Opis gatunku
Bardzo nieliczny gatunek lęgowy, lokalnie nieliczny lub średnio liczny, osiadły. Od połowy marca do początków czerwca odbywają się bardzo efektowne toki samców walczących o rewiry, w których samice wybierają swoich partnerów. Miejscem toków są halizny, uprawy leśne, torfowiska, łąki a niekiedy nawet oziminy. Latem samce żyją samotnie, a samice przebywają z młodymi, ale areały ich bytowania mogą się nakładać. Późną jesienią i zimą ptaki często łączą się w stada.  W diecie dorosłych ptaków dominuje pokarm roślinny: pędy i liście roślin zielnych, krzewinek i krzewów. 

Rozmieszczenie
W Karpatach cietrzew występuje w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej, w Tatrach, na Babiej Górze i w Gorcach. Wykazywany jest jako przedmiot ochrony w 4 obszarach Natura 2000.

Siedlisko

W Polsce cietrzewie zasiedlają najczęściej kompleksy leśne zlokalizowane na terenach podmokłych, sąsiadujące z powierzchniami otwartymi lub półotwartymi: łąkami, uprawami leśnymi, bagnami i haliznami. W najwyższych zagęszczeniach bytują na rozległych obszarach podmokłych łąk z zadrzewieniami wierzbowymi, brzozowymi i olchowymi oraz na torfowiskach wysokich. W górach zasiedlają przede wszystkim lasy reglowe przerywane haliznami, torfowiskami, a także strefę powyżej górnej granicy lasu.

Populacja
Aktualnie populację cietrzewia w Karpatach można oszacować 150-180 samców, najliczniej występuje na terenie Kotliny Orawsko-Nowotarskiej. W położonych na terenie Karpat obszarach Natura 2000 występuje w następujących liczebnościach: „Babia Góra” (11-15 samców), „Torfowiska Orawsko-Nowotarskie” (110-130 samców), „Tatry” (25-30 samców), „Gorce” (1-5 samców).
Stan ochrony
Stan ochrony gatunku należy ocenić jako niezadowalający U1 z powodu izolacji i niewielkiej liczebności populacji oraz pogarszającego się stanu siedlisk.

Zagrożenia
Głównym zagrożeniem dla gatunku są postępujące zmiany siedliskowe, związane przede wszystkim z nadmiernym odwadnianiem terenu, zarastaniem obszarów tokowiskowych i zaprzestaniem użytkowania siedlisk łąkowych. Szkodliwa dla gatunku również jest nadmierna penetracja obszarów tokowiskowych w okresie toków. Potencjalne zagrożenie mogą stanowić również farmy wiatrowe lokalizowane w sąsiedztwie obszarów występowania gatunku.

Program ochrony
Należy podjąć działania mające na celu polepszenie stanu siedlisk gatunku poprzez poprawę warunków wilgotnościowych, zachowanie powierzchni otwartych i półotwartych w lasach, zaprzestanie zalesiania nieużytków, zapobieganie skutkom spontanicznej sukcesji drzew i krzewów na tokowiskach, przeciwdziałanie upraszczaniu struktury siedlisk. Wskazane jest także kontrolowanie, a na terenach gdzie jest to niezbędne, ograniczenie antropopresji. Osiągnięciu tego celu może służyć: wprowadzenie patroli straży łowieckiej i leśnej na głównych tokowiskach w okresie toków, okresowe zamykanie szlaków turystycznych i dróg w sąsiedztwie tokowisk, opóźnienie terminu rozpoczęcia użytkowania obszarów łąkowych stanowiących miejsca wychowu młodych. W obwodach łowieckich, w których występują cietrzewie oraz w obszarach sąsiadujących z nimi, należy bezwzględnie zaprzestać wprowadzania do łowiska bażantów z hodowli.

Literatura
Kamieniarz R. 2004. Tetrao tetrix (L. 1758) - Cietrzew. W: Gromadzki M. (red.) – Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. T. 7.
Sidło P.O., Błaszkowska B., Chylarecki P. (red.) 2004. Ostoje ptaków o randze europejskiej w Polsce. OTOP, Warszawa.
Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP „pro Natura”, Wrocław.