Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Ostoja Gorczańska (PLH120018 )
Powierzchnia: 17997,89 ha
Położenie administracyjne: powiat limanowski i nowotarski; gminy: Mszana Dolna, Niedźwiedź, Rabka, gmina i miasto Nowy Targ, Ochotnica Górna, Kamienica
Istniejące formy ochrony: Gorczański Park Narodowy (7 030 ha; 1980), Południowomałopolski Ob¬szar Chronionego Krajobrazu (324 595 ha; 1997)
Opis obszaru
Obszar siedliskowy Ostoja Gorczańska obejmuje całe pasmo Gorców wraz z dolinami potoków Jaszcze i Jamne na południu oraz pasmem Mogielicy na północnym-wschodzie, znacznie wykraczając poza granice obszaru Gorczańskiego Parku Narodowego.
Obszar ptasi Gorce zawiera się w ostoi siedliskowej i tylko w niewielkim stopniu wykracza poza granice Gorczańskiego Parku Narodowego.
Gorce od północy stykają się z Beskidem Wyspowym, od wschodu z Beskidem Sądeckim, a od zachodu z Beskidem Żywieckim. Od południa pasmo ograniczone jest Kotliną Nowotarską i Pieninami.
Najwyższym szczytem Gorców jest Turbacz (1310 m n.p.m.). Stanowi on jednocześnie centralną część całego masywu, od którego gwiaździście rozchodzą się łagodne grzbiety ze wznoszącymi się kulminacjami kopulastych szczytów. Południowo-wschodnią część Gorców zajmuje Pasmo Lubania, oddzielone od głównego masywu doliną Ochotnicy i Przełęczą Knurowską.
Gorce, położone w dorzeczu Dunajca i Raby charakteryzują się bardzo dobrze rozwiniętą siecią wodną, na którą składają się liczne potoki, źródła, młaki i wysięki wodne. Największymi potokami, mającymi swoje obszary źródliskowe w Gorcach są: Kamienica i Ochotnica oraz Jaszcze i Jamne. Brak natomiast większych zbiorników wodnych - znajdują się tu jedynie kilkuarowe stawki osuwiskowe. W okolicy masywu Kudłania znajduje się grupa skałek, piaskowcowych wychodni skalnych i małych jaskiń (czy też raczej rozpadlin skalnych), a w okolicy Jaworzyny Kamienieckiej znajduje się największa gorczańska jaskinia zwana Zbójecką Jamą.
Obszar w większości pokrywają lasy reglowe, zdominowane przez świerka, buka i jodłę. Na obszarze regla dolnego dominuje zespół żyznej buczyny karpackiej, regiel górny (powyżej 1100 m n.p.m.) porastają bory świerkowe. W dolinach potoków pasmowo ciągną się niewielkie fragmenty nadrzecznej olszyny górskiej. Gorczańskie lasy zostały silnie przekształcone w wyniku gospodarki ludzkiej i od kilkudziesięciu lat trwa przebudowa drzewostanu na zgodny z siedliskiem. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Gorców są rozległe polany reglowe. Są to półnaturalne ekosystemy o dużej bioróżnorodności – występuje tu wiele gatunków roślin i zwierząt, których znaczna część związana jest tylko z tymi siedliskami. Najciekawsze zbiorowiska roślinne, które możemy tu spotkać to: łąki mieczykowo-mietlicowe, młaki kozłkowo-turzycowe i łąki ostrożeniowe. Po zaprzestaniu wypasu gorczańskie polany zaczęły zarastać. W celu wstrzymania procesu sukcesji wtórnej, Gorczański Park Narodowy ponownie wprowadził kulturowy wypas owiec oraz wykaszanie i odkrzaczanie polan.
Walory przyrodnicze
Główne pasmo Gorców to jedna z cenniejszych ostoi puszczańskich w Beskidach Zachodnich, pozostałość rozciągającej się niegdyś wzdłuż całych Karpat puszczy karpackiej. Na terenie Ostoi Gorczańskiej stwierdzono występowanie 13 siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Siedliska leśne to: górskie bory świerkowe, kwaśne i żyzne buczyny, jaworzyny, łęgi olszowe. Spośród siedlisk nieleśnych, najciekawsze to ziołorośla górskie, młaki, górskie torfowiska, a także zbiorowiska łąkowe (łąki krokusowe) i murawowe – bliźniczyska.
Obszar Gorców jest ostoją dla dużych drapieżników (rysi, wilków, niedźwiedzi) i kopytnych (jeleń, sarna, dzik). Doliny potoków zasiedla silna populacja wydry, natomiast w miejscach podmokłych liczne są kumaki górskie, traszki grzebieniaste i karpackie. W gorczańskich potokach spotkać można 7 gatunków ryb (m.in. pstrąg potokowy, głowacz pręgopłetwy, lipień, strzebla potokowa), choć jedynie brzanka to gatunek umieszczony w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej.
Cel ochrony
Celem ochrony obszaru Ostoja Gorczańska jest przede wszystkim zachowanie właściwego charakteru siedlisk przyrodniczych. Zachowanie puszczańskiego charakteru obszaru będzie sprzyjać utrzymaniu zespołów dużych ssaków drapieżnych, a siedliska wilgotne, odpowiednio uwodnione, zapewnią warunki bytowania i rozrodu płazów.
Celem ochrony w obszarze Gorce jest utrzymanie populacji ptaków będących podstawą wyznaczenia tej ostoi, zwłaszcza: głuszca, dzięcioła trójpalczastego, sóweczki i puszczyka uralskiego. Właściwe gospodarowanie w siedliskach leśnych zapewni zarazem dobre warunki bytowania wymienionych gatunków, jak i innych, związanych z lasami.
Ogólne warunki utrzymania właściwego stanu ochrony
- Odtworzenie odpowiedniej struktury zbiorowisk leśnych, zwłaszcza poza Gorczańskim PN.
- Zachowanie polan i hal poprzez regularne koszenia, bądź wypas, a na wybranych polanach usuwanie borówki oraz samosiewów drzew i krzewów (użytkowanie ekstensywne, pod nadzorem Gorczańskiego PN).
- Zrównoważona gospodarka łowiecka na terenach poza GPN pozwalająca na utrzymanie populacji sarny, jelenia i dzika na poziomie zaspokajającym potrzeby pokarmowe wilka i rysia.
- Zrównoważone udostępnienie turystyczne Parku i terenów poza Parkiem – zagrożeniem może być nasilające się użytkowanie turystycznego w sezonie zimowym i letnim – użytkownicy quadów, użytkownicy już istniejących stacji narciarskich czy też planowany kompleks narciarski i wyciąg na Mogielicę od strony Słopnic.
- Zachowanie właściwego stanu rzek i potoków – zachowanie naturalnego charakteru rzek i potoków, ich drożności (brak poprzecznej zabudowy hydrotechnicznej, jeśli zaś jest niezbędnie wymagana, to z zastosowaniem odpowiednich przepławek), a także właściwej czystości wód.
- Prace z zakresu ochrony przeciwpowodziowej na terenie Ostoi Gorczańskiej (zwłaszcza w południowej części, w dopływach Ochotnicy) powinny być prowadzone zgodnie z zasadami dobrej praktyki regulacji rzek i potoków.
- Na użytkowanych polach uprawnych, pastwiskach i łąkach maksymalne ograniczenie prowadzenia zabiegów agrotechnicznych, takich jak: dosiewy, przeorywanie, stosowanie herbicydów, melioracje.