Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Ostoja Jaśliska" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Ostoja Jaśliska”

Opis obszaru
Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Obszar został zgłoszony do Komisji Europejskiej jako projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk w roku 2007. Po ostatecznym zaakceptowaniu przez KE listy obszarów dla regionu alpejskiego, obszar ten zostanie utworzony przez Ministra Środowiska w drodze rozporządzenia. Od momentu utworzenia obszaru Natura 2000 sprawujący nadzór nad tym obszarem (określony w rozporządzeniu) będzie miał 5 lat na sporządzenie planu zadań ochronnych lub planu ochrony obszaru Natura 2000. 
Bardzo istotne jest, że obszar ten podlega ochronie, zgodnej z Dyrektywą Siedliskową, już od momentu zgłoszenia projektu przez MŚ do KE. 
Obszar obejmuje górne dorzecze Jasiołki i źródliska Wisłoka we wschodniej części Beskidu Niskiego, aż po Cergową Górę oraz Zawadkę Rymanowską i Królik Polski na północy.

 
Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Ostoja Jaśliska to obszar położony między Karpatami Wschodnimi i Zachodnimi, pomiędzy Przełęczami Dukielską i Łupkowską. Do północno-zachodniej części ostoi przylega inny obszar Natura 2000 „Dolina Jasiołki” ciągnący się aż po Jedlicze. Rzeźba terenu ma tutaj łagodny charakter, wzniesienia nie przekraczają 1000 m n.p.m., lokalne różnice wzniesień wynoszą 450-550 m. Najwyższe szczyty tego obszaru to Kamień (863 m n.p.m.), Danawa (841 m n.p.m.), Kanasiówka (823 m n.p.m.). Obszar obejmuje górne dorzecze Jasiołki i źródliska Wisłoka we wschodniej części Beskidu Niskiego. Rozciąga się między Barwinkiem na zachodzie a Komańczą na wschodzie, na północy po Cergową Górę oraz Zawadkę Rymanowską i Królik Polski. Dla geologów szczególnie interesujące są okolice wzgórza Piotruś (727 m n.p.m.) i Ostrej (687 m n.p.m.), także masyw Kamienia nad Jaśliskami, gdzie znajduje się ciąg ciekawych skałek zbudowanych z piaskowca oraz rumowiska skalne. Rzeka Jasiołka tworzy tu malowniczy przełom. Na Górze Cergowej występują liczne jaskinie. Przez Przełęcz Dukielską prowadzi ważny szlak migracji ptaków.
Największą wartością obszaru są zachowane biocenozy leśne o naturalnym składzie gatunkowym (przede wszystkim buczyny, a także dobrze zachowane jaworzyny), rozległe obszary źródliskowe i naturalne doliny rzeczne. Jest to ważna ostoja fauny puszczańskiej z dużymi drapieżnikami: niedźwiedziem, wilkiem i rysiem. Silne są też w ostoi populacje nadobnicy alpejskiej oraz kumaka górskiego. Unikatowe jest występowanie cennych gatunków ksylobontycznych bezkręgowców (zgniotek cynobrowy, zagłębek bruzdkowany). W jaskiniach na Cergowej Górze są najważniejsze w Karpatach kolonie zimowe i rozrodcze nocka Bechsteina, nocka orzęsionego i podkowca małego. Obszar charakteryzuje się też bogatą fauną ptaków, zwłaszcza drapieżnych, a przez Przełęcz Dukielską prowadzi ważny szlak migracyjny ptaków. W 1997 roku u źródeł Jasiołki znaleziono po raz pierwszy w Polsce, stanowisko ponikła kraińskiego Eleocharis carniolica bardzo rzadkiej w Polsce rośliny z zał. II Dyrektywy Siedliskowej.

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne

Podstawowym celem ochrony obszaru Natura 2000 jest zachowanie kompleksu górskich siedlisk przyrodniczych i związanych z nimi gatunków, a dokładniej:
- 10 typów siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej
- 2 gatunków roślin z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej
- 19 gatunków zwierząt z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, a w tym: 9 gatunków ssaków, 3 gatunków płazów, 2 gatunków ryb i 5 gatunków bezkręgowców.

Spośród wymienionych siedlisk przyrodniczych i gatunków najistotniejszymi celami ochrony są te, które otrzymały ocenę ogólną A lub B, czyli następujące siedlisk przyrodnicze:
8310 Jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
9130 Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion)
9180 Jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stokach i zboczach (Tilio plathyphyllis-Acerion pseudoplatani)
91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe)

oraz gatunki roślin i zwierząt:
Ponikło kraińskie Eleocharis carniolica (ocena A!)
Rzepik szczeciniasty Agrimonia pilosa
Podkowiec mały Rhinolophus hipposideros 
Nocek orzęsiony Myotis emarginatus (A!)
Nocek Bechsteina Myotis Bechsteini (A!)
Nocek duży Myotis myotis
Wilk Canis lapus
Ryś Lynx lynx
Kumak górski Bombina variegata
Traszka karpacka Triturus montandoni
Brzanka Barbus meridionalis
Poczwarówka zwężona Vertigo angustior
Zgniotek cynobrowy Cucujus cynnaberinus (A!)
Nadobnica alpejska Rosalia alpina
Biegacz urozmaicony Carabus variolosus (A!)
Zagłębek bruzdkowany Rhysodes sulcatus (A!)

