Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Górskie bory świerkowe (9410)
Rozmieszczenie
Górskie bory świerkowe występują na terenie całych Karpat, głównie w Beskidach Zachodnich, Tatrach oraz Bieszczadach. Podtyp: bór mieszany jodłowo-świerkowy tworzy górne partie regla dolnego, natomiast bór świerkowy - regiel górny, kształtując górną granicę lasu. Siedlisko występuje w większości obszarów Natura 2000 w regionie alpejskim.
Charakterystyka
Drzewostan buduje głównie świerk pospolity, w niższych położeniach z domieszką jodły. Podszyt jest niezbyt bujny, podobnie jak runo. Dominują takie gatunki, jak: jarząb pospolity, wiciokrzew czarny, porzeczka skalna, wietlica alpejska, trzcinnik owłosiony, śmiałek pogięty, narecznica szerokolistna, podbiałek alpejski, widłak jałowcowaty, borówka czarna. Dobrze rozwinięta jest też warstwa mszysta.
Zagrożenia
Niewłaściwa gospodarka leśna prowadzona w XIX i XX wieku, promująca świerka kosztem buka i jodły, spowodowała dominację świerczyn w dolnym reglu i zajęcie siedliska dotychczasowych lasów liściastych i mieszanych. Ich struktura wiekowa i wysokościowa uległa ujednoliceniu, zwiększając podatność na działanie czynników abiotycznych (silne wiatry, okiść oraz obfite opady śniegu) oraz gradację owadów, głównie kornika drukarza i innych owadów kambiofagicznych obejmując drzewostany zarówno regla dolnego, jak i górnego. Obumieranie drzewostanów świerkowych na dużych powierzchniach jest naturalnym procesem zwiększającym rozmaitość struktury borów. W sytuacji znacznej ingerencji człowieka w strukturę drzewostanów dolnoreglowych, wzrasta zagrożenie ze strony czynników biotycznych, jak i abiotycznych wymieniowych powyżej.
Stan ochrony
Dolnoreglowym drzewostanom stopniowo przywraca się ich właściwy skład gatunkowy i strukturę przestrzenną przez promowanie gatunków domieszkowych. Bory górnoreglowe ze względu na niską produktywność drewna i trudny dostęp, nie były na szeroką skalę wykorzystywane produkcyjnie. Obecnie fragmenty tych borów znajdują się w granicach parków narodowych lub rezerwatów ścisłych. Pozostałe, w większości zaliczono do kategorii lasów ochronnych. Do najlepiej zachowanych należą świerkowe bory położone na terenie Tatr. Stan ochrony borów w obszarach Natura 2000: „Ostoja Popradzka”, „Babia Góra”, „Beskid Śląski”, „Beskid Żywiecki” określono jako niewłaściwy. Natomiast jako zły, oceniono stan borów świerkowych w obszarze „Beskid Mały”.
Program ochrony
Celem ochrony boru dolnoreglowego jest odtworzenie zróżnicowanej struktury drzewostanów zniekształconych antropogenicznie. Zaleca się urozmaicenie struktury wiekowej i gatunkowej przez promowanie gatunków domieszkowych, takich jak jodła i buk. Należy pozostawiać pewną ilość martwego drewna w borach, aby siewkom świerka udostępnić kontakt korzeni z grzybami mikoryzowymi. W przypadku gradacji kornika, na powierzchniach znajdujących się na terenie parków narodowych wystarczy zachować dotychczasowy status i procedury ochronne. Poza nimi, w razie nasilenia się gradacji kornika należy zastosować procedury, które obowiązują na terenie nadleśnictw. Najlepiej zachowane fragmenty borów górnoreglowych położonych poza parkami, a w administracji Lasów Państwowych, powinny zostać wyłączone z gospodarowania („Ostoja Popradzka”).