Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Opactwo Cystersów w Szczyrzycu" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Opactwo Cystersów w Szczyrzycu”

 
Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
 Obszar Natura 2000 „Opactwo Cystersów w Szczyrzycu” PLH120023 położony jest w województwie małopolskim, na terenie gminy Jodłownik w miejscowości Szczyrzyc. Ostoja ta leży w Beskidzie Wyspowym, w dolinie rzeki Stradomki na pograniczu Beskidu Wyspowego (Ciecień) i Pogórza Wiśnickiego (Wzgórza Szczyrzyckie). Zajmuje powierzchnię 7,1 ha, obejmuje część opactwa oo. Cystersów, m.in. XVII-wieczny kościół zbudowany na planie krzyża, zabudowania klasztorne (w głównym zrębie z XVII w) oraz najbliższe otoczenie tych obiektów.
Propozycja obszaru siedliskowego Opactwo Cystersów w Szczyrzycu, zgłoszona została do KE w 2006 roku, w 2008 roku została przez Komisję Europejską zatwierdzona jako Obszar o Znaczeniu dla Wspólnoty. W najbliższym czasie obszar ten wejdzie w skład jednej z enklaw Ostoi Nietoperzy Beskidu Wyspowego PLH120052. W obrębie tej enklawy oprócz zabudowań klasztoru znajdzie się także stary kościół w Skrzydlnej oraz tereny żerowiskowe nietoperzy. 

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Ostoja „Opactwo Cystersów w Szczyrzycu” obejmuje zabudowania zespołu klasztornego i jego najbliższe otoczenie. Ostoja usytuowana jest w środku wsi u podnóża niewielkiego wzniesienia. W sąsiedztwie opactwa znajduje się park, liczne zadrzewienia i aleje starych drzew (głównie lipy, klony i dęby). W niewielkim oddaleniu od budynków opactwa przepływa rzeka Stradomka o brzegach porośniętych drzewami. Okoliczny teren charakteryzuje się urozmaiconą szatą roślinną. W dolinie Stradomki i na okolicznych wzgórzach rozciągają się pastwiska, pola uprawne, sady i ogrody. Wyższe partie wzgórz porastają lasy głównie bukowo-jodłowe i monokultury świerkowe. Od zachodu, nad miejscowością górują zalesiony szczyt Ciecienia (ok. 570 m n.p.m.) z Księżą Górą i Grodziskiem. 

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
W obrębie ostoi zidentyfikowano 3 gatunki nietoperzy z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej:
1303 podkowiec mały Rhinolophus hipposideros (stan ochrony FV),
1321 nocek orzęsiony Myotis emarginatus (stan ochrony FV),
1324 Nocek duży Myotis myotis (stan ochrony FV).
Strychy kościoła i budynków klasztornych są miejscem bytowania dwóch bardzo licznych kolonii rozrodczych: podkowca małego (liczącej ok. 320 dorosłych osobników – druga, co do liczebności kolonia rozrodcza w Polsce) i nocka orzęsionego (liczącej ok. 300 dorosłych osobników - największa kolonia rozrodcza w Polsce). Liczebność kolonii nocka dużego nie przekracza kilku-kilkunastu osobników. Jest to najcenniejszy dla ochrony nietoperzy strych w Polsce. 
Kluczowe dla utrzymania właściwego stanu przedmiotu ochrony będzie zapewnienie optymalnych warunków bytowych dla nietoperzy w obiektach mieszczących kolonie rozrodcze i w obrębie najbliższego otoczenia tych obiektów. Działania służące ochronie obszaru muszą się więc koncentrować przede wszystkim na poprawie i utrzymaniu optymalnych warunków bytowych dla nietoperzy w obiektach mieszczących kolonie rozrodcze oraz w obrębie najbliższego otoczenia tych obiektów.

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań

Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie przede wszystkim ochrona miejsc formowania kolonii rozrodczych podkowca małego i nocka orzęsionego i zapewnienia im optymalnych warunków bytowych. 
Największym zagrożeniem dla przedmiotu ochrony mogą być:
- prowadzenie prac remontowych, porządkowych i konserwatorskich na strychach obiektów w okresie bytności w nich nietoperzy (kwiecień-październik),
- likwidacja lub brak drożność wlotów dla nietoperzy na strychy obiektów,
- zanieczyszczenie światłem (nocna iluminacja obejmująca miejsca wlotu i wylotu nietoperzy ze schronień i trasy przelotu),
- montaż nadajników i telefonii komórkowej, itp.,
- impregnacja drewnianych elementów dachu środkami toksycznymi dla ssaków,
- ograniczenie lub likwidacja zadrzewień w najbliższym sąsiedztwie schronień letnich,
- znaczne ograniczenie liniowych ciągów roślinności drzewiastej (szpalerów i alej drzew w obrębie ostoi i jej sąsiedztwie).
- znaczne uszczuplenie terenów żerowiskowych (duże wylesienia - poza obszarem),
- stosowanie środków ochrony roślin o długim okresie prewencji lub niedopuszczonych do obrotu i stosowania (poza obszarem).

Ze względu na dobry stan techniczny budynków – będących schronieniami nietoperzy, dobre warunki bytowe dla nietoperzy na strychach obiektów oraz przestrzeganie przez gospodarzy obiektów zaleceń dotyczących ochrony nietoperzy żaden spośród wymienionych wyżej punktów nie stanowi aktualnego zagrożenia dla obszaru „Opactwo Cystersów w Szczyrzycu”. Aby zapobiec pojawieniu się zagrożeń w przyszłości, należy regularnie monitorować liczebność kolonii rozrodczych, stan schronienia i siedlisk, na bieżąco konsultować optymalne z punktu widzenia ochrony nietoperzy sposoby rozwiązania ewentualnych problemów. 
 
Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)

Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Zarządzanie obszarem „Opactwo Cystersów w Szczyrzycu” powinno być prowadzone w ścisłej współpracy z gospodarzem obiektów, gospodarzem terenu – lokalnym samorządem, Nadleśnictwem Limanowa, jak również z ekspertami z zakresu chiropterologii oraz służbami ochrony przyrody, a także PTPP „pro Natura” sprawującym opiekę nad koloniami i podejmującym szereg czynnych działań w zakresie ich ochrony (oznakowanie i udrożnienie wlotów na strychy obiektów, montaż tablic informacyjnych, okresowe sprzątanie, itp.).


Opracował: Krzysztof Piksa, Rafał Szkudlarek