Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Cerkiew w Łosiu i Kunkowej" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania enklawą Natura 2000 „Cerkiew w Łosiu i Kunkowej”

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Obszar Natura 2000 „Cerkiew w Łosiu” PLH120021 położony jest w województwie małopolskim, na terenie gminy Ropa. Powierzchnia obszaru wynosiła 0,1 ha. W wyniku korekty granic i włączenia do obszaru terenów żerowiskowych nietoperzy oraz cerkwi w Kunkowej, jego powierzchnia wzrosła do ok. 1074 ha. Powstały obszar stał się jedną z enklaw Obszaru Natura 2000 Ostoje Nietoperzy Powiatu Gorlickiego PLH120094. Obszar leży w Beskidzie Niskim, obejmuje Cerkiew p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Łosiu i Cerkiew p.w. św. Apostoła Łukasza w Kunkowej – schronienia kolonii rozrodczych – oraz obszar żerowiskowy, na który składają się głównie lasy porastające sąsiednie wzgórza: Czerteżyka, Łyśca oraz szczytów Pienin Gorlickich: Kiczery-Żdżaru i Ubocza. 

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
Enklawa „Cerkiew w Łosiu i Kunkowej” obejmuje część miejscowości Łosie i Kunkowa oraz sąsiadujące z tymi miejscowościami wzgórza. Zbocza wzgórz porastają zwarte kompleksy leśne. Dolne partie zboczy i dna dolin pokrywają użytki rolne, w przewadze łąki i pastwiska. Dolinami biegną drogi, wzdłuż których umiejscowiona jest zabudowa wsi Łosie i Kunkowa. Przez enklawę przepływa rzeka Ropa, która wpływa do zbiornika zaporowego Klimkówka. Zbiornik ten od południa sąsiaduje z obszarem.

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
Na strychach cerkwi mieszczą się kolonie rozrodcze nietoperzy. Tereny leśne oraz zadrzewienia w obrębie miejscowości i wzdłuż brzegów rzeki Ropy oraz sąsiednich wzgórz są miejscem żerowania nietoperzy.
Podstawowym przedmiotem ochrony są nietoperze. W obrębie enklawy zidentyfikowano 2 gatunki z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej:
1303 podkowiec mały Rhinolophus hipposideros (stan ochrony FV),
1321 nocek orzęsiony Myotis emarginatus (stan ochrony XX),
Kolonie rozrodcze podkowca małego, ulokowane na strychach świątyń, liczą obecnie w sumie ok. 80-100 dorosłych osobników. Liczebność kolonii nocka orzęsionego nie przekracza kilku osobników.
Podstawowym celem ochrony jest zapewnienie optymalnych warunków bytowania dla kolonii rozrodczych nietoperzy formowanych na strychach cerkwi w Łosiu i Kunkowej. Istotnym celem jest także ochrona terenów leśnych będących podstawowym miejscem żerowania nietoperzy, a także zadrzewień i zakrzewień oraz linearnych ciągów roślinności (szpalerów, alei drzew i krzewów) wykorzystywanych przez nietoperze jako szlaki przelotu i miejsca żerowania.

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie przede wszystkim ochrona miejsc formowania kolonii rozrodczych podkowca małego i zapewnienia im optymalnych warunków bytowych. 
Największymi potencjalnymi zagrożeniem dla podkowca małego mogą być:
- prowadzenie prac remontowych i konserwatorskich na strychach świątyń w okresie bytności w nich nietoperzy,
- likwidacja lub niedrożność wlotów na strychy obiektów,
- montaż nocnej iluminacji obiektów w taki sposób, że miejsca wlotu/wylotu nietoperzy ze strychu świątyń i tras dolotu będą oświetlone,
- konserwacja więźby dachowej, stropu, drewnianych elementów dachu środkami toksycznymi dla ssaków,
- ograniczenie lub likwidacja zadrzewień, linearnych ciągów roślinności w formie szpalerów, alei drzew w bliskim sąsiedztwie schronień letnich,
- nieprawidłowo przeprowadzone cięcia pielęgnacyjne drzew usytuowanych w najbliższym sąsiedztwie świątyń,
- znaczne uszczuplenie terenów żerowiskowych (duże wylesienia).

Ze względu na dobry stan techniczny świątyń (niedawno przeprowadzono ich remonty), przystosowanie strychów świątyń do obecności nietoperzy, duża powierzchnia optymalnych żerowisk w bliskim sąsiedztwie i linearnych ciągów roślinności drzewiastej oraz przestrzeganie przez gospodarzy obiektów zaleceń dotyczących ochrony nietoperzy, większość spośród wymienionych wyżej punktów nie stanowi aktualnego zagrożenia dla enklawy „Cerkiew w Łosiu i Kunkowej”. Aby zapobiec pojawieniu się zagrożeń w przyszłości, należy regularnie corocznie monitorować liczebność kolonii rozrodczej, stan schronienia i siedliska, na bieżąco konsultować optymalne z punktu widzenia ochrony nietoperzy sposoby rozwiązania ewentualnych problemów. 
Z istotnych działań ochronnych jakie należałoby podjąć w chwili obecnej, jest uzupełnienie zadrzewień w bezpośrednim otoczeniu zarówno cerkwi w Łosiu, jak i cerkwi w Kunkowej. Ułatwią one dolot nietoperzy do świątyń i przeloty między schronieniem, a żerowiskami. Obecny stan zadrzewień nie spełnia w pełni tej funkcji.
 
Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  
 

Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Zarządzanie enklawą „Cerkiew w Łosiu i Kunkowej” powinno być prowadzone w ścisłej współpracy z gospodarzami obiektów, gospodarzem terenu – lokalnym samorządem i Nadleśnictwem Łosie, jak również z ekspertami z zakresu chiropterologii oraz służbami ochrony przyrody, a także PTPP „pro Natura” sprawującym opiekę nad koloniami i podejmującym szereg działań w zakresie czynnej ich ochrony (wsparcie finansowe remontu pokrycia dachu, montaż podestu na guano nietoperzy, instalacja tablic informacyjnych, oznakowanie i udrożnienie wlotów, okresowe sprzątanie, itp.).

Opracowanie: Krzysztof Piksa