono występowanie 13 typów siedlisk przyrodniczych z zał. I Dyrektywy Siedliskowej oraz 7 gatunków zwierząt z załącznika II tej Dyrektywy.

Za przedmioty ochrony uznano 11 siedlisk
3220 Pionierska roślinność na kamieńcach i żwirowiskach górskich potoków (stan ochrony FV)
3230 Zarośla wrześniowe na kamieńcach i żwirowiskach górskich potoków (stan ochrony FV)
3240 Zarośla wierzby siwej na kamieńcach i żwirowiskach górskich potoków (stan ochrony FV)
*6230 Górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (stan ochrony U2)
6520 Górskie łąki kośne (stan ochrony U1)
*7110 Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (stan ochrony U1)
7120 Torfowiska wysokie zdegenerowane lecz zdolne do regeneracji (stan ochrony FV)
7140 Torfowiska przejściowe i trzęsawiska (stan ochrony FV)
7150 obniżenia na podłożu torfowym z roślinnością ze związku Rhynchosporion (stan ochrony U1)
7230 - Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk (stan ochrony U1)
91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (stan ochrony FV)
*91D0 Bory bagienne (stan ochrony U1)
 i 5 spośród odnotowanych tu gatunków zwierząt:
skójka gruboskorupowa Unio crassus (stan ochrony U1)
poczwarówka Geyera Vertigo geyeri (stan ochrony U1)
łątka turzycowa Coenagrion ornatum (stan ochrony XX) 
kumak górski Bombina variegata (stan ochrony FV)
traszka karpacka Triturus montandoni (stan ochrony FV)


Pozostałe występują marginalnie i obszar nie ma znaczenia dla ich ochrony w skali regionu lub też zostały wykazane w SFD na podstawie nieaktualnych danych.
Zasadniczym celem ochrony na „Torfowiskach Orawsko-Nowotarskich” jest utrzymanie kompleksów siedlisk torfowiskowych i towarzyszących im borów bagiennych, gdyż obszar jest największym w Karpatach nagromadzeniem tych typów siedlisk, wykształconych na rozległych powierzchniach. Równie ważna jest ochrona kompleksu siedlisk nadrzecznych, dla których obszar uznany jest za drugi pod względem znaczenia w regionie. 
W ochronie zwierząt, głównym przedmiotem zainteresowania są populacje mięczaków: skójki i poczwarówki, w mniejszym stopniu kumaka górskiego.
 Najlepiej wykształcone i zachowane płaty siedlisk torfowiskowych (w tym borów bagiennych) występują na terenie Borów, Puścizny Wielkiej, Baligówki, Pustej Polany, Puścizny Wysokiej oraz w rezerwacie Bór na Czerwonem. Łąki i młaki najlepiej są zachowane w rejonie Podczerwonego, na północ od Czarnego Dunajca, na południe od Odrowąża i Załucznego.


Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań
Osiągnięciu celów ochrony obszaru Natura 2000 służyć będzie utrzymanie lub przywrócenie tradycyjnej, ekstensywnej gospodarki rolnej i leśnej. 
Podstawowym celem ochrony w obszarze Natura 2000 “Torfowiska Orawsko-Nowotarskie” jest zachowanie siedlisk torfowiskowych jako siedlisk bezleśnych we właściwym stanie uwodnienia oraz utrzymanie ich różnorodności gatunkowej. Obszar ten służyć ma także utrzymaniu kompleksu borów bagiennych we właściwym stanie ochrony, a więc silnie podmokłych (należy zasypać rowy odwadniające), z utrzymaniem odpowiednich klas wiekowych drzewostanu i charakterystycznym runem. Prace leśne powinny być prowadzone zgodnie z planem urządzania lasu (brak aktualnego dokumentu). 
Największym problemem w przypadku siedlisk torfowiskowych jest sukcesja naturalna i zarastanie siedlisk przez drzewa i krzewy, przyspieszone poprzez przesuszenie dużej części torfowisk. Do zagrożeń potencjalnych należą pożary i eksploatacja torfu.
Istotnym problemem dla wdrożenia działań ochronnych są kwestie własnościowe poszczególnych kopuł, w większości należących do wspólnot wsi co utrudnia podejmowanie działań prawnych. Wskazaniami ochronnymi są: 
• zahamowanie odpływu wody poprzez zastawki i/lub zasypanie rowów odwadniających
• usuwanie mechaniczne sosny i brzozy z kopuł
• efektywna egzekucja zakazu eksploatacji torfu bez koncesji
• zakaz wydobycia torfu na skalę przemysłową po wygaśnięciu obowiązującej koncesji.
Celem ochrony siedlisk łąkowych (jak również muraw bliźniczkowych i młak) powinno być zachowanie zróżnicowania gatunkowego tych siedlisk i charakterystycznej dla nich fizjonomii. Także w tym przypadku, głównym problemem jest zarzucenie użytkowania łąk i pastwisk przez indywidualnych właścicieli i zaawansowany proces sukcesji. Duże rozdrobnienie gruntów uniemożliwia korzystanie z dopłat rolno-środowiskowych, co skutkuje brakiem motywacji do ponownego zagospodarowania tych użytków. Należy usuwać drzewa i krzewy zarastające siedlisko, eliminować gatunki ekspansywne i obce, przywrócić regularne koszenie z usunięciem biomasy, lub wypas.
Siedliska nadrzeczne, wymagające jedynie ochrony biernej, powinny być utrzymane w wyniku zachowania naturalności koryta i przepływów wody. Problemem są próby pozyskiwania kamienia i żwiru z koryta, i nieuporządkowana gospodarka wodno-ściekowa, a potencjalnym ew. plany regulacyjne. Pojawiają się tu także gatunki obce, inwazyjne.
Utrzymanie populacji gatunków zwierząt, w tym także ptaków oraz ich siedlisk jest zależne od stanu zachowania siedlisk przyrodniczych w obszarze – ich właściwy stan zachowania gwarantuje utrzymanie właściwego stanu ochrony siedlisk gatunków.


Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  
 


Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Podmiotem odpowiedzialnym za realizację działań ochronnych, wobec prywatnej własności gruntów i braku odrębnego zarządzającego, jest RDOŚ Kraków, jako odpowiedzialny za zarządzanie obszarem Natura 2000. Działania te powinny być wykonane przez właścicieli (lub władających) gruntów, a w przypadku braku takiej możliwości przez podnajęte podmioty. Za działania ochronne na terenie enklawy obszaru – Bór na Czerwonem odpowiedzialne jest nadleśnictwo Nowy Targ.

 

Opracowanie: Joanna Perzanowska