Opis gatunku
Gatunek priorytetowy. Duży chrząszcz z rodziny kózkowatych, o charakterystycznym wyglądzie, jedna z najpiękniejszych europejskich kózek.

Rozmieszczenie
W Polsce, w ostatnich kilkudziesięciu latach, nadobnica alpejska stwierdzana była tylko w południowo-wschodniej części kraju, w Karpatach i na ich pogórzu, głównie w zakresie wysokości od 500-1000 m n.p.m., rzadziej do 1300 m n.p.m. Obecna m.in. w Beskidach: Sądeckiem i Niskim oraz w Bieszczadach. Była też znana z Pienin. Rozpoznanie występowania jest niedostateczne; niemal wszystkie dane pochodzą z przypadkowych obserwacji. Status części stanowisk jest niejasny, informacje o nich są powtarzane w kolejnych opracowaniach bez weryfikacji terenowej. Gatunek jest przedmiotem ochrony w 5 obszarach Natura 2000: „Bieszczady”, „Łysa Góra”, „Ostoja Jaśliska”, „Ostoja Magurska” i „Ostoja Popradzka”.

Siedlisko
Gatunek występuje w prześwietlonych, starych drzewostanach bukowych lub mieszanych z większym udziałem buka, w których nie usuwa się wszystkich martwych drzew. Preferuje lasy na glebach wapiennych, na odsłoniętych skałach, w miejscach silnie nasłonecznionych, na stokach o wystawie południowej i zachodniej. Zasiedla też skraje lasu i pojedynczo rosnące drzewa. Zajmuje głównie drzewa obumarłe, zarówno stojące, jak i leżące, drewno ułożone w sągach i grubowymiarowe kłody.

Populacja
Brak danych dotyczących aktualnej wielkości populacji w Polsce. Obserwacje są z reguły przypadkowe i dotyczą pojedynczych osobników, stwierdzanych głównie w stosach pozyskanego drewna. Jedynie w „Ostoi Magurskiej” gatunek wydaje się stosunkowo liczny; obserwowany jest rokrocznie na kilkunastu stanowiskach. W tym obszarze, a także w „Bieszczadach” populacja gatunku wydaje się stabilna.

Zagrożenia
Zagrożeniem na wielu obszarach jest wycinanie w lasach bukowych starych drzew oraz usuwane z lasu drzew martwych lub ich części, a także pozostawianie w okresie letnim drewna bukowego ściętego zimą. Nadobnica chętnie zasiedla pozostawione drewno i corocznie część jej populacji jest wyprowadzana z lasu z wywożonymi sągami. W Bieszczadach i Beskidzie Niskim pewnym zagrożeniem jest pozyskiwanie drewna do wypalania węgla drzewnego, gdyż gromadzony w odsłoniętych miejscach surowiec bukowy bywa zasiedlany przez nadobnicę. Zubożenie gatunku jest powodowane również przez kolekcjonerstwo i handel owadami. Nadobnica alpejska została umieszczona w „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” i na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” z kategorią EN (silnie zagrożona wyginięciem), oraz CR (krytycznie zagrożona ) na karpackiej „Czerwonej liście gatunków zagrożonych”.

Stan ochrony
Stan ochrony gatunku w całych Karpatach należy określić jako niezadowalający, przede wszystkim z uwagi na zły stan siedlisk, tj. brak dostatecznej ilości martwego drewna w lasach. Tylko w „Ostoi Magurskiej” stan ochrony nadobnicy alpejskiej można uznać za właściwy.

Program ochrony
W ramach ochrony siedlisk gatunku należy zapewnić ciągłość występowania starszych wiekowo klas w drzewostanach, pozostawiać w nich, w nasłonecznionych miejscach, stare drzewa z obumierającymi konarami, z martwicami oraz drzewa martwe. W obszarach obecnego występowania nadobnicy alpejskiej wskazane byłoby zaprzestanie gromadzenia dla celów gospodarczych sągów drewna bukowego w okresie letnim, a w przypadku zaistnienia już takiej sytuacji – pozostawienia ich na miejscu aż do całkowitego rozkładu. Bukowy surowiec grubowymiarowy powinien być wywieziony z lasu przed końcem maja, a jego pozyskanie nie powinno mieć miejsca w okresie letnim. Najbardziej wartościowe, odpowiednio duże stanowiska w lasach gospodarczych należałoby objąć ochroną ścisłą lub częściową (bez cięć) w formie rezerwatów.

Literatura
Adamski P., Bartel R., Bereszyński A., Kepel A., Witkowski Z. (red.) 2004. Gatunki Zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Tom 6.130-134.

Głowaciński Z., Nowacki J. (red.) 2004. Polska czerwona księga zwierząt. Bezkręgowce. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego. Kraków, Poznań.

Kosior A. , Michalik S., Witkowski Z., 1999. Nadobnica alpejska Rosalia alpina (Cerambycidae, Coleoptera) w Magurskim Parku Narodowym na tle jej rozmieszczenia w Polsce. Chrońmy Przyr. Ojcz. 55, 1:79-84.

Michalcewicz J, Bodziarczyk J., 2001. Wystepowanie i problemy ochrony nadobnicy alpejskiej Rosalia alpina (L)(Coleoptera, Cerambycidae) w Pienińskiem Parku Narodowym. Chrońmy Przyr. Ojcz. 57,5:88-93.