Rozmieszczenie
Gatunek priorytetowy, endemit karpacki. W Polsce znany wyłącznie z Pienin, gdzie rośnie na 7 stanowiskach, w zakresie wysokości 500-790 m n.p.m. Ostatnio odnaleziony także w Małych Pieninach. Prawie cała karpacka populacja znajduje się w tych dwóch obszarach Natura 2000 (z wyjątkiem niewielkiego stanowiska o charakterze synantropijnym, położonego bezpośrednio nad Jeziorem Czorsztyńskim).

Siedlisko
Pszonak rośnie na glebach inicjalnych, w miejscach o umiarkowanym nasłonecznieniu, na podłożu wapiennym. Do obsiania wymaga odkrytej gleby. Preferuje następujące siedliska przyrodnicze: 6210-1 kserotermiczne murawy naskalne z klasy Festuco-Brometea; 6210-3 murawy kserotermiczne Origano-Brachypodietum pinnati; ciepłolubne zarośla ze związku Berberidion; 91P0-1 ciepłolubne jedliny Carici-Fagetum abietetosum. Ponadto obserwowany jest również w zaburzonych zbiorowiskach ruderalnych.

Populacja
Całkowita liczebność populacji oceniania jest na 4000-5000 osobników, zajmujących areał około 0,5-1 ha. Obserwuje się tendencję wzrostową liczebności populacji pienińskiej. W latach 2006-2007 zostały odkryte 4 nowe stanowiska. Najobfitsze populacje, gromadzące ponad 90% zasobów gatunku, znajdują się na Zamku Czorsztyńskim oraz na Flakach i są dość stabilne.

Stan ochrony
Pieniny Centralne stanowią główny rejon występowania pszonaka w regionie alpejskim. Stan ochrony gatunku jest tu oceniony jako właściwy FV, natomiast w Małych Pieninach stan jest zły, co wynika z małej liczebności populacji i suboptymalnego siedliska. W skali całego regionu stan ochrony gatunku określono jako właściwy: FV.

Zagrożenia
Gatunek słabo zagrożony. Nie sprzyja mu koszenie, turystyka piesza (wydeptywanie), jak również wynikające z przebiegających procesów naturalnych nadmierne ocienienie lub też pełne zwarcie murawy. Gatunek zaklasyfikowany zarówno w „Polskiej czerwonej księdze roślin” z 2001 r., jak i w „Czerwonej księdze Karpat polskich” z 2008 r. do grupy gatunków narażonych (VU).

Program ochrony
Celem ochrony jest zabezpieczenie stanowisk gatunku w obszarze Natura 2000 „Pieniny” oraz zapewnienie mu odpowiednich warunków siedliskowych. Można to osiągnąć poprzez:
• utrzymanie mozaiki siedlisk w miejscach gdzie występuje;
• zapobieganie nadmiernemu zwarciu krzewów;
• zapobieganie nadmiernemu zwarciu murawy.
Ponadto należy zabezpieczyć nasiona w banku nasion lub uprawie ogrodowej, aby w razie potrzeby wzmacniać nimi populacje naturalne.

Literatura
Wróbel I. 2006. Karta obserwacji gatunku Erysimum pieninicum dla obszaru Pieniny. W: „Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem specjalnych obszarów ochrony siedlisk Natura 2000 – faza pierwsza”. Dane npbl.

Korzeniak U. 2004. Erysimum pieninicum (Zapał.) Pawł. W: Sudnik-Wójcikowskiej B., Werblan-Jakubiec H. (red.) Gatunki roślin. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 9. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, s. 100-103.

Kaźmierczakowa R., Zarzycki K. (red.) 2001. Polska czerwona księga roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków.