Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Luboń Wielki" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Luboń Wielki”

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
 Obszar Natura 2000 Luboń Wielki PLH120043 zaproponowany został do sieci Natura 2000 w 2006 roku jako uzupełnienie sieci w zakresie ochrony siedliska 8150 – środkowoeuropejskie piargi i gołoborza krzemianowe. Położony jest w województwie małopolskim, na terenie gminy Mszana Dolna, wsi Raba Niżna. Powierzchnia obszaru to ok. 33,6 ha i zawiera się w granicach utworzonego w 1970 r. rezerwatu przyrody „Luboń Wielki”. Grunty pozostają w zarządzie Lasów Państwowych, Nadleśnictwa Limanowa. Zaproponowano powiększenie obszaru o enklawę (ok. 3 ha), obejmującą 2 niewielkie gołoborza. 

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Obszar obejmuje górną partię stoku oraz część grzbietu górskiego na południowym zboczu Lubonia Wielkiego (1022 m n.p.m.), góry położonej w Beskidzie Wyspowym.
Zasadniczą, centralną część obszaru stanowią gołoborza. Są one częścią osuwiska, które rozciąga się na znacznej powierzchni, rozpoczynając się górną krawędzią na wysokości 980 m n.p.m., a kończąc jęzorem osuwiskowym ok. 250 m niżej. W jego górnej części rozciąga się szeroki około 20-30 m obszar niszy osuwiskowej, zasłanej blokami skalnymi. Osunięte masy skalne, nie ulegając rozdrobnieniu, utworzyły grzędy i garby o wysokości kilku metrów. Niżej pojawiają się rowy rozpadlinowe ze szczelinami skalnymi, a także rozległy skalny jęzor osuwiskowy o powierzchni ok. 2,5 ha. W jego centralnej części znajdują się dwa odsłonięte, eliptycznego kształtu, pola - gołoborza, o łącznej powierzchni ok. 0.5 ha - unikalne w skali Beskidów Zachodnich. Wśród płyt i bloków skalnych pokrywających teren znajdują się obiekty jaskiniowe w formie jaskiń szczelinowych i nisz jaskiniowych. Znanych jest tu 13 jaskiń i schronisk, z których największą, posiadającą własny mikroklimat, jest Jaskinia na Luboniu Wielkim II (26 m długości i 9 m deniwelacji). Teren jest w znacznej części pokryty lasem - głównie żyzną buczyną karpacką Dentario gladnulosae - Fagetum oraz miejscami kwaśną buczyną górską (Luzulo – Fagetum). Drzewostany te odznaczają się zaawansowanym wiekiem (do ok. 120 lat).

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
Na terenie obszaru „Luboń Wielki” zidentyfikowano 5 siedlisk przyrodniczych: 
8150 - środkowoeuropejskie piargi i gołoborza krzemianowe (stan ochrony U1);
8310 – jaskinie nieudostępnione do zwiedzania (stan ochrony FV);
9110 – kwaśna buczyna górska (Luzulo – Fagetum) (nie jest przedmiotem ochrony);
9130 – żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagetum) (stan ochrony U1);
9410 – górskie bory świerkowe (Abieti - Piceetum) (nie jest przedmiotem ochrony).

Głównym celem ochrony w obszarze Luboń Wlk. jest zachowanie siedliska przyrodniczego 8150 – środkowoeuropejskie piargi i gołoborza krzemianowe, dla którego ochrony został powołany ten obszar. Jest to jedno z kilku zaledwie miejsc jego występowania w regionie alpejskim. Spośród pozostałych siedlisk, ochronie powinny podlegać także jaskinie – jako obiekty typowo wykształcone we fliszu karpackim oraz żyzne buczyny stanowiące większość siedlisk leśnych w tym obszarze. Pozostałe dwa – kwaśne buczyny i bory świerkowe są jedynie domieszką i nie stanowią przedmiotu ochrony. 

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie przede wszystkim utrzymanie dotychczasowego reżimu ochronnego i zasad ochrony stosowanych w rezerwacie przyrody. Dla polepszenia stanu siedlisk przyrodniczych należy dopilnować aby: 
8150 - środkowoeuropejskie piargi i gołoborza krzemianowe
Zasadniczą metodą ochrony tego siedliska jest zapobieganie postępowaniu sukcesji na jego terenie. Osiąga się to poprzez zapewnienie odpowiedniego ocienienia (obecności drzewostanu na skrajach gołoborza) oraz poprzez zabiegi ochrony czynnej – usuwanie wkraczającej roślinności. Otaczający gołoborze drzewostan pełni również funkcję stabilizującą rumosz skalny praz zabezpieczanie wykształcających się tam płytkich gleb inicjalnych przed erozją.
Ze względu na to bardzo istotnym jest zachowanie otaczających drzewostanów w odpowiednim stanie żywotności i stabilności. Kolejnym ważnym dla ochrony tego siedliska czynnikiem jest ograniczenie wpływu człowieka, głównie poprzez kontrolę ewentualnego ruchu turystycznego oraz odpowiednie skanalizowanie go – m.in. zmianę przebiegu szlaku turystycznego przez gołoborze.
8310 – jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
Sposób ochrony siedliska 8310 powinien być opracowywany indywidualnie dla każdego obiektu. Stan jaskiń powinien być kontrolowany. W przypadku lokalizacji obiektu w terenie atrakcyjnym turystycznie i łatwo dostępnym, otwory wejściowe powinny być zabezpieczone. Zabezpieczenia te nie powinny jednak uniemożliwiać wejścia do jaskiń bytującym tam zwierzętom. W przypadku udostępnienia obiektów dla ruchu turystycznego konieczne jest limitowanie liczby odwiedzających oraz dbałość o zachowanie warunków sanitarnych wewnątrz jaskiń.
9130 – żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagetum) oraz 9110 – kwaśna buczyna górska (Luzulo - Fagetum)
W związku z szerokim rozprzestrzenieniem tego siedliska w reglu dolnym polskich Karpat, główną formą jego ochrony jest odpowiedni sposób prowadzenia gospodarki leśnej. Polegać ma on na stosowaniu się do zasad tzw. gospodarki opartej na podstawach ekologicznych. Skład gatunkowy drzewostanu odpowiadać ma siedlisku, na którym wzrasta, a stosowane rębnie powinny umożliwiać wykorzystanie naturalnych sił odnowieniowych drzewostanu. W lesie prowadzonym takim modelem gospodarowania musi pozostać odpowiednia ilość drewna martwego, zapewniająca warunki do życia wielu gatunkom zwierząt oraz podnosząca glebo i wodochronne znaczenie lasu. Gospodarka w takich kompleksach leśnych nie może dopuścić do ich fragmentacji.

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  

Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Nadzór nad obszarem Natura 2000 powinien zostać powierzony nadleśnictwu Limanowa. Niemniej, w każdym przypadku, zarządzanie obszarem powinno być prowadzone w ścisłej współpracy z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Krakowie, jako odpowiedzialną za nadzór nad siecią Natura 2000. 

Opracowanie: Katarzyna Staszyńska, Joanna Perzanowska