Projekt PL0108 „Optymalizacja wykorzystania zasobów sieci Natura 2000 dla zrównoważonego rozwoju w Karpatach” realizowany jest w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein, Norwegia).
czytaj więcej »O projekcie
Działania projektu
Natura 2000 w Karpatach
Babia Góra (PLH120001 )
Powierzchnia: 3350,4 ha
Położenie administracyjne: powiat suski, gmina Zawoja; powiat nowotarski, gminy: Jabłonka, Lipnica Wielka
Istniejące formy ochrony: Babiogórski Park Narodowy (3 392,0 ha); Rezerwat Biosfery Babia Góra (3 392,0 ha)
Opis obszaru
Obszar Babia Góra obejmuje położony w Beskidzie Żywieckim masyw Babiej Góry. Jest to najwyższe pasmo górskie Beskidów Zachodnich (1725 m n.p.m.), rozciągające się na długości 23 km.
Masyw Babiej Góry zbudowany jest z fliszu karpackiego, w skład którego wchodzą głównie piaskowce, łupki i margle. Północne, strome stoki Babiej Góry, powstałe w wyniku masowych obrywów bloków skalnych i osuwisk, mają bardziej urozmaiconą rzeźbę w porównaniu z dużo łagodniejszymi stokami południowymi. Niektóre nisze osuwiskowe występujące na stokach północnych, były w okresie zlodowacenia polami firnowymi zasilającymi lokalne lodowce. Obecnie, w zagłębieniach utrzymują się jeziorka osuwiskowe (odnaleziono ich tu aż 18), stanowiące środowisko życia dla wielu organizmów. Charakterystyczną cechą tego terenu jest obfite występowanie obszarów podmokłych – młak i torfowisk niskich, zwłaszcza u podnóży stoków. Liczne są także źródła (ponad 800), położone głównie na stokach lub wypływające spod krawędzi teras w dnach dolin potoków.
Grzbiet masywu stanowi dział wodny między zlewniami Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Sieć potoków jest gęsta; wody spływające po północnej stronie masywu zasilają Skawicę (dopływ Skawy), a po południowej – Czarną i Białą Orawę. Związane jest z nimi występowanie bujnych ziołorośli górskich. Na części potoków tworzą się niewysokie (do 5 m) wodospady, zwłaszcza po bardziej stromej, północnej stronie. Ogólnie, zasoby wodne tego masywu górskiego są znaczne w porównaniu z innymi pasmami beskidzkimi.
Babia Góra wyróżnia się także, typową dla wysokich gór, wyraźną strefowością klimatyczno-roślinną, jednak w związku z panującymi tu specyficznymi warunkami klimatycznymi i geomorfologicznymi, piętra roślinne obniżone są o około 150 m względem układu występującego w Tatrach. Masyw Babiej Góry to także jedyne w Beskidach miejsce, gdzie wykształciło się piętro alpejskie.
Lasy zajmują ponad 90% obszaru ostoi. W drzewostanie dominuje świerk, jodła i buk. W piętrze regla dolnego (700-1150 m n.p.m.) występują w niewielkim tylko stopniu użytkowane gospodarczo lasy, głównie żyzna buczyna karpacka oraz bory jodłowo-świerkowe. W górnym reglu dominują bory świerkowe o charakterze pierwotnym. W piętrach reglowych zachowane są niewielkie polany utrzymywane niegdyś dzięki wypasowi, obecnie zbiorowiska łąkowe ulegają przemianom w wyniku braku, lub ograniczeniu użytkowania. Zarośla kosodrzewiny zajmują około 10% obszaru, towarzyszą im zarośla wierzby śląskiej. W partiach szczytowych występują rumowiska skalne, a ponad górną granicą lasu i zarośli subalpejskich dominują murawy wysokogórskie.
