Strategia zarządzania obszarem Natura 2000 "Beskid Mały" [pobierz pdf]

Streszczenie strategii zarządzania obszarem Natura 2000 „Beskid Mały”

Opis obszaru

Podstawy prawne, lokalizacja i granice obszaru
Obszar Beskid Mały, o kodzie PLH240023, został zaproponowany do sieci Natura 2000 w 2006 roku, celem ochrony szeregu siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt. Składa się z sześciu enklaw wydzielonych w paśmie Magurki Wilkowickiej (Czupel 933 m n.p.m.) i grupie Łamanej Skały (929 m n.p.m.). Całkowita powierzchnia obszaru wynosi 7186,2 ha. Administracyjnie znajduje się w większości na terenie województwa śląskiego, w obrębie 5 gmin. Jedynie niecałe dwadzieścia procent powierzchni mieści się w granicach województwa małopolskiego, na terenie 7 gmin.

Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego
W obszarze Beskid Mały dominują zbiorowiska leśne. Jak wszędzie w Beskidach, roślinność odznacza się strefowością klimatyczno-wysokościową. Do wysokości 500 m występuje tutaj piętro pogórza, porośnięte przez wielogatunkowe lasy liściaste, natomiast powyżej wykształca się piętro regla dolnego zajęte przez lasy bukowo-jodłowe. Osobliwością jest bór nawiązujący do górnoreglowego boru świerkowego porastający najwyższe partie Łamanej Skały, w strefie wysokościowej typowej dla regla dolnego. Największym walorem obszaru są dobrze wykształcone i zachowane kwaśne buczyny górskie i żyzne buczyny karpackie, które powierzchniowo tworzą jeden z największych kompleksów tych siedlisk w kraju. Najlepiej zachowane płaty znajdują się w rejonie Przełęczy Kocierskiej i w rezerwatach „Zasolnica” i „Szeroka w Beskidzie Małym”. Pozostałe siedliska nie zajmują dużych powierzchni w obszarze, w znacznym jednak stopniu podwyższają jego bioróżnorodność. Spośród zbiorowisk nieleśnych najbardziej rozpowszechnione są murawy bliźniczkowe i górskie łąki kośne użytkowane ekstensywnie, których stan ulega pogorszeniu w związku z zaniechaniem tradycyjnej gospodarki kośno-pasterskiej. 

Przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 i priorytety ochronne
W Beskidzie Małym przedmiotami ochrony jest 15 typów siedlisk przyrodniczych: 
*6230 Górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (stan ochrony U1)
6430 Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) (stan ochrony U1)
6520 Górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie (stan ochrony U1)
*7110 Torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (stan ochrony U1)
7140 Torfowiska przejściowe (stan ochrony U1)
7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk (stan ochrony U1)
8220 Ściany skalne i urwiska krzemianowe ze zb. z Androsacetalia vandellii (stan ochrony FV)
8310 Jaskinie nieudostępniane do zwiedzania (stan ochrony FV)
9110 Kwaśne buczyny (Luzulo-Fagenion) (stan ochrony FV)
9130 Żyzne buczyny (Dentario glandulosae-Fagenion, Galio odorati-Fagenion) (stan ochrony FV)
9170 Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (stan ochrony XX)
*9180 Jaworzyny i lasy klonowo-lipowe na stromych stokach i zboczach(stan ochrony XX)
*91D0 Bory i lasy bagienne (stan ochrony FV)
*91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe oraz olsy źródliskowe (stan ochrony XX)
  9410 Górskie bory świerkowe (Piceion abietis) (stan ochrony U2)

oraz 8 gatunków roślin i zwierząt z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej:
widłoząb zielony Dicranum viride (stan ochrony U1)
traszka karpacka Triturus montandoni (stan ochrony FV)
kumak górski Bombina variegata (stan ochrony FV)
wydra Lutra lutra (stan ochrony XX)
podkowiec mały Rhinolophus hipposideros (stan ochrony XX)
nocek orzęsiony Myotis emarginatus (stan ochrony XX)
nocek duży Myotis myotis (stan ochrony XX)
nocek Bechsteina Myotis bechsteinii (stan ochrony XX)

Za najistotniejsze siedliska w obszarze należy uznać kwaśne i żyzne buczyny górskie. Ponadto wysoki walor przyrodniczy posiada również znajdująca się na krańcach zasięgu geograficznego świerczyna górnoreglowa oraz jaworzyna miesiącznicowa i świerczyny na torfie. Ważna jest również ochrona wymienionych powyżej, zajmujących niewielkie powierzchnie siedlisk, których obecność wpływa na wzrost bioróżnorodności obszaru. Odnośnie gatunków, najważniejsze jest zabezpieczenie miejsc rozrodu płazów – kumaka górskiego i traszki karpackiej, zimowisk nietoperzy (jaskinie) oraz siedlisk mchu – widłozęba zielonego.

Waloryzacja obszaru Natura 2000
Największe nagromadzenie siedlisk i gatunków znajduje się w trójkącie Potrójna – Madohora – Gibasy, choć walory przyrodnicze są dość równo rozłożone na całym obszarze. 

