Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Jasiołka" [pobierz pdf]

 Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Jasiołka”

Opis obszaru
Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Propozycja obszaru Natura 2000 Jasiołka PLH180011 (ryc. 1.) powstała w oparciu o zapisy zawarte w Dyrektywie Siedliskowej (Dyrektywa Rady 92/43 EWG). Obszar ten uznano za ważny dla ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin oraz zwierząt innych niż ptaki. Został zaproponowany w marcu 2007 roku do zgłoszenia do sieci Natura 2000 m. in. w efekcie wypełniania konkluzji Alpejskiego Seminarium Biogeograficznego, gdzie analizując propozycje obszarów zgłoszonych do Komisji Europejskiej w 2004 r., wskazano potrzebę uzupełnień sieci Natura 2000 w polskiej części regionu alpejskiego w zakresie ochrony skójki gruboskorupowej Unio crassus (kod 1032). Decyzją z 12 grudnia 2008 roku propozycja ta została przez Komisję Europejską zatwierdzona jako Obszar o Znaczeniu dla Wspólnoty (OZW). W ciągu 6 lat od tej daty Minister Środowiska zobowiązany jest do wyznaczenia tego OZW, w drodze rozporządzenia, jako Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk (SOOS).
Obszar PLH180011 Jasiołka obejmuje teren doliny rzeki Jasiołki od granic Jaśliskiego Parku Krajobrazowego (ujścia Panny, z przyujściowym krótkim odcinkiem tego potoku) do rejonu Jedlicza. W granicach obszaru znalazła się w większości terasa zalewowa Jasiołki.
Powierzchnia obszaru PLH180011 Jasiołka wynosi 686,73 ha.
Położenie administracyjne: województwie podkarpackie, powiat krośnieński, gminy: Dukla (miasto), Dukla (gmina wiejska), Miejsce Piastowe, Chorkówka, Jedlicze (gmina wiejska), Jedlicze (miasto). 
Obszar Natura 2000 PLH180011 Jasiołka sąsiaduje z terenem nadleśnictwa Dukla.

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Przyroda nieożywiona
Rzeka Jasiołka to prawy dopływ Wisłoki o długości 76 km i powierzchni dorzecza 513,2 km². Jej źródła leżą w Beskidzie Niskim, na stokach góry Kanasiówki (823 m n.p.m.) w Jaśliskim Parku Krajobrazowym. W górnym biegu rzeka objęta jest ochroną w rezerwacie "Źródliska Jasiołki". 
Rzeka Jasiołka, będąca osią obszaru Natura 2000 to dopływ Wisłoki w zlewni Sanu, charakteryzuje się dużym dynamizmem procesów transportowych, w wyniku których powstają łachy żwirowe. Meandrowanie ogranicza się do przerzucania nurtu w obrębie szerokiego koryta skalnego, dzięki czemu następuje zróżnicowanie prędkości wody w korycie (rzeka warkoczowa). W granicach obszaru Natura 2000 uchodzi do Jasiołki szereg dopływów. Z reguły rzeki te płyną w szerokich i płytkich dolinach, pociętych siecią rowów melioracyjnych.
Rzeka Jasiołka należy do rzek odwadniających Beskid Niski i przecinających strefę Dołów Jasielsko – Sanockich, posiada typowy, odcinkowy układ. W odcinku górnym jej doliny charakteryzują znaczne spadki, a koryto głęboko wcięte w skalne podłoże tworzy charakterystyczne berda z niewielkimi odsypami kamieńca. Szerokość doliny jest niewielka, rzędu kilkudziesięciu metrów. W strefie Dołów Jasielsko – Sanockich rzeka Jasiołka płynie tu w korycie wciętym na głębokość 3-4m. Jest to strefa stałego zrzucania niesionego przez rzekę materiału skalnego. Dno doliny jest płaskie i szerokie, a utworzone w jej obrębie nagromadzenia żwiru i piasku nabierają znaczenia surowcowego. Po minięciu Dukli Jasiołka wypływa z terenów Beskidu Niskiego, zwalnia bieg, coraz większy udział w budowie koryta mają osady, mniej jest odcinków skalistych lub z grubym rumoszem skalnym. W rejonie Jedlicza Jasiołka opuszcza granice obszaru Natura 2000. Wpada do Wisłoki w Jaśle na terenie Dołów Jasielsko-Sanockich.
Na obszarze Natura 2000 uchodzą do Jasiołki dopływy lewobrzeżne: Bielcza, Panna, Bóbrka, Chlebianka i prawobrzeżne: Szklarski Potok, Biały Potok, Potok Tereściański, Młynówka, Szebnianka. 

