Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Modraszek telejus (Maculinea teleius )
Opis gatunku
Myrmekofilny gatunek motyla dziennego z rodziny modraszkowatych. Pasożyt mrówek z rodzaju wściekli Myrmica sp. Podobnie jak inne gatunki myrmikofilnych modraszków, telejusa charakteryzuje skomplikowany cykl życiowy. Posiada jedno pokolenie w sezonie, dorosłe osobniki pojawiają się na łąkach od początku lipca do końca sierpnia. Odwiedzają przede wszystkim kwiaty rośliny pokarmowej gąsienic – krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis). Samice składają jaja tylko na kwiatach krwiściągu. Po wykluciu z jaja larwa spędza około dwóch tygodni na kwiatostanie krwiściągu a następnie spada na ziemię i, by przejść kolejne etapy rozwoju, musi zostać znaleziona i zaadaptowana przez mrówki z rodzaju wścieklic Myrmica. Zimę spędza w gnieździe mrówek, żywiąc się larwami gospodarza. Przepoczwarczenie następuje w mrowisku, zaraz po wyjściu z poczwarki opuszcza mrowisko.
Rozmieszczenie
W Polsce modraszek telejus występuje głównie w południowej części kraju; najliczniej na Lubelszczyźnie oraz Górnym i Dolnym Śląsku. W Karpatach spotykany do wysokości około 800 m n.p.m., na pojedynczych, izolowanych stanowiskach, głównie w Beskidzie Niskim. Przez Polskę przebiega północna granica jego zasięgu.
Siedlisko
Modraszek telejus związany jest z otwartymi terenami podmokłymi, m.in. zmiennowilgotnymi łąkami trzęślicowymi, torfowiskami niskimi i węglanowymi. W regionie alpejskim zasiedla tereny o niewielkim nachyleniu, najczęściej położone w dolinach rzek lub kotlinach śródgórskich, a także zbocza z lokalnymi wysiękami wody. Jego występowanie, nawet w dogodnym do tego siedlisku, uzależnione jest od obecności odpowiedniej rośliny żywicielskiej (krwiściąg lekarski Sanguisorba officinalis L.) oraz określonego gatunku mrówek (Myrmica scabrinodis Nyl., rzadziej Myrmica rubra L., Myrmica gallieni Bond.).
Populacja
Istniejące na terenie Karpat populacje są niewielkie i izolowane, najprawdopodobniej leżą też poza granicą ciągłego zasięgu występowania gatunku (znajdującego się w regionie kontynentalnym), co stwarza realne zagrożenie dla ich przetrwania. Aktualna liczebność karpackiej populacji jest nieznana.
Zagrożenia
Podstawowym zagrożeniem dla karpackich populacji Maculinea teleius jest zaniechanie koszenia na ekstensywnie użytkowanych łąkach (co prowadzi do naturalnej sukcesji i stopniowego zarastania), a także zbyt intensywne użytkowanie obszarów łąkowych. Może to w konsekwencji doprowadzić do wyeliminowania rośliny żywicielskiej, wymaganego gatunku mrówek, jak i samego modraszka. Zagrożenie stanowi również m.in.: osuszanie terenów podmokłych, stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, nadmierny wypas, zalesianie i zabudowywanie terenów łąkowych, a także fragmentacja siedlisk i związana z tym izolacja poszczególnych stanowisk.
Stan ochrony
Na terenie Karpat szanse utrzymania gatunku są słabe i jest duże prawdopodobieństwo wyginięcia lokalnych populacji.
Program ochrony
Należy dążyć do zachowania ekstensywnie użytkowanych łąk, ograniczając ich koszenie do jednego razu w ciągu roku (najlepiej w sierpniu). W przypadku całkowitego zaprzestania użytkowania terenów łąkowych, stanowiska modraszka telejusa należy objąć działaniami ochrony czynnej polegającymi m.in. na wycinaniu rozrastających się drzew i krzewów (zapobieganie skutkom sukcesji), pozwalając tym samym na utrzymanie na stanowisku rośliny żywicielskiej motyla oraz koniecznego do jego rozwoju gatunku mrówek.

Literatura
Buszko J. 2004. Modraszek telejus. W: Adamski P., Bartel R., Bereszyński A., Kepel A., Witkowski Z. (red.). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Ministerstwo środowiska, Warszawa. T. 6, s. 57-58.
Buszko J. 2004. Modraszek telejus. W: Głowaciński Z., Nowacki J. (red.) Polska Czerwona Księga Zwierząt. Bezkręgowce. IOP PAN, Kraków.
Thomas J.A., Clarke R.T., Elmes G.W., Hochberg M.E. 1998. Population dynamics in the genus Maculinea (Lepidoptera: Lycaenidae). [w:] Dempster J.P. McLean I.F.G. (ed.) Insect Populations. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 261-270.
Tolman T. 1997. Butterflies of Britain and Europe. Collins Field Guide. Collins, London.
Woyciechowski M. 1991. Ginące motyle z rodzaju Maculinea i ich biologia. Prądnik. Prace Muz. Szafera, 3: 221-228.