nietoperz średniej wielkości z rodziny mroczkowatych Vespertilionidae; termofilny; osiadły lub przemieszczający się na niewielkie odległości

Rozmieszczenie
Zasięg gatunku w Karpatach odpowiada zasięgowi występowania jaskiń fliszowych i krasowych do wysokości 1100 m n.p.m. Rozmieszczenie jest niedostatecznie poznane, dotyczy to zwłaszcza lokalizacji kolonii rozrodczych. Nocek orzęsiony występuje w Beskidach, w masywie Babiej Góry, w Pieninach, oraz w Bieszczadach. Wskazany jako przedmiot ochrony w 9 obszarach Natura 2000.

Siedlisko
Zamieszkuje tereny skaliste, leśne lub typu parkowego, a także tereny odkryte. Poluje na wysokości 1–5 m, zazwyczaj na obrzeżach zakrzewień i żywopłotów, w pobliżu koron drzew i wysokich krzewów lub pomiędzy roślinnością. Ofiary chwyta w locie lub zbiera z powierzchni roślin i ścian budynków. Schronieniami kolonii rozrodczych są najczęściej ciepłe strychy obiektów sakralnych o temperaturze około 25–30°C, rzadko powyżej. Zimuje w jaskiniach, sztolniach i piwnicach, w których panuje stosunkowo wysoka temperatura około 6–9°C, rzadko poniżej. Najczęściej wisi pojedynczo i swobodnie na stropie lub ścianie. Nocek orzęsiony ma bardzo podobne wymagania ekologiczne jak podkowiec mały.

Populacja
Wielkość populacji jest nieznana. Nieliczne stwierdzenia z różnych okresów aktywności uniemożliwiają nawet przybliżoną ocenę stanu populacji. Ocena liczebności na zimowiskach jest trudna, ponieważ nocek orzęsiony najczęściej hibernuje ukryty głęboko w szczelinach. Stosunkowo licznie odławiany w okresie rojenia (np. w masywie Babiej Góry).

Zagrożenia
Największe zagrożenia dla gatunku to ubywanie dogodnych kryjówek na strychach na skutek stopniowego zaniku budownictwa drewnianego oraz remonty strychów w okresie przebywania kolonii w kryjówce, stosowanie toksycznych środków konserwacji drewna, uszczelnianie wlotów na strychy. Zagrożeniem jest też niepokojenie w schronieniach zimowych (hałas, światło i minimalne zmiany temperatury, spowodowane obecnością ludzi w zimowiskach, powodujące częste wybudzanie ze snu), co jest związane m.in. ze wzrostem presji na środowisko jaskiniowe w ostatnich latach, a także niewłaściwe zamykanie jaskiń i innych podziemi, bez możliwości swobodnego przelotu dla nietoperzy, ograniczające im dostęp do zimowisk. Gatunek zakwalifikowany w „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” (2001) do kategorii zagrożenia EN (silnie zagrożony), a na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych” dla Karpat umieszczony w grupie krytycznie zagrożonych (CR). Uważany jest za jeden z najrzadszych gatunków w Polsce.

Stan ochrony
Stan ochrony gatunku jest nieznany z uwagi na niewielką liczbę danych i niedostatecznie rozpoznane rozmieszczenie, co dotyczy zwłaszcza kolonii rozrodczych. W niektórych znanych schronieniach letnich (np. Jaworzna, Wierchomla Wielka) stan kolonii nocka orzęsionego wydaje się stabilny.

Program ochrony
Działania ochronne powinny koncentrować się na utrzymaniu i odtwarzaniu zróżnicowanej mozaikowej struktury krajobrazu (żywopłoty, pojedyncze drzewa i linie drzew, sady, śródpolne lub śródleśne zbiorniki wodne otoczone drzewami itp.); zapewnieniu spokoju w zimowiskach nietoperzy w okresie od października do kwietnia; ograniczeniu stosowania pestycydów w rolnictwie i w leśnictwie; prowadzeniu remontów strychów w okresie od września do początku kwietnia i stosowanie nietoksycznych dla ssaków środków konserwacji drewna. Miejsca zimowania, rojenia i przebywania kolonii rozrodczych powinny zostać objęte ochroną prawną i zabezpieczone w odpowiedni sposób, przy konsultacji przyrodników i za zgodą właścicieli terenu.

Literatura:
Furmankiewicz J., Postawa T. 2004. Nocek orzęsiony Myotis emarginatus. Str. 374-380. W: Adamski P., Bartel R., Bereszyński A., Kepel A., Witkowski Z. (red.). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 6. Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Ministerstwo Środowiska. Warszawa.
Wołoszyn B. W. 2001. Nocek orzęsiony. [W:] Głowaciński Z. (red.). Polska czerwona księga zwierząt. Kręgowce. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa: 53-54.