Nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme)

 
Opis gatunku
Nietoperz średniej wielkości z rodziny mroczkowatych; odbywa regularne migracje sezonowe między miejscami rozrodu a stanowiskami zimowymi, wynoszące od 10 do 300 km. Pokarm nocka łydkowłosego stanowią niemal wyłącznie owady, chwytane w powietrzu bądź z powierzchni wody.

 

Rozmieszczenie
Zasięg nocka łydkowłosego w Polsce obejmuje cały kraj, jego rozmieszczenie jest jednak bardzo nierównomierne, z większym zagęszczeniem stanowisk w kilku regionach północnych pojezierzy i Kotlinie Biebrzańskiej. W górach sięga zimą do wysokości 1465 m n.p.m. Występowanie jest słabo poznane. W Karpatach gatunek znany jest aktualnie jedynie z zimowych stwierdzeń w Tatrach i Pieninach (?); zapewne nie są to jedyne zimowiska tego gatunku w regionie. Osobniki znajdowane na terenie Karpat najprawdopodobniej migrują na żerowiska poza region.

 

Siedlisko
Gatunek bardzo silnie związany z dużymi zbiornikami wodnymi, nad którymi żeruje i w pobliżu których zakłada kolonie rozrodcze. Dzienne kryjówki kolonii rozrodczych (samic z młodymi) i kolonii samców zlokalizowane są niemal wyłącznie w budynkach – kościołach, domach mieszkalnych lub budynkach gospodarczych. Tylko we wschodniej części zasięgu sporadycznie obserwowano kolonie rozrodcze w dziuplach drzew.  Typowymi żerowiskami gatunku są duże jeziora (zwłaszcza o umiarkowanej trofii), duże rzeki, a zwłaszcza ich ślepe odnogi i szerokie kanały zbudowane przez człowieka, zbiorniki zaporowe i kompleksy stawów rybnych. Jako trasy przelotów na żerowiska nocek łydkowłosy wykorzystuje liniowe elementy krajobrazu – zarówno wodne (kanały, mniejsze cieki), jak i lądowe (np. pasy zadrzewień śródpolnych). Zimuje w jaskiniach, sztolniach, starych fortyfikacjach, studniach i piwnicach, wybierając miejsca o wysokiej wilgotności powietrza oraz temperaturach w zakresie 3–9°C; minimalnie do 0,5°C.
 

 

Stan ochrony
Nocek łydkowłosy objęty jest ścisłą ochroną gatunkową a także ochroną strefową (ochrona zimowisk, w których w ciągu 3 kolejnych lat choć raz stwierdzono ponad 200 nietoperzy, strefa ochrony całorocznej - pomieszczenia i kryjówki zajmowane przez nietoperze). Gatunek zakwalifikowany w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt (2001) do kategorii zagrożenia EN (zagrożony).


Zagrożenia

Podobnie jak w przypadku innych gatunków nietoperzy, zagrożenia dla schronień letnich związane są remonty prowadzone w okresie, gdy przebywają w nich nietoperze, z wykorzystywaniem toksycznych środków konserwacji drewna, likwidowanie otworów wlotowych do schronień, a także świadome płoszenie i tępienie osobników. Lokalnie poważnym problemem może się okazać całkowite wyburzanie starej, tradycyjnej zabudowy. W przypadku schronień zimowych zagrożenia wiążą się z ich niszczeniem, penetracją przez ludzi oraz zmianami mikroklimatu (wynikającymi z częstej obecności ludzi czy przebudowy obiektu).Poważny, negatywny wpływ może mieć też zanieczyszczenie organiczne i chemiczne wód stanowiących żerowiska omawianego gatunku.


Plan ochrony
Kluczowym zadaniem w ochronie jest zlokalizowanie i odpowiednie zabezpieczenie kryjówek kolonii rozrodczych nocka łydkowłosego. Budynki stanowiące takie kryjówki powinny być obejmowane ochroną prawną. Podziemia stanowiące zimowiska nocka łydkowłosego powinny być zamykane odpowiednimi kratami, w celu ochrony tych obiektów przed niekontrolowaną penetracją ludzką. Na terenach zasiedlonych przez nocka łydkowłosego niezbędna jest ochrona wód powierzchniowych przed zanieczyszczeniami chemicznymi i organicznymi.

 

Literatura:
Nowak J., Gawlak A., Wojtaszyn G. 2001. Nocek łydkowłosy Myotis dasycneme (Boie, 1825) w Tatrach. Nietoperze 2 (1): 63-67.

Wołoszyn B.W. 2001. Myotis dasycneme (Boie, 1825). [w]: Polska Czerwona Księga Zwierząt (red. Z. Głowaciński). PWRiL, Warszawa: 51-52.

Ciechanowski, M., Kokurewicz, T. 2004. Nocek łydkowłosy. (w:) P. Adamski, R. Bartel, A. Bereszyński, A. Kepel & Z. Witkowski (red.) Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny, Tom 6. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. pp.: 368-373.