Opis gatunku
Gatunek priorytetowy. Przeżuwający parzystokopytny, przystosowany do życia w warunkach górskich; zwykle żyje w stadzie. Zgrupowania samic i młodych liczą najczęściej 5-15 osobników; samce żyją samotnie, albo tworzą własne zgrupowania poza okresem rui. Środowiskiem życia są tereny w strefie regla górnego, subalpejskiego (kosówki), alpejskiego (halnego) i subniwalnego (turniowego). Unika lasu, poza okresem zimy. 

 
Rozmieszczenie
W Karpatach polskich kozica występuje wyłącznie na terenie Tatr. Pionowy zasięg występowania mieści się w zakresie od 1350 m n.p.m. do blisko 2500 m n.p.m. Gatunek jest przedmiotem ochrony w obszarze Natura 2000 „Tatry”.

Siedlisko
Środowiskiem życia kozicy tatrzańskiej jest cały obszar ponad górną granicą lasu (piętra subalpejskie, alpejskie i turniowe). Kozica unika lasu, poza okresem zimy. Jej siedlisko ma w zasadzie charakter pierwotny i nie podlega negatywnym zmianom.
 
Populacja
Liczebność populacji kozicy określana jest corocznie jesienią na całym obszarze występowania gatunku w Tatrach po obu stronach granicy polsko-słowackiej. Dodatkowo prowadzone są liczenia wiosenne w celu określania przyrostu populacji. Aktualnie liczebność populacji w całych Tatrach wynosi około 700 osobników i od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie. W Tatrach polskich liczba kozic nigdy nie była duża; w latach 1999-2006 wynosiła od 69 do 108 osobników.

Zagrożenia
Do naturalnych zagrożeń kozicy należy presja drapieżników oraz takie czynniki środowiskowe jak: lawiny śnieżne, gwałtowne spadki temperatury i opady śniegu zwłaszcza w okresie rodzenia młodych. Dużym zagrożeniem ze strony człowieka jest ciągle istniejące kłusownictwo. Zagrożenia związane są też z silną presją turystyki masowej i kwalifikowanej na środowisko Tatr (turystyka piesza, narciarstwo zjazdowe, skituryzm, taternictwo, speleologia, lotniarstwo). Oddziaływanie turystyki i penetracja terenów poza szlakami powoduje m.in. zmiany w zachowaniu kozicy i ogranicza areał jej występowania. Niekorzystny wpływ wywiera też użytkowanie hałaśliwych urządzeń, jak np.: ratraki uprawiające trasy narciarskie, helikoptery, skutery śnieżne. W „Polskiej czerwonej księdze zwierząt” i na polskiej „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych” gatunek sklasyfikowany jako krytycznie zagrożony (CR).

Stan ochrony
Stan ochrony kozicy tatrzańskiej można aktualnie określić jako właściwy. Wyniki monitoringu wskazują na ustabilizowanie się wielkości populacji, przyrost naturalny jest właściwy, siedlisko stabilne, a perspektywy zachowania gatunku dobre, ponieważ cały obszar jego występowania podlega ochronie ścisłej w Tatrzańskim Parku Narodowym.

Program ochrony
Należy stosować dotychczasowe zasady ochrony, ze szczególnym naciskiem na efektywną ochronę przed kłusownikami. Pożądane jest wprowadzenie zmian związanych z udostępnieniem terenu dla celów turystyki w granicach areału kozicy. Konieczne jest współdziałanie parków narodowych (polskiego i słowackiego) w celu opracowania i wdrożenia programu ochrony całej populacji kozicy tatrzańskiej.

Literatura:
Chovancová B., 2002. Populacja kozicy (Rupicapra rupicapra tatrica, Blahout, 1971) w Tatrach. W: A. Borowiec, A. Kotarba, A. Kownacki, Z. Krzan, Z. Mirek, (red.), Przemiany środowiska przyrodniczego Tatr. TPN – PTPNoZ, Kraków – Zakopane: 279-286.

Gąsienica-Byrcyn W., 1981. Występowanie kozicy w Tatrzańskim Parku Narodowym. Wierchy, 48: 240-245. PWN, Warszawa-Kraków.
Gąsienica-Byrcyn W., 2001. Kozica. W: Głowaciński, Z. (red.), Polska Czerwona Księga Zwierząt. Kręgowce. PWRiL, Warszawa: 106-108.

Gąsienica-Byrcyn W., 2002. Ochrona kozicy (Rupicapra rupicapra L.) i świstaka (Marmota marmota L.) w Tatrzańskim Parku Narodowym. Problemy środowiska i jego ochrony, 10: 81-91. Uniwersytet Śląski, Katowice.

Gąsienica-Byrcyn W., 2004. Rupicapra rupicapra tatrica (Blahout, 1971) – Kozica tatrzańska. W: Adamski P., Bartel R., Bereszyński A., Kepel A., Witkowski Z. (red.) Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków ). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 6.

Pęksa Ł., 2003. Materiały do ochrony kozicy w Polskich Tatrach. Chrońmy Przyrodę Ojczystą, 59, 63-72.

Zięba, F., 2000. Kozice (Rupicapra rupicapra tatrica) w Tatrzańskim Parku Narodowym. Próba analizy. Pamiętnik PTT, 9: 13-20. Kraków.