Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Nocek Bechsteina (Myotis bechsteini)
Opis gatunku
Nietoperz średniej wielkości z rodziny mroczkowatych Vespertilionidae, osiadły (nie odbywa dalekich wędrówek).
Rozmieszczenie
Rozmieszczenie gatunku w Karpatach jest bardzo słabo poznane. Brak stwierdzeń w wielu rejonach Karpat spowodowany jest brakiem badań. Zasięg występowania odpowiada zasięgowi rozmieszczenia lasów liściastych (szczególnie buczyny karpackiej i grądów) i lasów mieszanych oraz zasięgowi lokalizacji jaskiń fliszowych i krasowych do górnej granicy lasów. Nocek Bechsteina wskazany jest jako przedmiot ochrony w 7 obszarach Natura 2000, od „Beskidu Śląskiego” po „Ostoję Jaśliską”.
Siedlisko
W okresie letnim nocek Bechsteina związany jest z lasami liściastymi i mieszanymi. Tworzy kolonie rozrodcze w dziuplach starych drzew. Żeruje najczęściej w lukach drzewostanu, na jego skraju, wzdłuż dróg leśnych i linii oddziałowych. Zimowiska znajdują się w jaskiniach, sztolniach i starych fortyfikacjach.
Populacja
Określenie wielkości populacji jest niemożliwe z uwagi na skryty tryb życia gatunku oraz brak skutecznych metod oceny liczebności nietoperzy leśnych. Dane z zimowisk w Karpatach są nieliczne, jednak dane z jesiennych odłowów wskazują na stałą obecność tego gatunku (do 8,5% wśród innych gatunków).
Stan ochrony
Stan ochrony gatunku jest nieznany z uwagi na słabo poznane rozmieszczenie. Pomimo braku bliższych danych o populacji w niektórych obszarach Natura 2000, stan ochrony nocka Bechsteina określany jest jako właściwy z uwagi na regularne obserwacje gatunku oraz dobry stan zimowisk i żerowisk, a także optymistyczne perspektywy utrzymania się tego stanu (siedliska gatunku objęte są ochroną w formie parków narodowych i rezerwatów).
Zagrożenia
Zagrożeniem jest usuwanie martwych i umierających drzew dziuplastych, co ogranicza liczbę dostępnych schronień dla kolonii rozrodczych. Hibernujące nietoperze narażone są na wybudzanie i płoszenie na skutek niekontrolowanej penetracji kryjówek przez ludzi. Gatunek jest też potencjalnie narażony na wszelkie chemiczne metody zwalczania tzw. szkodników leśnych. Zagrożeniem może być fragmentacja terenów leśnych i izolacja mniejszych populacji w kurczących się ostojach. W „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” (2001) gatunek zakwalifikowany do kategorii zagrożenia NT (bliski zagrożenia), a na karpackiej „Czerwonej liście gatunków zagrożonych” do kategorii VU (narażony).
Program ochrony
Ochrona gatunku powinna obejmować działania na rzecz pozostawiania w lasach gospodarczych starych, dziuplastych drzew i unikania chemicznych metod zwalczania tzw. szkodników leśnych. Wskazane byłoby zabezpieczenie ochroną prawną zlokalizowanych kryjówek kolonii rozrodczych wraz z otoczeniem, np. jako użytki ekologiczne. Jaskinie stanowiące zimowiska nocka Bechsteina powinny być zamykane odpowiednimi kratami, w celu ochrony przed niekontrolowaną penetracją.
Literatura:
Wołoszyn B.W. 2001. Myotis bechsteinii (Kuhl, 1817). [W: Polska Czerwona Księga Zwierząt (red. Z. Głowaciński)]. PWRiL, Warszawa: 49-51.
Ciechanowski M., Piksa K. 2004. Nocek Bechsteina. (w:) P. Adamski, R. Bartel, A. Bereszyński, A. Kepel & Z. Witkowski (red.) Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny, Tom 6. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. pp.: 357-362.