Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Beskid Niski (PLB180002 )
Powierzchnia: 151 966,62 ha,
Położenie administracyjne: powiat nowosądecki, gminy: Nawojowa, Kamionka Wielka, Łabowa, Krynica-Zdrój – obszar wiejski, Grybów; powiat gorlicki, gminy: Ropa, Uście Gorlickie, Gorlice, Sękowa, Lipniki.
Obszar Beskid Niski znajduje się również w województwie podkarpackim w powiatach: jasielskim (gminy: Dębowiec, Osiek Jasielski, Nowy Żmigród, Krempna), krośnieńskim (gminy: Dukla – obszar wiejski, Dukla – obszar miejski, Iwonicz-Zdrój – obszar wiejski, Rymanów – obszar wiejski) i sanockim (gminy: Zarszyn, Bukowsko, Komańcza).
Istniejące formy ochrony: Magurski Park Narodowy (19 012,7 ha); rezerwaty przyrody: „Cisy w Nowej Wsi” (2,2 ha), „Igiełki” (27,9 ha), „Kornuty” (11,9 ha), „Modrzyna” (17,7 ha), „Przełom Jasiołki” (123,4 ha), „Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze” (63,5 ha), „Wadernik” (10,7 ha), „Źródliska Jasiołki” (1585,0 ha), „Kamień nad Jaśliskami” (302,3 ha); Jaśliski Park Krajobrazowy (20 911,0 ha); Obszary Chronionego Krajobrazu: Beskidu Niskiego (114 870,0 ha), Południowomałopolski (362 402,0 ha)
Opis obszaru
Obszar Beskid Niski obejmuje większość pasma Beskidu Niskiego leżącego we wschodniej części polskich Karpat. Jest to wododziałowy, graniczny łańcuch górski położony w miejscu największego zwężenia i obniżenia łuku Karpat, gdzie wysokości nie przekraczają 1000 m n.p.m. W Beskidzie Niskim przeważają szerokie, kopulaste pasma o przebiegu z północnego zachodu na południowy wschód. Układają się one w dwa wyraźne ciągi, pomiędzy którymi, równolegle do nich, rozłożyły się kotliny i obniżenia pooddzielane niewysokimi grzbietami. Łuk gór przebiega skośnie do struktur geologicznych, stąd często napotkać tu można wychodnie piaskowców, a w miejscach występowania skał nieodpornych na niszczenie – przełęcze. Na stromych zboczach i w głębokich lejach źródłowych występują liczne, rozległe osuwiska (najbardziej znane znajduje się w Lipowicy koło Dukli).
W Beskidzie Niskim znajdują się obszary źródliskowe rzek: Białej, Ropy, Wisłoki, Wisłoka i Jasiołki, które prowadząc swoje wody ku północy, płyną obniżeniami terenu, równolegle do grzbietów lub przecinają je w poprzek głębokimi przełomami. W 1994 r. na Ropie utworzono zbiornik zaporowy Klimkówka (3 km2 powierzchni), który radykalnie zmienił środowisko doliny tej rzeki. Jednym z wielu bogactw Beskidu Niskiego są naturalne wody mineralne, które przyczyniły się do rozwoju znanych uzdrowisk: Krynicy Górskiej i Wysowej.
Beskid Niski jest jedyną częścią Beskidów, w której wyróżniamy tylko dwa piętra roślinne: piętro pogórza (do wysokości 550 m) – zajęte głównie przez pola uprawne i łąki, a tylko na niewielkich powierzchniach przez lasy grądowe oraz piętro regla dolnego, porośnięte przez żyzne buczyny karpackie oraz bory jodłowe i jodłowo-świerkowe. W lasach duży udział mają sośniny, głównie sztucznego pochodzenia. Obszary leżące w dolinach rzek, zwłaszcza terasy zalewowe oraz podmokłe obniżenia, zajmują lasy łęgowe z dominującą olchą i zarośla wikliny. Lasy zajmują około 75% powierzchni ostoi, a łąki, pastwiska i inne tereny rolne ok. 24% powierzchni. Roślinność Beskidu Niskiego ma charakter przejściowy między Karpatami Wschodnimi i Zachodnimi. We florze występują liczne gatunki endemiczne i reliktowe.
Beskidzkie doliny były od wieków miejscem osadnictwa. Po II wojnie światowej, na skutek przymusowych wysiedleń, porzucone zostały ekstensywnie dotychczas uprawiane drobnopowierzchniowe pola i łąki i nastąpiła wtórna sukcesja w kierunku zbiorowisk leśnych. W ciągu ostatnich lat rozpoczął się ponownie proces kolonizowania dolin. W 1995 r. w środkowej części Beskidu utworzono Magurski Park Narodowy.
Walory ornitologiczne
Jest to jedna z najcenniejszych ostoi ptaków w Polsce. Od roku 1995 na terenie Beskidu Niskiego stwierdzono występowanie ponad 30 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej. Spośród nich, liczebność 13 gatunków spełnia kryteria wyznaczania ostoi ptaków wprowadzone przez BirdLife International (bocian czarny, orlik krzykliwy, orzeł przedni, derkacz, sóweczka, puszczyk uralski, lelek, zimorodek, dzięcioł zielonosiwy, dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł białoszyi, dzięcioł trójpalczasty, muchołówka mała). Ponadto, kilkanaście gatunków notowanych w obszarze figuruje w Polskiej czerwonej księdze zwierząt jako gatunki zagrożone.