Przyroda ożywiona
Obszar obejmuje dolinę rzeki Jasiołki poniżej granic Jaśliskiego Parku Krajobrazowego (ujścia Panny) do rejonu Tarnowca. Jasiołka płynie w większości po utworach fliszowych o warstwach biegnących pod kątem, w szerokiej, ale płytkiej dolinie. Dużą powierzchnię zajmują kamieniska będące wynikiem erozji fliszu (średnica kamieni 10-20 cm). W nurcie występują niekiedy pojedyncze wysepki, a na brzegach szerokie kamieńce, częściowo zarośnięte różnymi gatunkami wierzb, głównie: purpurowej Salix purpurea, wiciowej S. viminalis, białej S. alba, kruchej S. fragilis, pięciopręcikowej (zwanej inaczej laurową) S. pentandra. Miejscami, zwłaszcza w górnym biegu rzeki, występują zagajniki olszowe, a w niższym biegu - łęgi wierzbowe. Rzeka charakteryzuje się dużym dynamizmem procesów transportowych, w wyniku których powstają łachy żwirowe. Meandrowanie ogranicza się do przerzucania nurtu w obrębie szerokiego koryta skalnego, dzięki czemu następuje zróżnicowanie prędkości wody w korycie, co jest istotnym warunkiem występowania skójki gruboskorupowej. Porost roślinności wodnej jest słaby i ograniczony do glonów nitkowatych i krzaczkowatych oraz niewielkiej ilości mchów. W dolinie rzeki zlokalizowane są liczne żwirownie. Zbiorniki po wyeksploatowaniu żwirów wypełnione są wodą i w części zarośnięte roślinnością charakterystyczną dla starorzeczy. W obrębie doliny znajdują się też pola uprawne i łąki, w części użytkowane kośnie, w części zarastające krzewami. Rzeka przepływa przez większe miejscowości, jak Dukla, gdzie zabudowa i przydomowe ogródki dochodzą do samej rzeki. Zachowana naturalna dolina rzeczna z typowymi zbiorowiskami nadrzecznymi jest największym walorem przyrody obszaru. Stwierdzono tu występowanie 6 typów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Wśród nich niewielkie, lecz cenne fragmenty lasów łęgowych. Obszar ważny dla zachowania kilku gatunków zwierząt z zał. II Dyrektywy Siedliskowej - skójki gruboskorupowej Unio crassus, brzanki Barbus meridionalis (=Barbus peloponnesius) i kumaka górskiego Bombina variegata. Zbiorniki wodne pozostałe po żwirowniach są także miejscem rozrodu innych gatunków płazów.
Rzeka Jasiołka od ujścia do rzeki Wisłoki do Dukli została zaliczona do krainy lipienia, a w górnych odcinkach do krainy pstrąga. Kraina pstrąga najczęściej obejmuje rzeki górskie, dobrze natlenione, o szybkim przepływie wody, temperaturze wody nie przekraczającej 10ºC i kamienistym lub żwirowym podłożu. W ciekach spotykane są: pstrąg potokowy, pstrąg źródlany, głowacz białopłetwy, a w dolnych partiach krainy także: pstrąg tęczowy, głowacz pręgopłetwy, strzebla potokowa i śliz. Kraina lipienia odpowiada odcinkowi rzeki o nieco słabszym nurcie, temperaturze wody do 15ºC, lecz stale z dnem kamienisto – żwirowym, rzadziej piaszczystym i dobrze natlenioną wodą. W spokojniejszych odcinkach rzeki powstają osady mułu, gdzie rozwija się roślinność. W tej krainie najliczniej występuje lipień, a także: pstrąg, kleń, świnka, miętus, boleń, jelec, strzebla potokowa. Według Raportu o stanie środowiska w województwie podkarpackim w 2005 roku (WIOŚ Rzeszów 2006 rok) rzeki województwa podkarpackiego przeznaczone są do bytowania ryb łososiowatych i karpiowatych. Rzekę Jasiołkę w punkcie pomiarowo kontrolnym Szczepańcowa oceniono jako przydatną do bytowania ryb karpiowatych, przy czym o wyniku oceny zdecydowało podwyższone w stosunku do normatywnego stężenie azotynów.

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne

Siedliska przyrodnicze z załącznika I DS
3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion
3220 Pionierska roślinność na kamieńcach górskich potoków
3230 Zarośla wrześni na kamieńcach i żwirowiskach górskich potoków (Salici-Myricarietum część - z przewagą wrześni)
6430 Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium)
6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)
91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe) 

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań

I. Zagrożenia wewnętrzne istniejące: 

II. Zagrożenia zewnętrzne istniejące:

III. Zagrożenia zewnętrzne potencjalne:

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  

Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000

Cele i priorytety strategii zarządzania:

• Ochrona integralności ekosystemu rzecznego i lasu łęgowego. 
• Zachowanie fauny (małże, plazy, ryby)
• Zachowanie różnorodności biologicznej obszarów nieleśnych (łąki).
• Zachowanie pomników przyrody nieożywionej (przelomy).
• Zachowanie zrównoważonej hydrologii rzeki.
• Zintegrowanie funkcjonowania ostoi siedliskowej z ostoją ptasią „Beskid Niski” i ostoi siedliskowej „Ostoja Jaśliska”.

Zasady gospodarowania siedliskami przyrodniczymi i gatunkami. Określenie warunków utrzymania lub odtworzenia właściwego stanu zachowania siedlisk przyrodniczych i gatunków  

• Indywidualne strategie ochrony gatunków oraz siedlisk przyrodniczych
• Renaturyzacja (rekultywacja) ujścia potoku Panna
• Renaturyzacja starorzecza w Dukli
• Odsłonięcie wyrobisk żwiru
• Reaktywacja chałupniczego pozyskania żwiru
• Zalesianie nieużytków łęgami
• Zlikwidowanie barier dla migracji ryb (progi np. ujęcie wody dla Krosna)


Opracowanie: Katarzyna Zając