Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Kościół w Radziechowach" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Kościół w Radziechowach”

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
 Obszar Natura 2000 „Kościół w Radziechowach” PLH240007 położony jest w województwie śląskim, na terenie gminy Radziechowy-Wieprz w jednej z najstarszych miejscowości Żywiecczyzny - Radziechowy. Ostoja leży na południowo-zachodnim krańcu Kotliny Żywieckiej, około 3 km na południowy-zachód od Żywca. Pod względem biogeograficznym obszar zaliczany jest do regionu alpejskiego. Powierzchnia obszaru wynosi 0,1 ha i obejmuje kościół p.w. św. Marcina i jego najbliższe otoczenie. Ostoja powstała dla ochrony kolonii rozrodczej podkowca małego. Obszar Natura 2000 „Kościół w Radziechowach” został zatwierdzony przez Komisję Europejską w styczniu 2008 r. jako ostoja siedliskowa (SOOS).

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Ostoja „Kościół w Radziechowach” obejmuje kościół parafialny w Radziechowach wraz z najbliższym otoczeniem. Kościół położony jest w górnej części miejscowości na stoku niewielkiego wzniesienia. Jest jedną z najstarszych murowanych świątyń w regionie. Wraz z przykościelnym cmentarzem został on wpisany do rejestru zabytków. Najbliższe otoczenie kościoła jak i całej miejscowości stanowi teren o stosunkowo gęstej niskiej zabudowie z licznymi kępami, szpalerami i alejami drzew, niewielkimi sadami i ogrodami. W sąsiedztwie kościoła przepływa potok Wieśnik o brzegach porośniętych drzewami i krzewami. Zbocza wzgórz otaczających Radziechowy od strony południowej i północnej pokryte są szachownicą pól uprawnych, łąk, pastwisk, kęp drzew i krzewów. Od zachodu, nad miejscowością górują dwa pokryte mozaiką pól i zadrzewień wzgórza Wapiennik (ok. 570 m n.p.m.) i Matyska (609 m n.p.m.), a powyżej nich zalesione szczyty Beskidu Śląskiego – Jaworzynka (952 m n.p.m.) i Wytrzyszczona (866 m n.p.m.). Na stokach tych szczytów znajdują się najbliżej usytuowane kościoła tereny leśne (ok. 1,5 km).

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
W obrębie ostoi zidentyfikowano 1 gatunek z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej:
1303 podkowiec mały Rhinolophus hipposideros (stan ochrony FV),
Na strychu kościoła i wieży w Radziechowach znajduje się kolonia rozrodcza tego gatunku. Liczy ona od 35 do ok. 70 osobników. Jest to jedna z najcenniejszych kolonii rozrodczych podkowca małego w województwie śląskim.
Podstawowym celem ochrony jest zabezpieczenie warunków zapewniających możliwość trwałego wykorzystywania strychu kościoła przez kolonię rozrodczą podkowca małego oraz poprawa jej warunków bytowania. 
 
Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie przede wszystkim ochrona miejsca formowania kolonii rozrodczej podkowca małego i zapewnienia jej optymalnych warunków bytowych. 
Największymi potencjalnymi zagrożeniem dla przedmiotu ochrony mogą być:
- niewłaściwie i w niewłaściwym terminie (kwiecień-październik) przeprowadzony remont strychu świątyni,
- likwidacja lub niedrożność wlotów dla nietoperzy na strych i wieżę kościoła,
- zanieczyszczenie światłem tj. oświetlenie świątyni nocą w taki sposób że miejsca wylotu/wlotu nietoperzy ze schronienia i trasy przelotu są oświetlone,
- montaż nadajników i przekaźników telefonii komórkowej,
- impregnacja drewnianych elementów dachu środkami toksycznymi dla ssaków,
- ograniczenie lub likwidacja zadrzewień, linearnych ciągów roślinności w formie szpalerów i alei drzew w najbliższym sąsiedztwie schronienia (w obrębie ostoi i poza jej granicami),
- częste niepokojenie nietoperzy w okresie ich bytności na strychu (związane z prowadzeniem różnego typu prac technicznych, konserwacją instalacji elektrycznej, mechanizmu zegara, dzwonu, itp.)
- znaczne uszczuplenie powierzchni terenów zadrzewionych w obrębie miejscowości (poza obszarem).

Ze względu na dobry stan techniczny budynku, dobre warunki bytowe dla nietoperzy na strychu świątyni oraz przestrzeganie przez gospodarza obiektu zaleceń dotyczących ochrony nietoperzy większość spośród wymienionych wyżej punktów nie stanowi aktualnego zagrożenia dla obszaru „Kościół w Radziechowach”. Aby zapobiec pojawieniu się zagrożeń w przyszłości, należy regularnie monitorować liczebność kolonii rozrodczej, stan schronienia i siedlisk, na bieżąco konsultować optymalne z punktu widzenia ochrony nietoperzy sposoby rozwiązania ewentualnych problemów. 
Kwestią wymagającą sprawdzenia jest wpływ oświetlenia kościoła na stan i liczebność populacji podkowca małego. Jeśli obecna iluminacja kościoła bezpośrednio oświetlałaby wyloty nietoperzy z wieży kościoła zalecanym rozwiązaniem byłaby taka jej modyfikacja by nie obejmowała ona swym zasięgiem miejsca wylotu/wlotu i trasy przelotu nietoperzy.
Podkowiec mały będący przedmiotem ochrony jest nietoperzem polującym najchętniej w niewielkim oddaleniu od schronień letnich. Biorąc pod uwagę fakt, że optymalne tereny żerowiskowe podkowca małego (lasy) mieszczą się w znacznej odległości od kościoła – miejsca bytowania kolonii rozrodczej tereny zadrzewione Radziechowów są przypuszczalnie istotnym miejscem żerowania tego nietoperza. Dlatego zagrożeniem może być usuwanie drzew, zadrzewień, szpalerów i alei drzew w obrębie tej miejscowości. Może to uszczuplić tereny łowieckie nietoperzy i utrudnić możliwości przemieszczania się nietoperzy. Zalecanym rozwiązaniem byłoby ograniczenie możliwości usuwania drzew. W razie konieczności usunięcia drzew (zwłaszcza wzdłuż potoku) należałoby przeprowadzić nasadzenia kompensacyjne.
 
Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)

Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Zarządzanie obszarem „Kościół w Radziechowach” powinno być prowadzone w ścisłej współpracy z gospodarzem obiektu – Parafią Radziechowy, gospodarzem terenów sąsiadujących z ostoją – lokalnym samorządem, jak również z ekspertami z zakresu chiropterologii oraz służbami ochrony przyrody, a także PTPP „pro Natura” podejmującym szereg czynnych działań w zakresie jej ochrony (m.in. montaż podestu na guano nietoperzy, instalacja tablic informacyjnych, oznakowanie i udrożnienie wlotów na strych kościoła i wieży, itp.).

Opracowanie: Krzysztof Piksa, Rafał Szkudlarek