Opis gatunku
Gatunek priorytetowy. Rzadki gatunek chrząszcza próchnojada, zaliczany do reliktów lasów pierwotnych.

Siedlisko
Zasiedla ciepłe, świetliste lasy liściaste i mieszane, parki, a także zadrzewienia, aleje i pojedyncze drzewa przydrożne lub rosnące na obrzeżach rzek i innych zbiorników wodnych. Warunkiem koniecznym do jego rozwoju jest obecność starych, dziuplastych drzew, co z reguły wyklucza występowanie w lasach użytkowanych gospodarczo czy regularnie czyszczonych i pielęgnowanych parkach. Główna rośliną żywicielską jest dąb, ale często są to inne gatunki drzew liściastych, np. lipy, wierzby.

Rozmeiszzenie
W Polsce znany jest prawie z całego kraju, oprócz Podlasia i kilku krain górskich. Populacja wydaje się stabilna. W ostatnich latach odkryto wiele nowych stanowisk, co wynika ze wzrostu zainteresowania tym gatunkiem. W Karpatach rozpoznanie rozmieszczenia gatunku jest bardzo fragmentaryczne, opiera się głównie na przypadkowych informacjach. Ongiś podawany był z Beskidu Żywieckiego i Tatr. Potwierdzone występowanie jedynie na kilku stanowiskach w Beskidzie Niskim (do ok. 880 m npm.), m.in. w Ostoi Magurskiej.

Stan ochrony
Objęty ścisłą ochroną gatunkową. Na krajowej czerwonej liście i w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt sklasyfikowany jako narażony (VU), na liście „karpackiej” – krytycznie zagrożony (CR), na czerwonej liście chrząszczy Górnego Śląska – w odniesieniu do Beskidów – wymieniona jako gatunek skrajnie zagrożony i ginący.

Zagrożenia
Najpoważniejsze zagrożenie dla gatunku stanowi działalność człowieka: usuwanie starych, dziuplastych drzew w zadrzewieniach, lasach, a także w sadach (gdzie wprowadza się niskopienne kultywary), oraz czyszczenie i impregnacje dziupli w ramach tzw. „chirurgii drzew”. Powoduje to niszczenie rzeczywistych i potencjalnych miejsc rozwoju gatunku i prowadzi do izolowania lokalnych subpopulacji, co grozi ich zanikiem z uwagi na niewielkie zdolności migracyjne pachnicy.

Program ochrony
Ochrona siedlisk gatunku powinna uwzględniać utrzymanie ich ciepłego i widnego charakteru oraz zapewniać odpowiednią ilość materiału lęgowego, tj. starych dziuplastych drzew. Szacuje się, że minimalne refugium, zapewniające utrzymywanie się populacji w dobrej kondycji, powinno stanowić co najmniej 10 drzew z odpowiednimi do zasiedlenia dziuplami.

Literatura
Kubisz D. 2004. Osmoderma eremita (Scopoli, 1763). Pachnica dębowa. W: Adamski P., Bartel R., Bereszyński A., Kepel A., Witkowski Z., (red.). Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, T. 6 s. 111-114.

Kubisz D., Kuśka A., Pawłowski J. 1998. Czerwona lista chrząszczy (Coleoptera) Górnego Śląska. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Raporty i Opinie 3: 8-68.

Oleksa A., Szwałko P., Gawroński R. 2003. Pachnica Osmoderma eremita (Scopoli, 1763) (Coleoptera: Scarabaeoidea) w Polsce – występowanie, zagrożenia i ochrona. Rocz. nauk. Pol. Tow. Ochr. Przyr. „Salamandra”, 7: 101-123.

Szwałko P. 2004. Osmoderma eremita (Scopoli, 1763). Pachnica dębowa. W: Głowaciński Z., Nowacki J. (red.). Polska czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce. Inst. Ochrony Przyr. PAN, Kraków, Akademia Rolnicza, Poznań, 103-104 pp.