Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Dolina Białki" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Dolina Białki”

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Obszar zaproponowany do sieci Natura 2000 w roku 2006, jako uzupełnienie sieci w zakresie ochrony kompleksu siedlisk nadrzecznych, związanych z kamieńcami i żwirowiskami.
Obszar Natura 2000 Dolina Białki PLH120024, położony jest w województwie małopolskim, powiatach nowotarskim i tatrzańskim, na terenie trzech gmin: Bukowina Tatrzańska, Nowy Targ i Łapsze Niżne. Powierzchnia obszaru to ok. 750 ha, a długość odcinka potoku objętego obszarem Natura 2000 to ok. 25 km. Obszar obejmuje koryto Białki wraz z wąskim pasem gruntu w granicach terasy zalewowej, pokrytym głównie nadbrzeżnymi lasami łęgowymi lub zaroślami wierzbowymi. W rejonie Czarnej Góry włączono do obszaru także strome stoki na prawym brzegu wraz z osuwiskami, w znacznej części porośnięte lasem.

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Obszar Natura 2000 „Dolina Białki” obejmuje typową dolinę karpackiej rzeki, z korytem i wąskim pasem terasy zalewowej. Szybki nurt wody, nagłe i obfite wezbrania wody, zwłaszcza w pierwszej połowie roku, powodują stałe odnawianie siedlisk. Siedliska te układają się pasowo wzdłuż rzeki – „nagie” kamieńce – leżące bezpośrednio wzdłuż nurtu, i na wyspach, zasiedlane przez rozmnażające się wegetatywnie byliny lub jednoroczne gatunki roślin. Nieco „starsze”, ustalone kamieńce, porośnięte przez bardziej zwartą roślinność zielną, a także krzewy. Najciekawszym z nich jest września pobrzeżna, gatunek znany w Polsce tylko z karpackich rzek i potoków, o naturalnym charakterze. Ponadto, pojawiają się tu różne gatunki krzewiastych wierzb, głównie wierzby siwej, również gatunku charakterystycznego dla kamieńców górskich potoków. Obok nich tworzą się zwarte zarośla wierzb, w których dominują: wierzba siwa, purpurowa, krucha, a światłolubne byliny są tu rzadsze, ze względu na wzrastające ocienienie. Wycofuje się stąd także września, jako krzew światłolubny. Najstarsze kamieńce i grunty terasy zalewowej porastają lasy łęgowe, z dominacją wierzb drzewiastych, zwłaszcza kruchej oraz jesionem, a miejscami olszynki karpackie, częste zwłaszcza w górnym biegu rzeki (powyżej Trybsza). Rzeka płynie tu jednym korytem, przy dużym spadku, a dno zbudowane jest z płyt skalnych tworzących progi. Bezpośrednio nad rzeką, na stromych, często podciętych przez wodę stokach, rośnie bór świerkowy. Miejscami, w odlesionych miejscach, do brzegu dochodzą pola uprawne czy też łąki i pastwiska, zajmują one jednak niewielkie powierzchnie.
Szczególne znaczenie przyrodnicze ma przełom Białki pomiędzy ostańcami wapiennymi: Kramnicą i Obłazową, gdzie grupuje się roślinność wapieniolubna. 

