Kościół w Górkach Wielkich (PLH240008 )

 Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Kościół w Górkach Wielkich" [pobierz pdf]

 

 

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Kościół w Górkach Wielkich” 

 

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Obszar Natura 2000 „Kościół w Górkach Wielkich” PLH240008 został zatwierdzony przez Komisję Europejską w styczniu 2008 r. jako ostoja siedliskowa (SOOS). Położenie administracyjne obszaru: województwo śląskie, powiat cieszyński, gmina Brenna, wieś Górki Wielkie (ok. 6 km na południe od Skoczowa). Pod względem biogeograficznym obszar ten jest zaliczany do regionu kontynentalnego (Pogórze Śląskie). Powierzchnia obszaru wynosi 0,39 ha i obejmuje zabytkowy kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych wraz z bezpośrednim otoczeniem, będący ostoją nietoperzy.  


Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Obszar Natura 2000 „Kościół w Górkach Wielkich” obejmuje budynek wpisany do rejestru zabytków, murowany, kryty dachówką (strych) oraz blachą (wieża). Nietoperze zasiedlają strych i wieżę kościoła, miejsca wlotów stanowią obszerne otwory w zwieńczeniu wieży (sygnaturce). Kościół jest otoczony drzewami i krzewami w różnym wieku. Na wieży, poniżej miejsc wlotu nietoperzy, znajduje się zegar który nocą jest iluminowany.
Kościół w Górkach Wielkich jest zlokalizowany na niewielkim wzniesieniu w centrum wsi, jego najbliższe otoczenie stanowi niska, rozproszona zabudowa z zadrzewieniami oraz cmentarz. W odległości ok. 200 m na południowy-zachód przepływa rzeka Brennica o brzegach porośniętych zaroślami wierzbowymi. Otaczające wzgórza pokrywają pola uprawne, pastwiska i łąki. Najbliższe obszary leśne znajdują się w odległości ok. 600 m na północny-zachód od kościoła na Górze Bucze (418 m n.p.m.), a w kierunku wschodnim, w odległości niespełna 1,5 km – na stokach Zebrzydki (578 m n.p.m.), najdalej wysuniętego szczytu masywu Błatnej i Klimczoka. Najcenniejsze zbiorowiska roślinne zostały objęte ochroną jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Góra Bucze” lub stanowią część Obszaru Natura 2000 „Beskid Śląski” (PLH240005). 

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
Przedmiotem ochrony w obszarze „Kościół w Górkach Wielkich” są kolonie rozrodcze dwóch gatunków nietoperzy wymienionych w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej UE:
1303 – Podkowiec mały Rhinolophus hipposideros (stan ochrony FV),
1324 – Nocek duży Myotis myotis (stan ochrony FV).
 Obszar ten stanowi jedno z najcenniejszych stanowisk nietoperzy w regionie: w sierpniu liczebność kolonii nocka dużego wynosi ok. 190 osobników, a podkowca małego – 75 osobników. Celem ochrony w obszarze jest zachowanie aktualnych warunków bytowania i liczebności kolonii rozrodczych obydwu gatunków. 

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań

Potencjalne zagrożenia dla kolonii nietoperzy zasiedlających strych kościoła mogą stanowić:
- prowadzenie prac remontowych i konserwacyjnych na strychu w okresie kiedy w obiekcie przebywają kolonie nietoperzy (od połowy kwietnia do października);
- wprowadzenie zmian w konstrukcji budynku, które mogą spowodować pogorszenie warunków bytowania nietoperzy np. poprzez niekorzystną zmianę mikroklimatu lub istotne zmniejszenie powierzchni strychu dostępnej dla nietoperzy;
- stosowanie do konserwacji drewnianych elementów konstrukcyjnych impregnatów, które są toksyczne dla ssaków;
- zasłonięcie otworów wlotowych i/lub zablokowanie drożności trasy przelotu nietoperzy wewnątrz budynku (np. pomiędzy wieżą a strychem);
- niekorzystny dla nietoperzy sposób oświetlenia budynku nocą: skierowanie światła na miejsca wlotów i tras przelotu nietoperzy;
- usuwanie zadrzewień wokół budynku oraz szpalerów zieleni zapewniających nietoperzom bezpieczny przelot w kierunku potencjalnych żerowisk lub innych schronień;
- zbyt częste przebywanie ludzi na strychu (w okresie kiedy jest on zasiedlony przez nietoperze) związane z prowadzeniem różnego typu prac technicznych, konserwacją instalacji elektrycznej, mechanizmu zegara itp., mogące powodować płoszenie zwierząt;
- instalowanie na wieży kościelnej nadajników i przekaźników telefonicznych.
Ze względu na dobry stan techniczny budynku oraz dotychczasowe konsekwentne przestrzeganie przez zarządcę obiektu zasad ochrony kolonii nietoperzy, większość spośród wymienionych wyżej punktów nie stanowi aktualnego zagrożenia dla obszaru „Kościół w Górkach Wielkich”. Aby zapobiec pojawieniu się zagrożeń w przyszłości, należy okresowo monitorować sytuację i na bieżąco konsultować optymalne z punktu widzenia ochrony nietoperzy sposoby rozwiązania ewentualnych problemów. 
Obecnie kwestią wymagającą interwencji jest problem odchodów nietoperzy (guana) gromadzących się na strychu w miejscach najczęstszego przebywania kolonii. Wilgotne odchody i mocz nietoperzy mogą powodować zniszczenie wystroju kościoła (zacieki na stropie i ścianach) oraz nieprzyjemny zapach. Zalecanym rozwiązaniem jest uprzątnięcie strychu z zalegającego guana i zamontowanie pod miejscami przebywania kolonii specjalnej platformy zabezpieczającej strop kościoła i ułatwiającej regularne usuwanie nieczystości w kolejnych latach.
 Urozmaicony krajobraz, rzeka przepływająca w pobliżu ostoi w Górkach Wielkich oraz znajdujące się stosunkowo blisko rozległe obszary leśne zapewniają lokalnym populacjom nietoperzy dogodne możliwości przemieszczania się i żerowania. Objęcie w ostatnich latach różnymi formami ochrony dużych połaci drzewostanów liściastych stanowi trwałe zabezpieczenie potencjalnych żerowisk obydwu gatunków. W obecnej sytuacji zagrożenie mogłoby stanowić usuwanie na dużą skalę zadrzewień i zakrzaczeń wzdłuż potencjalnych tras przelotów nietoperzy, szczególnie przecinających tereny otwarte. takich jak zadrzewienia wśród pól i wzdłuż liniowych elementów krajobrazu. Potencjalne zagrożenie dla nietoperzy mogą również stanowić niektóre inwestycje, np. inwestycje drogowe lub elektrownie wiatrowe, dlatego należy zapobiegać ich lokowaniu w pobliżu obszaru Natura 2000. 
Innego rodzaju zagrożenie może się wiązać ze stosowaniem środków ochrony roślin w okolicznych uprawach, sadach i ogrodach: aby zminimalizować negatywny wpływ na nietoperze należy używać wyłącznie preparatów dopuszczonych do obrotu i przestrzegać zaleceń dotyczących ich stosowania.

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  



Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000

Nadzór nad obszarem Natura 2000 „Kościół w Górkach Wielkich” sprawuje Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach. Zarządzanie obszarem powinno być prowadzone w ścisłej współpracy z następującymi podmiotami: gospodarzem obiektu (parafią rzymskokatolicką pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Górkach Wielkich), wydziałem inwestycji i ochrony środowiska gminy Brenna oraz z ekspertami z zakresu chiropterologii.

Opracowanie: Katarzyna Kozakiewicz