Modraszek nausitous (Maculinea nausithous )

Opis gatunku
Myrmekofilny gatunek motyla dziennego z rodziny modraszkowatych. Pasożyt mrówek z rodzaju wścieklic Myrmica sp.  Podobnie jak inne gatunki myrmikofilnych modraszków, nausitousa charakteryzuje skomplikowany cykl życiowy. Posiada jedno pokolenie w sezonie, dorosłe osobniki pojawiają się na łąkach od połowy lipca do końca sierpnia. Odwiedzają przede wszystkim kwiatostany rośliny pokarmowej gąsienic – krwiściągu lekarskiego (Sanguisorba officinalis). Samice składają jaja tylko na kwiatach krwiściągu. Po wykluciu z jaja larwa spędza około dwóch tygodni na kwiatostanie a następnie spada na ziemię i, by przejść kolejne etapy rozwoju, musi zostać znaleziona i zaadaptowana przez mrówki z rodzaju wścieklic Myrmica. Zimę spędza w gnieździe, żywiąc się larwami mrówki gospodarza. Przepoczwarczenie następuje w mrowisku, zaraz po wyjściu z poczwarki motyl opuszcza mrowisko. 


Rozmieszczenie

W Polsce modraszek nausitous występuje głównie w południowej i środkowej części kraju. Na obszarze Karpat polskich gatunek znany jest z pojedynczych, izolowanych stanowisk – głównie w Beskidzie Niskim. Występuje do wysokości 800 m n.p.m. Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu gatunku.


Siedlisko
Modraszek nausitous związany jest z terenami podmokłymi, m.in. zmiennowilgotnymi łąkami trzęślicowymi, torfowiskami niskimi i węglanowymi. Gatunek unika miejsc otwartych, preferuje tereny nieco zakrzaczone, najczęściej spotykany na obrzeżach ekstensywnie użytkowanych łąk i trzcinowisk. Na pogórzu notowany także na porośniętych krzakami stokach, w pobliżu lokalnych wysięków wody. Obecność motyla uzależniona jest od występowania odpowiedniej rośliny żywicielskiej (krwiściąg lekarski Sanguisorba officinalis L.) oraz określonego gatunku mrówek Myrmica rubra L.


Populacja
Karpackie populacje gatunku są małe i izolowane, co stwarza realne prawdopodobieństwo ich zaniku. Aktualna liczebność jest nieznana.
Na podstawie zebranych danych przypuszcza się, że granica ciągłego zasięgu występowania gatunku leży poza regionem alpejskim. Utrzymanie istniejących karpackich populacji najprawdopodobniej nie ma więc wpływu na zachowanie właściwego, znajdującego się w regionie kontynentalnym zasięgu, niemniej jednak – ze względu na rangę gatunku – należy starać się je zachować.


Zagrożenia
Najpoważniejszym zagrożeniem dla populacji motyla jest z jednej strony intensywne użytkowanie wilgotnych łąk, z drugiej – zaprzestanie ich użytkowania, prowadzące do uruchomienia procesów sukcesji (zarastanie drzewami i krzewami). Takie przemiany środowiska mogą prowadzić do wyeliminowania rośliny żywicielskiej, wymaganego gatunku mrówek, a w konsekwencji i samego modraszka. Inne zagrożenia to m.in.: osuszanie terenów podmokłych, stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, nadmierny wypas, zalesianie terenów łąkowych oraz fragmentacja siedlisk i związana z tym izolacja poszczególnych stanowisk.


Stan ochrony
Na terenie Karpat szanse utrzymania gatunku wydają się słabe i można przypuszczać, że nie powstrzyma się zaniku lokalnych populacji.


Program ochrony
Należy dążyć do zachowania ekstensywnie użytkowanych łąk, ograniczając ich koszenie do jednego pokosu w ciągu roku (najlepiej z końcem lipca). W przypadku zaprzestania użytkowania terenów łąkowych, stanowiska modraszka nausitous należy chronić czynnie poprzez wycinanie rozrastających się drzew i krzewów (zapobieganie skutkom sukcesji), pozwalając na utrzymanie na stanowisku rośliny żywicielskiej oraz koniecznego do jego rozwoju gatunku mrówek.

 

 

Literatura
Buszko J. 2004. Modraszek nausitous. W: Adamski P., Bartel R., Bereszyński A., Kepel A., Witkowski Z. (red.). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Ministerstwo środowiska, Warszawa. T. 6, s. 57-58.
Buszko J. 2004. Modraszek nausitous. W: Głowaciński Z., Nowacki J. (red.) Polska Czerwona Księga Zwierząt. Bezkręgowce. IOP PAN, Kraków.
Thomas J.A., Clarke R.T., Elmes G.W., Hochberg M.E. 1998. Population dynamics in the genus Maculinea (Lepidoptera: Lycaenidae). [w:] Dempster J.P. McLean I.F.G. (ed.) Insect Populations. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 261-270.
Tolman T. 1997. Butterflies of Britain and Europe. Collins Field Guide. Collins, London.
Woyciechowski M. 1991. Ginące motyle z rodzaju Maculinea i ich biologia. Prądnik. Prace Muz. Szafera, 3: 221-228.