Geologia i rzeźba

Budowa geologiczna i rzeźba polskich Karpat

W przebiegu Karpat można wyróżnić trzy jednostki fizyczno-geograficzne: Karpaty Zachodnie, Karpaty Wschodnie i Karpaty Południowe. 88% terytorium Karpat Polskich należy do Karpat Zachodnich, pozostała część (obszar na wschód od Przełęczy Łupkowskiej) to Karapaty Wschodnie.


Swój wygląd rzeźba Karpat Polskich zawdzięcza:

-  położeniu obszaru górskiego na skraju sfałdowanej w orogenezie alpejskiej części kontynentu, 
-  różnorodności struktur fałdowych, od płaszczowin o skomplikowanej budowie lub o stromych i regularnych fałdach, do rozmaitych struktur uskokowo-zapadliskowych 
-  różnicowanej odporności skał, 
-  stosunkowo nieznacznej wysokości gór, lokalnie przekraczających 1500 m n.p.m., ale wystarczającej do wykształcenia się wyraźnej, piętrowej struktury systemów geomorfologicznych, 
-  zmieniającemu się klimatowi i nasileniu ruchów tektonicznych, 
-  nasilającej się ingerencji człowieka.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. Profil podłużny ze wschodu na zachód przez Pogórza, Beskidy i Tatry (źródło: Warszyńska 1995).


W nawiązaniu do budowy geologicznej łańcuch karpacki dzieli się na dwa pasma: starsze, nazywane Karpatami Wewnętrznymi i młodsze - Karpaty Zewnętrzne lub Fliszowe.

Do Karpat Wewnętrznych należą sfałdowane w górnej kredzie Tatry i Podhale, natomiast do Karpat Zewnętrznych sfałdowane w późnym paleogenie i miocenie Beskidy i pogórza karpackie. Na granicy dwóch pasm znajduje się Pieniński Pas Skałkowy fałdowany zarówno w młodszych jak i starszych fazach.

 

 

Więcej na temat budowy geologicznej i rzeźby polskich Karpat:


Klimaszewski M. (red.) 1972. Geomorfologia Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.


Klimaszewski M. 1983. Rzeźba Tatr Polskich. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.


Kondracki J. 1978. Geografia fizyczna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.


Kondracki J. 1978. Karpaty. WSiP, Warszawa.


Warszyńska J. (red.) 1995. Karaty Polskie. Przyroda człowiek i jego działalność. Uniwersytet Jagielloński, Kraków.