Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Bogate florystycznie górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (Nardetalia – płaty bogate florystycznie) (6230 )
Rozmieszczenie
Siedlisko występuje w całym regionie alpejskim, głównie na polanach reglowych i w wyższych położeniach górskich, na stokach o różnej ekspozycji i nachyleniu. W piętrze pogórza zajmuje odlesione szczyty wzniesień i miejsca narażone na ługowanie gleby. Rozmieszczenie siedliska jest uwarunkowane bardzo niską zasobnością gleby i jej zakwaszeniem oraz długotrwałą gospodarką pasterską. Niezależnie od położenia n.p.m. obserwuje się bardzo silną fragmentację muraw. Płaty liczą zazwyczaj po kilka- kilkadziesiąt arów i są rozproszone wśród borówczysk, zarośli i młodników oraz łąk mietlicowych. Występują także na obrzeżach torfowisk. Łączną powierzchnię siedliska w regionie można oszacować na 700-900 ha, główne zasoby znajdują się w Gorcach, Ostoi Popradzkiej i Beskidzie Śląskim.
Charakterystyka
Siedlisko rozwinęło się wtórnie na bezwapiennym, ubogim podłożu, w miejscach wyjałowionych, które były intensywnie wypasane lecz nienawożone. Zróżnicowanie florystyczne zależy od wysokości n.p.m. i wilgotności gleby. W piętrze subalpejskim siedlisko reprezentują: tatrzańska psiara wysokogórska Hieracio alpini-Nardetum i wschodniokarpackie bliźniczysko połoninowe Hypochoeridi uniflorae-Nardetum, w reglach i na pogórzu: psiara reglowa Hieracio vulgati-Nardetum, tłoki Calluno-Nardetum i mokra psiara Nardo-Juncetum squarrosi. Bardzo często skład gatunkowy jest zniekształcony i nawiązuje do łąk świeżych, borówczysk czy wysokogórskich traworośli. Typowe psiary są z reguły ubogie w gatunki, bogactwo florystyczne płatów wiąże się zwykle z ich przynależnością do rozmaitych, pośrednich stadiów sukcesji wtórnej.
Zagrożenia
Psiary są szczególnie wrażliwe na wzrost żyzności podłoża. Może ono być wynikiem użytkowania rolnego z nawożeniem, zwykle obornikiem, bądź też samoistnie, poprzez depozycję azotu atmosferycznego i zmianę warunków siedliskowych towarzyszących sukcesji w kierunku łąk. Zanikowi psiar sprzyja zarzucenie pasterstwa na polanach reglowych i halach, które powstrzymywało ekspansję borówki czarnej Vaccinium myrtillus, traworośli wysokogórskich, pionierskich gatunków drzewiastych i krzewiastych oraz traw typowych dla łąk mezotroficznych. Część polan zajętych przez psiary została zalesiona.
Stan ochrony
W ciągu ostatnich 50-70 lat nastąpiło znaczne zmniejszenie areału siedliska we wszystkich pasmach górskich w polskich Karpatach. W większości obszarów Natura 2000 stan siedliska najczęściej oceniano jako niewłaściwy: U1 lub zły: U2.
Program ochrony
Zachowanie siedliska wymaga ochrony czynnej, ukierunkowanej na:
• utrzymanie bądź przywrócenie niskiej zasobności podłoża - przez usuwanie wierzchniej warstwy gleby (zabieg radykalny i bardzo kosztowny, lecz skuteczny);
• ograniczenie ekspansji borówki czarnej Vaccinium myrtillus - przez koszenie lub wypas;
• ograniczenie ekspansji roślinności łąkowej, traworoślowej i zaroślowej - przez wypas bez koszarowania (np. w ramach programu „OWCA plus”).
Znaczna część zasobów siedliska znajduje się na terenie parków narodowych. Powyższe zalecenia powinny zostać uwzględnione przy tworzeniu planów ochrony.