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
Na terenie obszaru Natura 2000 zidentyfikowano 9 siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Przedmiotami ochrony jest 6 z nich. Zasadniczym celem ochrony w „Dolinie Białki” jest zachowanie kompleksu siedlisk nadrzecznych, związanych z kamieńcami rzeki górskiej, których stan ochrony w obszarze został oceniony jako właściwy FV. Są to: 
3220 Pionierska roślinność na kamieńcach górskich potoków
3230 Zarośla wrześni na żwirowiskach i kamieńcach górskich potoków
3240 Zarośla wierzby siwej na żwirowiskach i kamieńcach górskich potoków
*91E0 Łęgi wierzbowe, olszowe, topolowe i jesionowe.
Ponadto, chronione są tu siedliska: na wyspowym stanowisku 6210 murawy kserotermiczne (stan ochrony U1) oraz niewielkie powierzchnie 6520 łąk ekstensywnie użytkowanych (stan ochrony U2).
Trzy spośród zidentyfikowanych siedlisk: 5130 zarośla jałowca w murawach kserotermicznych, 8160 piarżyska wapienne i 91Q0 reliktowe laski sosnowe zajmują niewielki areał i płaty te nie mają większego znaczenia dla zachowania ich w skali kraju (nie są uznane za przedmioty ochrony w obszarze „Dolina Białki”). Należy je jednak w miarę możliwości zachować, gdyż przyczyniają się do zwiększenia różnorodności biologicznej w skali lokalnej.
Spośród gatunków zwierząt, przedmiotem ochrony w obszarze jest jedynie brzanka Barbus meridionalis. 
Najbogatszy w siedliska przyrodnicze a zarazem w najlepiej wykształcone ich płaty jest odcinek doliny Białki od Czarnej Góry do ujścia do Zalewu Czorsztyńskiego. Grupuje się tu większość spośród siedlisk nadrzecznych, będących podstawą włączenia tego terenu do sieci Natura 2000. Drugi, szczególnie istotny punkt, to przełomowy odcinek Białki, gdzie występują także pozostałe siedliska zidentyfikowane w obszarze, a zwłaszcza murawy kserotermiczne. Natomiast płaty chronionych zbiorowisk łąkowych znajdują się głównie w górnym biegu Białki. Pod względem znaczenia Białki dla ochrony brzanki, to występuje ona na całej długości cieku, nie wpływając na waloryzację obszaru.
Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań
Największe problemy związane z ochroną obszaru, to akceptacja idei ochrony nadrzecznych siedlisk przyrodniczych i znalezienie kompromisu pomiędzy ochroną przeciwpowodziową gruntów rolnych i leśnych (w mniejszym stopniu miejscowości), realizowana poprzez prace regulacyjne rzeki, a wymogami ochrony biernej. Źródłem konfliktów mogą też być potrzeby gospodarcze – maksymalizacja wykorzystania dostępnej wody z Białki do m. in. śnieżenia stoków narciarskich i pozyskanie surowca – kamieni i żwiru z koryta rzeki. Główne zadania służące ochronie obszaru, do przeprowadzenia w zlewni Białki, to:
• Zapewnienie dynamiki przepływów i właściwej klasy czystości wody, w tym określenie limitów poboru wody i uporządkowanie gospodarki ściekowej oraz gospodarki odpadami.
• Utrzymanie naturalnego koryta, przy rezygnacji z regulacji koryta i poboru żwiru.
• Zachowania lasów łęgowych, usuwanie sukcesywne gatunków obcych, utrzymanie użytkowania łąk, ochrona czynna muraw kserotermicznych w rezerwacie.
• Eliminacja zagrożeń związanych z niewłaściwie realizowanym ruchem turystycznym – udostępnienie rezerwatu, plan wykorzystania obszaru do rozwoju turystyki kwalifikowanej.
Potrzeby ochronne siedlisk przyrodniczych są zgodne z wymogami dla chronionego gatunku ryby.

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  


Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000

 
Zarządzanie obszarem Natura 2000 Dolina Białki może pozostawać w rękach RZGW w Krakowie (oddz. Zakopane), jako zarządcy terenu. Powinno być realizowane przy ścisłej współpracy z właścicielami gruntów, wspólnotami oraz samorządami miejscowymi. Nadzór merytoryczny nad obszarem pozostaje w rekach RDOŚ w Krakowie.
Podstawowym wymogiem ochrony jest pozostawienie możliwości dynamicznych zmian koryta i wezbrań Białki, co służy także ochronie ryb. Ochrona czynna jest konieczna jedynie w przypadku półnaturalnych zbiorowisk w rezerwacie przyrody oraz łąk.

Opracowanie: Joanna Perzanowska