Neogobius fluviatilis (Pallas, 1811) — Babka szczupła — Monkey goby (Ryba)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Potencjalnie inwazyjny gatunek obcy
Babka stanowi pewne zagrożenie dla rodzimego rybostanu ze względu na konkurencję pokarmową oraz możliwości sprowadzenia egzotycznych pasożytów. Może limitująco wpływać na sukces reprodukcyjny krajowych gatunków ryb, wyjadając ich ikrę i narybek.

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca

Sposób dyspersji po introdukcji do Polski: Gatunek rozprzestrzenia się samodzielnie, bez udziału człowieka

Gatunek nie jest kontrolowany; należy prowadzić monitoring, a w przypadku stwierdzenia negatywnego wpływu należy podjąć kontrolę

Biologia i opis gatunku

Ubarwienie jasne, żółtawo-beżowe, skóra półprzezroczysta. Grzbiet pokryty szaro-brązowymi nieregularnymi plamami które tworzą marmurkowaty wzór. Z boku ciała wyraźny rząd czarnych plam. Oczy leżą na wierzchu głowy, która stanowi 1/4 długości ciała. Pysk ostro zakończony, płetwy brzuszne zrośnięte w przyssawkę. Wysokość drugiej płetwy grzbietowej oraz odbytowej zmniejsza się ku tyłowi. Ciało pokryte łuskami ktenoidalnymi, a miejscami cykloidalnymi. Łuski u babki szczupłej, w odróżnieniu od babki łysej, występują też na sklepieniu głowy. Babka szczupła jest gatunkiem euryhalinowym, żyje zarówno w wodach słodkich, jak i w morzach, nawet przy zasoleniu 47‰. Preferuje podłoże piaszczyste (potrafi zagrzebać się wystawiając jedynie koniec pyska i oczy). W rzekach (np. w Dnieprze i Dunaju) unika głównego nurtu, wybiera miejsca raczej o umiarkowanym lub wolnym przepływie, choć w Bugu często obserwowana była także w bystrzach, podobnie w Serbii zasiedliła liczne potoki o szybko płynącej wodzie. Dużą liczebność babka szczupła osiąga w zbiornikach zaporowych. Zimę spędza w głębszych wodach, a wiosną przed tarłem powraca na płycizny.

Wielkość: Maksymalna długość ciała samca: 19,5 cm, samicy: 12,8 cm.

Dymorfizm płciowy: Samce i samice różnią się wyglądem
W okresie rozrodu ciało samca ciemnieje do barwy prawie czarnej.

Sposób odżywiania: Drapieżnik
Dieta ulega zmianom się w zależności od wieku, sezonu i dostępnej bazy pokarmowej. W rzekach gatunek ten żywi się głównie larwami ochotek Chironomidae, drobnymi skorupiakami (głównie obunogi Amphipoda), mięczakami, a rzadziej rybami. Udział dwóch ostatnich kategorii wzrasta z wiekiem.

Rozmnażanie: Gatunek osiąga dojrzałość płciową w 2-3 roku życia. Sezon rozrodczy w dolnym Dnieprze trwa od kwietnia do czerwca, w rejonach chłodniejszych (maj-lipiec). Tarło ma miejsce w płytkiej wodzie od 0,3 do 1,0 m (wyjątkowo do 2,3 m). Ikra składana jest na spodniej stronie zanurzonych obiektów, zarówno pochodzenia naturalnego (kamienie, korzenie, kłody, kępy roślinności), jak też antropogenicznego (kawałki metalu, liny itp.). Gniazda pilnuje samiec odstraszając drapieżniki i prowadząc zabiegi pielęgnacyjne nad ikrą. Liczba jaj w gnieździe wskazuje, że pochodzą one od więcej niż jednej samicy. Tarło odbywa się zwykle w więcej niż jednym rzucie.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Powierzchniowe wody stojące (Dane pochodzą z Polski)
  • Powierzchniowe wody płynące (Dane pochodzą z Polski)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Babka szczupła rozprzestrzenia się w Europie wzdłuż dwóch szlaków migracji wodnej fauny ponto-kaspijskiej. Pierwszy z nich, tzw. centralny, prowadzi z Morza Czarnego przez Dniepr, Prypeć, Kanał Królewski i Muchawiec - dopływ Bugu do Polski. Stąd możliwa jest dalsza ekspansja przez Kanał Bydgoski, Noteć, Odrę do Niemiec i Zachodniej Europy. Zanim gatunek ten dotarł do Polski rozszerzenie jego zasięgu do wysokości Kijowa obserwowano w Dnieprze i w jego dopływach w okolicach Smoleńska. Drugi korytarz migracji prowadzi też Morza Czarnego, lecz przez Dunaj. Pierwsze doniesienia o rozszerzaniu zasięgu babki szczupłej tym szlakiem, poza Żelazną Bramą - umowną granicą występowania tej babki, pochodzą z połowy lat 60. W ostatnich latach potwierdzono jej obecność na kilku stanowiskach w serbskim odcinku Dunaju oraz w niektórych jego dopływach, m.in. w Sawie i rzece Czerna W 1970 r. złowiono kilka osobników w Balatonie, a dopiero później w 1984 r. znaleziono ten gatunek w węgierskiej części Dunaju. Ekspansja babki szczupłej na Węgrzech nie była dostrzegana do roku 1993, kiedy to jej eksplozyjny pojaw zaobserwowano w zbiorniku zaporowym na środkowej Cisie, a następnie w naturalnym odcinku tej rzeki. Niedługo babka szczupła odnotowana została również na Słowacji, w Dunaju na granicy z Węgrami, oraz w jego dopływach - Hron, Ipel i Vah.

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja: około roku 1997

Sposoby przetransportowania gatunku do Polski:

  • Dla niektórych introdukcji brak danych o sposobie przetransportowania gatunku do Polski

Przyczyny, dla których gatunek został przetransportowany do Polski:

  • Rozprzestrzenił się do Polski z sąsiedniego kraju przez sztuczne kanały

Wektory odpowiedzialne za przedostanie się gatunku do Polski:

  • Rozprzestrzenił się do Polski z sąsiedniego kraju przez sztuczne kanały

Sposoby przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski:

  • Dla niektórych introdukcji brak danych o sposobie przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski

Literatura

  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Neogobius fluviatilis link
  • Danilkiewicz Z. 1998. Babka szczupła, Neogobius fluviatilis (Pallas, 1811), Perciformes, Gobiidae – nowy, pontyjski element w ichtiofaunie zlewiska Morza Bałtyckiego. (Mankey goby, Neogobius fluviatilis (Pallas, 1811), Perciformes, Gobiidae - another new Pontic element in the ichthyofauna of the Baltic basin) Fragmenta Faunistica 41: 269-277. link
  • Kakareko T., Żbikowski J., Żytkowicz J. 2005. Diel partitioning in summer of two syntopic neogobiids from two different habitats of the lower Vistula River, Poland. Journal of Applied Ichthyology 21: 292-295. link
  • Kostrzewa J., Grabowski M. 2002. Babka szczupła, Neogobius fluviatilis (Pallas, 1811), w Wiśle – fenomen inwazji pontokaspijskich Gobiidae. Przegląd Zoologiczny 46: 235-242. link

Opracowanie: Joanna Grabowska

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Actinopterygii
Rząd: Perciformes
Rodzina: Gobiidae