Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Dolina Białki (PLH120024 )
Położenie administracyjne: powiaty nowotarski, tatrzański. Gminy: Nowy Targ, Łapsze Niżne, Bukowina Tatrzańska
Istniejące formy ochrony: rezerwat przyrody „Przełom Białki pod Krempachami” (8,51 ha, 1959), Południowomałopolski Obszar Chronionego Krajobrazu (441 600 ha, [1997] 2006)
Opis obszaru
Obszar obejmuje ok. 25 km odcinek doliny rzeki Białki od ujścia potoku Jaworowego do ujścia do Zbiornika Czorsztyńskiego. Rzeka wypływa z Tatr Wysokich i zachowuje charakter rzeki górskiej. Nie jest uregulowana, rozdziela się na szereg ramion, opływających wyspy. Białka należy do najczystszych rzek Podhala. Jakość jej wody w ocenie fizyko-chemicznej i bakteriologicznej minimalnie ustępuje normom klasy I. Jej normalny przepływ wynosi około 5 m3/sek, a podczas wiosenno-letnich wezbrań nawet 200-300m3/sek.
Nad Białką znajduje się rezerwat krajobrazowy, obejmujący przełomowy odcinek rzeki. Przepływa tu ona pomiędzy wapiennymi skałkami - Kramnicą (688 m n.p.m.) i Obłazową (670 m n.p.m.). Leżący poniżej nich odcinek doliny rzeki także był proponowany do objęcia ochroną jako rezerwat przyrody.
Źródłowe odcinki bocznych dolin rzeki Białki są zalesione. Lasy należą do piętra lasów mieszanych regla dolnego - w drzewostanie przeważa świerk, z małą domieszką jodły i sosny. Natomiast wzdłuż koryta Białki występują głównie młode łęgi olchowe, łęgi wierzbowe oraz pola uprawne, pastwiska i łąki, w części już nie użytkowane. Szerokie kamieniska nadrzeczne są miejscem występowania siedliska przyrodniczego o kodzie 3220, z udziałem wrześni pobrzeżnej Myricaria germanica. Utrwalone kamieńce i większe wyspy porastają zarośla wierzbowe z dominacją wierzby siwej Salix eleagnos.
Walory przyrodnicze
Jest to jedna z nielicznych rzek górskich w Karpatach, która zachowała naturalny, anastomozujący charakter. Stwierdzono tu występowanie 10 siedlisk przyrodniczych z I Załącznika Dyrektywy Rady 92/43/EWG, z czego ok. połowa zlokalizowana jest na terenie rezerwatu przyrody, w przełomie rzeki. Nad Białką znajdują się poważne zasoby coraz rzadszego w skali kraju siedliska przyrodniczego, związanego z naturalnymi korytami rzek górskich, tj. zarośli wrześniowych na kamieńcach rzecznych (siedlisko 3230) i zarośli wierzbowych z wierzbą siwą (siedlisko 3240). Dolina Białki obejmuje prawdopodobnie blisko ok. 20% zasobów tych siedlisk w regionie alpejskim, jest to więc jedno z najistotniejszych miejsc ich występowania, zwłaszcza, że są to typowo wykształcone i jedne z najlepiej zachowanych w regionie płaty tych siedlisk. Rzeka jest także ostoją brzanki (gatunek z Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG ).
Cel ochrony
Podstawowym celem ochrony w obszarze Natura 2000 „Dolina Białki” jest ochrona siedlisk nadrzecznych, pozostających ze sobą w dynamicznej równowadze (kamieńce nadrzeczne 3220, zarośla wrześni 3230, zarośla wierzbowe 3240).
Ogólne warunki utrzymania właściwego stanu zachowania
Utrzymanie właściwego stanu ochrony siedlisk będących podstawą utworzenia obszaru „Dolina Białki” (tj. siedlisk nadrzecznych) wymaga przede wszystkim zachowania naturalnego koryta rzeki i jej dynamiki. Nie ma potrzeby podejmowania żadnych działań mających charakter zabiegów ochrony aktywnej, skierowanych bezpośrednio na płaty tych siedlisk, gdyż dla ich wymagań ekologicznych najwłaściwszą formą ochrony jest ochrona bierna.
Lasy łęgowe powinny być użytkowane ekstensywnie, na dotychczasowych zasadach, zgodnie z uproszczonym planem urządzania lasu, i podlegać okresowym zalewom. Aby zapewnić utrzymanie właściwego składu gatunkowego tych siedlisk, powinny być z nich eliminowane gatunki niezgodne z siedliskiem (np. nasadzenia) oraz gatunki obce, inwazyjne, sukcesywnie w miarę ich pojawiania się.
Celem ochrony siedlisk łąkowych powinno być zachowanie zróżnicowania gatunkowego tych siedlisk i charakterystycznej dla nich fizjonomii. Siedliska naskalne (ich skład gatunkowy i areał) powinny zostać zachowane dzięki utrzymaniu odpowiednich warunków świetlnych, a więc poprzez usuwanie krzewów i drzew zarastających skały i zwiększających ocienienie (zgodnie z planem ochrony rezerwatu przyrody). W wielu miejscach wymagana jest wobec nich jedynie ochrona bierna.
W przypadku wszystkich wymienionych typów siedlisk powinien zostać utrzymany także ich aktualny areał.
Wymagane działania muszą się koncentrować na poprawie lub utrzymaniu właściwych warunków środowiskowych w otoczeniu obszaru, tj. w obrębie zlewni, Dotyczy to zwłaszcza wpływów generowanych przez miejscowości położone w bezpośrednim sąsiedztwie obszaru. Należą do nich:
- Utrzymanie właściwej klasy czystości wód poprzez likwidację wpływu zanieczyszczeń i przyspieszenie kanalizacji miejscowości położonych w zlewni oraz budowy oczyszczalni.
- Ścisła kontrola eksploatacji kruszywa, ocena jej wpływu na środowisko i określenie wielkości dopuszczalnego poboru oraz zasad.
- Utrzymanie odpowiedniej szerokości i struktury koryta rzecznego poprzez regulację kwestii gospodarowania na terenie terasy zalewowej – zakaz zabudowy, nadsypywania i regulacji brzegów (poza miejscowościami). Ochrona przeciwpowodziowa powinna być realizowana w pierwszym rzędzie poprzez odsunięcie zabudowy od brzegu.
- Utrzymanie właściwych przepływów minimalnych w rzece.
- Utrzymanie drożności rzeki poprzez brak poprzecznej zabudowy hydrotechnicznej, a w razie decyzji o realizacji takiej inwestycji zadbanie o zachowanie możliwość migracji ryb – sprawne przepławki.
- Utrzymanie właściwego składu gatunkowego rybostanu - poprzez kontrolę jakości i wielkości zarybiania.