Analiza problemów związanych z ochroną obszaru Natura 2000 i propozycje rozwiązań

Główne problemy ochrony siedlisk przyrodniczych:
• Gradacje ksylo- i foliofagów i klęski żywiołowe (np. wiatrołomy, okiść),
• Tworzenie barier ekologicznych i fragmentacja siedlisk poprzez rozproszoną zabudowę letniskową, gęstniejącą sieć dróg, grodzenie prywatnych terenów leśnych itp.,
• Intensywne użytkowanie rekreacyjne – narciarstwo, crossy, rajdy samochodów terenowych itp.,
• Zarastanie i zubożenie gatunkowe półnaturalnych zbiorowisk – muraw bliźniczkowych i górskich łąk kośnych – na skutek naturalnych procesów sukcesyjnych,
• Rozprzestrzenianie się ekspansywnych gatunków roślin prowadzące do zubożenia składu gatunkowego w różnych typach siedlisk.

Sposoby ochrony poszczególnych przedmiotów ochrony

 
Siedliska przyrodnicze
Utrzymanie właściwego stanu ochrony siedlisk będących podstawą utworzenia obszaru „Beskid Mały” wymaga:  
•wyłączenia z użytkowania partii buczyn i jaworzyn, które powinny podlegać ochronie biernej, zapewniającego niezakłócony przebieg naturalnych procesów przyrodniczych,
• na pozostałym areale leśnym mogą być dalej prowadzone działania gospodarcze, w taki sposób, by nie pogorszyć ich stanu ochrony, a więc z uwzględnieniem tzw. ekologicznych zasad gospodarki leśnej, uwzględnionych w planach urządzania lasu,
• Przeciwdziałania zarzuceniu i/lub przywrócenie tradycyjnej gospodarki kośno-pasterskiej na łąkach i murawach bliźniczkowych, zapobiegającej naturalnym procesom sukcesyjnym, będącym dla nich – jako zbiorowisk półnaturalnych – głównym zagrożeniem,
• Zabezpieczenia przez mechanicznym niszczeniem siedlisk wymagających ochrony biernej, głównie wilgociolubnych (młak i ziołorośli górskich) oraz jaskiń i licznych wychodni skalnych, na których wykształcają się szczelinowe zbiorowiska paproci (kod siedliska 8220), 
• Ochrony czynnej, usuwanie ekspansywnych gatunków roślin i zwierząt w różnych typach siedlisk. 

Gatunki roślin i zwierząt
W większości przypadków warunki utrzymania lub poprawy stanu populacji gatunków są zgodne z warunkami utrzymania ich siedlisk, a najwłaściwsza dla nich jest ochrona bierna. W przypadku widłozęba zielonego może dojść do przypadkowego zniszczenia gatunku w wyniku prac leśnych, dlatego szczególnie ważne wydaje się czytelne i trwałe oznakowanie oraz naniesienie na plan ochrony, plany urządzania lasu itp. Okazów drzew (buków) będących jego siedliskiem. Aby zwiększyć liczebność populacji biegacza urozmaiconego, kumaka górskiego i traszki karpackiej wskazane jest utrzymanie obecnych jak również stworzenie nowych siedlisk, zwłaszcza płytkich zbiorników z szybko nagrzewającą się wodą. 

Ochrona jakości i naturalności cieków
Bezpośrednie czynniki zagrażające jakości wód i naturalności cieków:
• gromadzenie ścieków w nieszczelnych zbiornikach, albo ich odprowadzanie bezpośrednio do wód płynących lub gruntu,
• wysypywanie śmieci wprost do koryta i składowanie ich na brzegach,
•prace regulacyjne w korytach potoków oraz nadmierny pobór wody,
• użytkowanie potoków jako szlaków do zrywki drewna,
• pobór kamienia i żwiru z koryta.

Potencjalne źródła zagrożeń:
• rozwój rozproszonej zabudowy generującej zanieczyszczenie wód i ich otoczenia oraz powodujący zwiększenie poboru wody,
• plany ochrony przeciwpowodziowej i innych regulacyjnych prac koryta rzeki,
• intensyfikacja gospodarki leśnej w związku z procesami rozpadu drzewostanów świerkowych, mogąca spowodować długotrwałe okresy zmętnienia wód.

Niewłaściwie realizowane użytkowanie turystyczno-rekreacyjne
Konieczne jest stworzenie planu udostępnienia turystycznego i rekreacyjnego oraz promocji obszaru ze szczególnym uwzględnieniem korytarzy ekologicznych, ostoi zwierząt oraz pojemności środowiska dla zabudowy rekreacyjno-letniskowej, szlaków turystycznych, schronisk, punktów gastronomicznych itp. Istotne jest również zahamowanie nieuporządkowanego rozwoju sieci dróg utwardzonych w obrębie obszaru, a także wprowadzenie zakazu grodzenia prywatnych terenów leśnych. 

Analiza możliwości skutecznej ochrony obszaru (SWOT)  


 

 Rekomendacje do zarządzania obszarem Natura 2000
Osiągnięciu celów ochrony służyć będzie modyfikacja gospodarki leśnej i przywrócenie ekstensywnej gospodarki kośno-pasterskiej na wybranych terenach oraz regulacja (limitowanie) turystyki i udostępniania turystycznego terenu na obszarze Natura 2000 (zwłaszcza w dziedzinie rozbudowy infrastruktury turystyczno rekreacyjnej). 
Zarządzanie obszarem Natura 2000 Beskid Mały może pozostawać w rękach Lasów Państwowych, jako zarządcy znacznej części terenu. Powinno być realizowane przy ścisłej współpracy z właścicielami gruntów, wspólnotami oraz samorządami miejscowymi. Nadzór merytoryczny nad obszarem pozostaje w rękach RDOŚ w Katowicach.

Opracowanie: Joanna Zalewska-Gałosz, Roksana Krause