Walory przyrodnicze
Obszar ważny dla zachowania bioróżnorodności. Stwierdzono tu występowanie 18 typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Wśród nich szczególnie cenne są naturalne zbiorowiska leśne (żyzne buczyny, bór górnoreglowy, jaworzyny) oraz wysokogórskie murawy i gołoborza, a także młaki i ziołorośla górskie. Znajduje się tu także jedno z 2 stanowisk zarośli kosodrzewiny na terenie Beskidów. Dwa zespoły wysokogórskich muraw: Junco trifidi – Festucetum airoidis oraz Saxifrago-Festucetum versicoloris są uważane za endemiczne dla tego masywu.
Ostoja odznacza się bogatą florą (ponad 600 gat. roślin naczyniowych), a wśród niej występuje 59 gatunków prawnie chronionych oraz 4 taksony z Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Jest to jedno z 4 stanowisk w Polsce tojadu morawskiego i jeden z 4 rejonów występowania tocji karpackiej (gatunków z załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG). Cennymi roślinami naczyniowymi są: okrzyn jeleni Laserpitium archangelica, który ma tutaj swoje jedyne stanowisko w Polsce i rogownica alpejska Cerastium alpinum ssp. babiogorense, takson endemiczny dla Babiej Góry.
Na Babiej Górze znajduje się jedno z 3 miejsc występowania w Polsce karpackiego endemitu - darniówki tatrzańskiej i jedno z 3 znanych miejsc występowania sichrawy karpackiej. Z terenu ostoi podano już ok. 2500 gatunków bezkręgowców. Bogata jest m. in. koleopterofauna (ok. 1500 udokumentowanych gatunków) z kilkunastoma gatunkami prawnie chronionymi, w tym gatunkami z Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG - priorytetową sichrawą karpacką Pseudogaurotina excellens, zagłębkiem bruzdkowanym Rhysodes sulcatus i biegaczem urozmaiconym Carabus variolosus. Interesujące gatunki zanotowano też np. wśród skąposzczetów Oligocheta (np. dżdżownica subalpejska) i niesporczaków Tardigrada (np. Echiniscus lapponicus). W masywie Babiej Góry występowała ongiś nadobnica alpejska - gatunek priorytetowy z Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG; zachowały się jej siedliska, więc jest możliwa restytucja. Stałym elementem fauny Babiej Góry jest ryś (w ostatnich latach regularnie obserwowane są 2 samice z młodymi i 1 dorosły samiec).
Cel ochrony
Zasadniczym celem ochrony jest zachowanie różnorodności biologicznej tego terenu. Obszar został wyznaczony zarówno dla ochrony ptaków, jak i licznych typów siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin i pozostałych zwierząt. Należy utrzymać, przynajmniej na aktualnym poziomie, obecny stan zachowania tych siedlisk przyrodniczych (czyli ich powierzchnię, strukturę i funkcję) oraz gatunków (czyli wielkość ich populacji, powierzchnię i jakość ich siedlisk). Cel ten jest zbieżny z celami ochronnymi przyjętymi w parku narodowym.
Ogólne warunki utrzymania właściwego stanu zachowania
Obszar Natura 2000 Babia Góra położony jest w znacznej części na terenie parku narodowego. W przypadku gatunków ptaków oraz innych zwierząt i większości typów siedlisk (zwłaszcza leśnych i wysokogórskich), które są przedmiotem ochrony na tym obszarze, reżim ochronny parku narodowego powinien być wystarczający dla utrzymania przynajmniej aktualnego stanu ich zachowania i nie wymaga dodatkowych obostrzeń.
Utrzymanie właściwego stanu zachowania pewnych gatunków i siedlisk utrudniają procesy sukcesji. Jest to szczególnie widoczne w przypadku półnaturalnych siedlisk przyrodniczych, które wykształciły się w wyniku lub przy udziale gospodarki ludzkiej (jak np. łąki użytkowane ekstensywnie, murawy bliźniczkowe). Warunkiem ich zachowania jest pasterskie lub kośne użytkowanie, a także okresowe usuwanie podrostu drzew i krzewów. Działania takie będą równocześnie sprzyjać utrzymaniu gatunków związanych z siedliskami otwartymi.