Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Małe Pieniny (PLH120025 )
Powierzchnia: 1875,9 ha
Położenie administracyjne: powiat Nowy Targ, gminy: Miasto Szczawnica
Istniejące formy ochrony: Rezerwaty przyrody: Biała Woda (27,83 ha; 1963), Wąwóz Homole (40,54; 1963), Wysokie Skałki (13,87 ha; 1961), Zaskalskie-Bodnarówka (19,02 ha; 1961); obszar chronionego krajobrazu: Południowomałopolski Obszar Chronionego Krajobrazu (362 402 ha; 2006)
Opis obszaru
Obszar Małe Pieniny obejmuje pasmo górskie Małych Pienin, na południe od osiedli Szlachtowa, Jaworki i Biała Woda. Małe Pieniny to najbardziej na wschód wysunięta część pienińskiego pasa skałkowego, ciągnąca się od wylotu Przełomu Pienińskiego do przełęczy Rozdziela (862 m n.p.m.). Północną granicę Małych Pienin stanowi Dolina Grajcarka i jego dopływu Białej Wody, południową zaś dolina Lipnika. Najwyższy punkt Małych Pieniny stanowi Wysoka (1052 m n.p.m.), która jest jednocześnie najwyższym wzniesieniem w całych Pieninach. Charakterystycznym rysem rzeźby są wypiętrzenia wapiennych skał, które układają się w nieduże, izolowane wzniesienia. Zbudowane są one z twardego wapienia krynoidowego oraz czerwonego wapienia bulastego. Najbardziej urozmaiconą rzeźbę mają otwarte na północ, rozcinające główny grzbiet, skaliste wąwozy: Homole o stromych, wysokich do 120 m wysokości ścianach i urozmaiconych formach skalnych; Biała Woda i Skalskie. Szata roślinna obszaru jest silnie przekształcona, stanowiąc mozaikę lasów i łąk. Lasy, to głównie antropogeniczne świerczyny, w których prowadzi się przebudowę drzewostanu. W niższych położeniach dominują łąki i pastwiska, na których wypasa się owce. Niewielkie płaty bliźniczysk występują w rozproszeniu, ulegając stopniowo sukcesji w kierunku żyźniejszych zbiorowisk łąkowych, a przy wysiękach wody na zboczach utrzymują się eutroficzne młaki.
Grzbietem Małych Pienin przebiega polsko-słowacka granica państwowa. Znajdujące się po słowackiej stronie południowe stoki Małych Pienin chronione są przez utworzony w roku 1967 Pieninský národný park (PIENAP). Część tego pasma po stronie słowackiej zostało także objętych ochroną w ramach ogólnoeuropejskiej sieci obszarów cennych przyrodniczo Natura 2000 (obszar „Pieniny”).
Walory przyrodnicze
Obszar o dużej różnorodności siedlisk przyrodniczych wynikającej z bardzo urozmaiconej rzeźby terenu. Stanowi kolejne, po Zachodnich Tatrach i Pieninach Właściwych, miejsce występowania roślinności wapieniolubnej w polskich Karpatach. Flora obszaru liczy ponad 300 gatunków roślin naczyniowych. Stwierdzono tu występowanie aż 15 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Jest to jedno z nielicznych w regionie miejsc występowania siedliska przyrodniczego – zarośla jałowców w murawach kserotermicznych (kod 5130). W Małych Pieninach zachowały się zbiorowiska roślinne, dla których obszar stanowi jedno z niewielu miejsc występowania w Polsce (naskalna murawa górska z chryzantemą Zawadzkiego Dendranthemo-Seslerietum, jedyne, poza Tatrami, miejsce występowania górnoreglowej świerczyny na podłożu wapiennym: Polysticho-Piceetum (wykształconej na Wysokiej, w przedziale wysokości regla dolnego). Prowadzona tu ekstensywna gospodarka pasterska przyczynia się do zachowania walorów przyrodniczych terenu.
Obszar obejmuje tereny żerowiskowe podkowca małego Rhinolophus hipposideros. Pobliski kościół w Jaworkach (położony już poza granicami obszaru) jest miejscem występowania jego dużej kolonii rozrodczej. Ponadto odnotowano tu jeszcze 5 innych gatunków z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, spotykanych niezbyt licznie na terenie obszaru, w dogodnych dla nich siedliskach. Są to: kumak górski Bombina variegata, traszka karpacka Triturus montandoni, pszonak pieniński Erysimum pieninicum, obuwik pospolity Cypripedium calceolus i bezlist okrywowy Buxbaumia viridis.
Cel ochrony
Zasadniczym celem ochrony jest utrzymanie areału i właściwej struktury różnorodnych siedlisk przyrodniczych, których zachowanie zarazem będzie sprzyjać zapewnieniu warunków bytowania wymienionym gatunkom flory i fauny, a zwłaszcza nietoperzy.
Ogólne warunki utrzymania właściwego stanu zachowania
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie utrzymanie dotychczasowej, tradycyjnej gospodarki rolnej i leśnej na terenie obszaru. Należy też utrzymać aktualny areał siedlisk przyrodniczych.
- Utrzymanie siedlisk naskalnych wymaga zapewnienia odpowiednich warunków nasłonecznienia, a więc może być konieczne usuwanie krzewów i drzew zarastających skały i zwiększających ocienienie. W wielu miejscach wystarcza jedynie ochrona bierna.
- Utrzymanie tradycyjnych form ich użytkowania, tj. gospodarki kośno-pasterskiej w celu zachowania łąk, muraw kserotermicznych i młak.
- Utrzymanie siedlisk leśnych wymaga działania zgodnych z aktualnym „Planem urządzania lasu”; pożądana stopniowa przebudowa drzewostanu w celu doprowadzenia do jego zgodności z siedliskiem. Lasy łęgowe mogą być ekstensywnie użytkowane na dotychczasowych zasadach; korzystne jest utrzymanie okresowych zalewów, eliminacja gatunków niezgodnych z siedliskiem, w tym inwazyjnych.
- Utrzymanie siedlisk nadrzecznych wymaga wyłącznie ochrony biernej, gdyż odnawiają się one w wyniku zachowania naturalności koryta i przepływów wody, w tym okresowych wezbrań.