Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (9170)

Rozmieszczenie
W Karpatach grądy występują w piętrze pogórza i w niższych położeniach regla dolnego do wysokości około 500-600 m n.p.m., gdzie przebiega ich górna granica występowania. Płaty grądu zlokalizowano w następujących obszarach Natura 2000: „Beskid Śląski” (około 50 ha), „Beskid Mały”, „Beskid Żywiecki” (20 ha), „Ostoja Popradzka” (około 200 ha), „Ostoja Jaśliska” (około 25 ha), „Pieniny” (około 15 ha), „Ostoja Magurska” (około 400 ha), „Góry Słonne” (około 1500 ha), „Bieszczady” (około 110 ha). 


Charakterystyka 
Grądy w Karpatach reprezentowane są przez zespół grądu subkontynentalnego Tilio-Carpinetum. Spotykane są głównie na umiarkowanie stromych stokach o wystawie południowej. Drzewostan tworzą grab lub lipa drobnolistna, w domieszce występuje buk, jawor oraz trześnia. W warstwie krzewów, prócz podrostu drzew dominuje leszczyna Corylus avellana. Do charakterystycznych roślin zielnych siedlisk grądowych zalicza się gwiazdnicę wielkokwiatową Stellaria holostea oraz turzycę orzęsioną Carex pilosa. Warstwa mszysta jest słabo rozwinięta lub wcale się nie wykształca.


Zagrożenia
Znaczne ubytki areału grądów w wyniku historycznej działalności człowieka (wyrąb pod osadnictwo i rolnictwo, wprowadzanie świerka i sosny na siedliska grądowe) spowodowały, iż obecnie siedlisko występuje w postaci niewielkich płatów. Choć ubytek areału został zatrzymany, płaty siedliska charakteryzują się uproszczoną strukturą wiekową i przestrzenną. Wprowadzanie świerka na siedliska grądowe, wciąż praktykowane w gospodarce leśnej, powoduje silne zniekształcenie całej fitocenozy. 


Stan ochrony
Większość grądów znajduje się w granicach obszarów chronionych: rezerwatów (np. w „Ostoi Popradzkiej” rezerwat „Las Lipowy Obrożyska”), parków narodowych lub w sieci Natura 2000. Stan ponad połowy płatów grądowych został oceniony jako niewłaściwy. W obszarach „Bieszczady” oraz „Ostoja Jaśliska” zaobserwowano spadek powierzchni i pogorszenie struktury i funkcji. W pozostałych obszarach w ostatnich latach stan się nie zmienił lub uległ poprawie. 


Program ochrony 
Grądy są siedliskiem, które w niezakłóconych warunkach dobrze funkcjonuje bez ingerencji człowieka. Dlatego w parkach narodowych i rezerwatach zaleca się ochronę bierną. W gospodarce leśnej należy stosować rębnie stopniowe z wydłużonym okresem nawrotów.