W Beskidzie Niskim notuje się największą w Polsce, i prawdopodobnie w całej Unii Europejskiej, liczebność orlika krzykliwego (180-200 par, ok. 10% populacji tego gatunku w Polsce) i puszczyka uralskiego (200-300 par, ponad 25% krajowej populacji gatunku). Jest to również jedna z najważniejszych w naszym kraju ostoi orła przedniego (6-8 par), bociana czarnego (35-40 par), dzięciołów – zielonosiwego (120-150 par), białogrzbietego (200-300 par), białoszyjego (8-10 par) i trójpalczastego (30-40 par) oraz muchołówki małej (800-1200 par). Stwierdzono tu także znaczną, jak na siedliska górskie, liczebność derkacza (200-300 samców).
Cel ochrony
Celem ochrony w obszarze jest utrzymanie populacji ptaków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej poprzez zabezpieczenie kluczowych dla ich przetrwania fragmentów ich areałów życiowych, a więc miejsc gniazdowania i żerowania.
Ogólne warunki utrzymania właściwego stanu zachowania
Ze względu na rozległość obszaru i mnogość walorów, utrzymanie właściwego stanu ochrony gatunków będących podstawą utworzenia obszaru wymaga szeregu odrębnych działań, które w krańcowym przypadku mogą nawet być przeciwstawne. Kluczowe jest utrzymanie siedlisk gatunków i przeciwdziałanie zagrożeniom. Wśród typowych działań ochronnych można wymienić:
• Konstruowanie platform gniazdowych (bocian biały);
• Czynna ochrona gniazd – np. wprowadzanie stref ciszy i ograniczonej turystyki, utrzymanie i konsekwentne egzekwowanie ochrony strefowej z jednoczesnym wprowadzeniem jasnych zasad gospodarowania w strefach (bocian czarny, orlik krzykliwy, orzeł przedni, puchacz);
• Wywieszanie budek lęgowych (sóweczka, puszczyk uralski, włochatka);
• Zabezpieczanie napowietrznych linii energetycznych przebiegających w sąsiedztwie miejsc lęgów i żerowania bociana białego, bielika, gadożera poprzez izolowanie przewodów elektrycznych na niewielkich odcinkach przy słupach energetycznych, wyeliminowanie słupów energetycznych wyposażonych w izolatory stojące lub zaopatrzyć te słupy w dodatkową półkę, tak by ptaki nie mogły mieć kontaktu z izolatorami lub przewodami;
• Ograniczenie planów zabudowy hydrotechnicznej dolin rzecznych i planów przekształceń reżimu hydrologicznego rzek do niezbędnego minimum wynikającego z ochrony przeciwpowodziowej (orlik krzykliwy, rybołów, derkacz, zimorodek);
• Pozostawianie powalonych do wody drzew na odcinkach rzek obfitujących w zimorodki;
• Zachowanie torfowisk, podmokłości oraz śródpolnych i śródleśnych zbiorników i oczek wodnych (gadożer, orlik krzykliwy, błotniak łąkowy, derkacz);
• Zachowanie i odtwarzanie lasów i zadrzewień nad brzegami zbiorników i cieków wodnych (kania ruda, zimorodek, dzięcioł białoszyi, jarzębatka);
• Pozostawianie znaczących obszarów wyłączonych z gospodarowania w trakcie prac leśnych (jarząbek);
• Utrzymanie odpowiedniej ilości starych drzew w lasach gospodarczych, tworzenie drzewostanów wielopiętrowych, tworzenie mozaiki siedlisk leśnych, zarówno pod względem wieku, jak i składu gatunkowego drzewostanu, pozostawianie drzew dziuplastych oraz uschniętych drzew i ich kikutów (sóweczka, puszczyk uralski, włochatka, dzięcioł zielonosiwy, dzięcioł czarny, dzięcioł średni, dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł trójpalczasty, muchołówka mała, muchołówka białoszyja);
• Odtwarzanie śródleśnych łąk i pastwisk oraz zabezpieczanie śródleśnych terenów otwartych przed zalesianiem i naturalną sukcesją roślinności (orlik krzykliwy, orzeł przedni, lelek);
• Zachowanie istniejących zadrzewień śródpolnych (dzięcioł białoszyi, jarzębatka, gąsiorek);
• Utrzymanie zróżnicowanego krajobrazu rolniczego poprzez popieranie ekstensywnego rolnictwa, ekstensywnego użytkowania łąk i pastwisk (kania ruda, błotniak łąkowy, orlik krzykliwy, dzięcioł zielonosiwy);
• Utrzymanie późnego terminu pierwszego pokosu traw (nie wcześniej niż 10 czerwca) i zmiana techniki koszenia – wprowadzenie wolniejszych maszyn, rozłożenie wykaszania dużych obszarów łąkowych na kilka dni, rozpoczynanie pokosu od środka łąki i prowadzenie go do peryferii, pozostawianie pasa niewykoszonych ziołorośli na skraju łąki, stanowiącego ok. 5% powierzchni łąkowej (derkacz);
• Ograniczenie użycia śrutu ołowianego w amunicji myśliwskiej stosowanej do polowań na ptaki wodno-błotne (ptaki wodne i drapieżne);
• Doprowadzenie do zwiększenia stanu liczebnego zwierzyny drobnej i ssaków kopytnych (orzeł przedni);
• Redukcja drapieżników – lisa, norki amerykańskiej, jenota, sroki, kruka, wrony siwej (ptaki wodne, błotniak stawowy, jarząbek, derkacz);
• Zobowiązanie organizacji łowieckich do prowadzenia rzetelnej kontroli liczebności jarząbków i regulacji zagrażających im drapieżników poprzez zachowanie jarząbka na liście zwierząt łownych;
• Utrzymywanie pod kontrolą populacji dzików w miejscach koncentracji jarząbków;