Ryś (Lynx lynx)


Opis gatunku

To największy z europejskich kotowatych (Felidae). Rysie to drapieżniki terytorialne, jednak w granicach terytorium jednego samca mogą się znaleźć terytoria kilku samic. W Polsce areały samców dochodzą do 350 km2, a samic do 150 km2 (w górach są mniejsze niż na nizinach). Rysie prowadzą samotniczy tryb życia, za wyjątkiem samic prowadzących młode.

 

Rozmieszczenie
Ryś występuje w Karpatach od Beskidu Żywieckiego po Bieszczady. Wskazany jako przedmiot ochrony w 11 obszarach Natura 2000.
 

 

Siedlisko
Rysie zamieszkują duże, zwarte kompleksy leśne, liściaste, mieszane i iglaste; bardzo niechętnie przekraczają duże tereny otwarte. W górach preferują starodrzewia z wychodniami skalnymi lub gęste młodniki. Podstawowym pokarmem są dzikie ssaki kopytne, przede wszystkim sarny, zdarza się również, że polują na jelenie (zwykle młode) czy kozice. Mniejsze zwierzęta (zające, ptaki, gryzonie) tylko uzupełniają dietę, zwłaszcza w okresie letnim. Rysie potrafią przebywać w bliskości człowieka, wsi, pól, dróg, gdyż tam często najłatwiej jest upolować sarny. Wymagają jednak miejsc bardziej odludnych i spokojnych na założenie gniazda i wyprowadzenie młodych.


Populacja
Populacja karpacka szacowana jest na około 90-100 osobników i wydaje się stabilna. Jest objęta corocznym monitoringiem koordynowanym przez Zakład Badania Ssaków PAN w Białowieży.
 


Stan ochrony
Stan ochrony gatunku ocenia się jako niezadowalający z uwagi zarówno na wielkość populacji, stan siedlisk, jak i perspektywy zachowania.


Zagrożenia
Najpoważniejszym zagrożeniem bytu rysia w skali całych Karpat jest fragmentacja siedlisk na skutek rozwoju infrastruktury komunikacyjnej, turystycznej, rozwoju terenów zabudowanych, poza parkami narodowymi – ograniczanie dostępności bazy pokarmowej poprzez nadmierny odstrzał sarny, a także kłusownictwo i śmiertelność na drogach. Zagrożeniem jest też niepokojenie zwierząt w ostojach, spowodowane dużą presją turystyczną (gęsta sieć szlaków turystycznych, aktywność speleologiczna i wspinaczkowa). Gatunek umieszczony w „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” z 2001 z kategorią NT (bliski zagrożenia), a na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych” dla Karpat z kategorią EN (zagrożony).


Program ochrony
Należy utrzymać ścisłą ochronę gatunkową i chronić siedliska rysia. Niezbędna jest ochrona integralności i łączności siedlisk oraz ochrona szlaków migracji. Na obszarach występowania gatunku należy utrzymywać, a tam gdzie potrzeba czynnie wprowadzać zróżnicowaną strukturę gatunkową i wiekową lasów, promować obecność gęstego podszytu, wykrotów i drzew leżących. W planach łowieckich dotyczących pozyskania sarny i jelenia trzeba uwzględnić udział drapieżnictwa rysia.

 


 

Literatura
Strona internetowa ZBS PAN (http://bison.zbs.bialowieza.pl/index.html zakładka „Inwentaryzacja wilków i rysi”).

Bieniek M., Wolsan M. i Okarma H. 1998. Historical biogeography of the lynx in Poland. Acta zool. Cracov. 41: 143-167.

Jędrzejewski W., Jędrzejewska B., Okarma H., Schmidt K., Bunevich A.N. i Miłkowski L. 1996. Population dynamics (1869-1994), demography and home ranges of the lynx in Białowieża Primeval Forest (Poland and Belarus). Ecography 19: 122-138.

Okarma H. 2000. Ryś. Wydawnictwo „Świat”, Warszawa, 80 str.

Okarma H., Olszańska A. 2004. Ryś. Lynx lynx w: Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000. Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 395-399.

Schmidt K., Jędrzejewski W. i Okarma H. 1997. Spatial organization and social relations in the Eurasian lynx population in Białowieża Primeval Forest. Acta Theriologica 42: 289-312.

Śmietana W., Okarma H. I Śnieżko S. 2000. Bieszczadzka populacja rysia. Monografie Bieszczadzkie 9: 147-155.

 

 

                 Ryś euroazjatycki Lynx lynx (fot. C. Ćwikowski)