Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Środkowoeuropejskie, subalpejskie i górskie lasy bukowe z jaworem oraz szczawiem górskim (górskie jaworzyny ziołoroślowe) (9140)
Rozmieszczenie
Jaworzyny ziołoroślowe są stosunkowo rzadkim siedliskiem w polskich Karpatach, zajmują tu łącznie jedynie około 450 ha. Znaczna część zasobów, tj. około 400 ha, znajduje się w Bieszczadach, z czego większość w granicach parku narodowego. Pozostałe stanowiska jaworzyny ziołoroślowej zlokalizowane są w Beskidach Zachodnich, w tym około 50 ha w Beskidzie Żywieckim i 20 ha na Babiej Górze. W Tatrach brak jest danych pozwalających na dokładną charakterystykę stanowisk siedliska. Jaworzyny ziołoroślowe związane są z wyższymi położeniami strefy regla dolnego. W Bieszczadach oznacza to strefę górnej granicy lasu, natomiast na Babiej Górze i w Beskidzie Żywieckim są to miejsca na pograniczu regla dolnego i górnego.
Charakterystyka
Jaworzyny ziołoroślowe występują w postaci płatów jaworowo-jarzębinowych, jaworowych i jaworowo-bukowych, porastających przeważnie strome stoki i tereny źródliskowe.
W poszczególnych odmianach zbiorowiska w domieszce pojawiają się: wiąz górski, jodła oraz świerk, czasem jesion wyniosły. Wschodniokarpacka forma cechuje się typowym dla zbiorowisk wzrastających przy górnej granicy lasu niskim, krzywulcowym pokrojem drzew i dość słabym zwarciem. Podszyt jest słabo rozwinięty, z występującymi tu m.in.: wiciokrzewem czarnym, wierzbą śląską i różą alpejską. Wielowarstwową warstwę runa budują typowo górskie rośliny ziołoroślowe, takie jak: miłosna górska i lepiężnik biały oraz wysokie paprocie i liczne gatunki żyznych lasów liściastych, a także silna reprezentacja endemitów wschodniokarpackich w bieszczadzkiej odmianie.
Zagrożenia
Powierzchnia płatów siedliska jest stabilna. Jedynym zagrożeniem może być ingerencja człowieka. Wrażliwe, ziołoroślowe runo łatwo zniszczyć mechanicznie, np. prowadząc szlak turystyczny przez jego płat bądź w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Duże zagrożenie stanowi niekontrolowany rozwój infrastruktury turystycznej. Ponadto, przyczyną degradacji są prace związane z pozyskaniem drzew w obrębie siedliska.
Stan ochrony
Zasadnicza część zasobów siedliska mieści się na terenie parków narodowych - Bieszczadzkiego i Babiogórskiego oraz rezerwatów przyrody w Beskidzie Żywieckim. Tylko nieliczne płaty, położone na terenach nadleśnictw nie podlegają ochronie rezerwatowej.
W Bieszczadach i w Beskidzie Żywieckim stan jaworzyn ziołoroślowych określono jako właściwy. Jedynie na Babiej Górze stwierdzono niezadowalający stan ochrony.
Program ochrony
Stabilna powierzchnia siedliska oraz jego dobry stan zachowania nie wymagają stosowania zabiegów ochrony czynnej. Ze względu na skrajną rzadkość występowania i unikatowe w skali polskich Karpat cechy (bogate, ziołoroślowe runo) wszystkie płaty siedliska powinny być wyłączone z użytkowania. Postulat ten w dużej mierze jest spełniony – większość płatów siedliska podlega ochronie ścisłej. Ponadto, istotne jest zachowanie ostrożności w działaniach gospodarki leśnej i turystycznej na terenach do nich przyległych. Przy rozsądnym planowaniu rozwoju turystycznego oraz wykluczeniu siedliska z gospodarki leśnej, jego obecność w środowisku powinna być trwała. Ewentualne plany rozwoju infrastruktury rekreacyjnej i turystycznej wymagają dokładnych analiz pod kątem wpływu na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000.