Należy podkreślić, że bardzo istotnym, a częstokroć niedocenianym, celem ochrony obszaru jest zachowanie integralności ekosystemów leśnych, umożliwiających bytowanie m.in. dużym drapieżnikom.

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań

Zgłoszone problemy:

•  brak informacji o dokładnym przebiegu granic obszarów (wynika to z faktu, iż granice wciąż nie są jednoznacznie zatwierdzone);

• niejasne wytyczne dotyczące gospodarowania rolnego na terenach występowania siedlisk z załącznika 1 DS (w instrukcji mowa jest o składowaniu siana, nie ma jasnego przykazu zwożenia, co dla ochrony tych siedlisk jest istotne);

• niechęć rolników do pozostawiania niedokosów (ochrona ptaków);
• brak informacji nt. wartości chronionych systemem NATURA 2000 – rolnicy nie wiedzą, czy warto zlecać ekspertyzę na swoich gruntach;
• trudności w uzyskiwaniu pozwoleń na realizację inwestycji.

Propozycje rozwiązań:

• opracowanie informacji o lokalizacji działek rolnych, których właściciele starają się o dopłaty (w ramach współpracy z Agencją Restrukturyzacji Rolnictwa, która podjąć ma się opracowania i dostarczenia ortofotomapy z zaznaczonymi działkami rolników ubiegającego się o dopłaty) - PODR w Boguchwale);
• sporządzenie mapy siedlisk przyrodniczych obszarów;
• opracowanie materiałów informacyjnych dla rolników:
  - przewodników do wstępnej klasyfikacji siedlisk przyrodniczych (zawierających fotografie/rysunki gatunków roślin i ptaków znajdujących w Dyrektywie Ptasiej oraz Siedliskowej oraz klucz do wstępnego oznaczania siedlisk);
  - folderów informacyjnych o obszarach: Ostoja Jaśliska i Jasiołka;
• organizacja spotkania szkoleniowego dla pracowników urzędów gmin w celu ustalenia jasnych procedur wykonywania ocen oddziaływania na środowisko, sporządzenia tworzenia spisu inwestycji nie wymagających specjalnych pozwoleń .

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  

Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Jedną z najistotniejszych decyzji, które umożliwią sprawne funkcjonowanie obszaru Natura 2000 jest dobra organizacja zarządzania tym obszarem. Wydaje się, że w chwili obecnej niewątpliwie została zmarginalizowana i zmniejszona rola Parków Krajobrazowych. Być może jednym ze skuteczniejszych kierunków byłoby zwiększenie roli Parku Krajobrazowego, przy zapewnieniu odpowiedniego wsparcie ze strony RDOŚ i Nadleśnictw oraz utrzymanie możliwie bliskiej współpracy z Magurskim Parkiem Narodowym.
W związku z tym, że ekosystemy Ostoi Jaśliskiej, pomimo częściowo półnaturalnego charakteru są stosunkowo dobrze zachowane, lub też uległy samorzutnej regeneracji po ograniczeniu antropopresji po II Wojnie Światowej należy dogłębnie przeanalizować możliwość pozostawienia części obszaru naturalnym procesom ekologicznym – szczególnie w odniesieniu do rezerwatów przyrody. 
Biorąc pod uwagę, że najwyższy priorytet ochronny w Ostoi Jaśliskiej mają duże drapieżniki, szczególnie istotnym zadaniem jest zachowanie ciągłości korytarzy ekologicznych na tym terenie. W związku z planowaną modernizacją sieci transportowej należy podjąć wszelkie działania, aby ograniczyć potencjalny negatywny wpływ takich prac. Należy podkreślić, z wszystkie procedury związane z oceną oddziaływania na środowisko inwestycji liniowych w tym terenie powinny być bardzo skrupulatnie przestrzegane.  Szczególny nacisk należy położyć na wymóg przeprowadzeniu analizy skumulowanych efektów inwestycji, wpływu na integralność obszaru oraz oddziaływania transgraniczne.
Bardzo duże możliwości rozwoju, pozostającego w zgodzie z zachowaniem celów ochrony Natura 2000 daje również rozwój agroturystyki i turystyki kwalifikowanej.
Warto podkreślić możliwość wykorzystania lokalnej specyfiki kulturowej obszaru, związanej z tradycjami kultury łemkowskiej. Daje to możliwość realizacji projektów interdyscyplinarnych, np. odnoszących się do kultury pasterskiej, ochrony zabytków kultury (drewnianych cerkwi) jako siedlisk nietoperzy itd.

Opracowanie: Wojciech Mróz