Ameiurus nebulosus (Le Sueur, 1819) — Sumik karłowaty — Brown bullhead (Ryba)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Inwazyjny gatunek obcy

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca

Liczba stanowisk: >1000; liczebność: na niektórych stanowiskach występuje masowo.

Sposób dyspersji po introdukcji do Polski: Gatunek jest celowo rozprzestrzeniany przez człowieka
Ekspansja sumika spowodowana była czynnikami wynikającymi z jego biologii oraz translokacjami prowadzonymi przez organizacje wędkarskie, hodowców ryb karpiowatych i prywatne osoby. Kolejnym czynnikiem sprzyjającym jego ekspansji było stosowanie go jako żywej przynęty w połowach na ryby drapieżne. Wędkarze zarybiali sumikiem akweny, uwalniając niewykorzystane ryby w miejscu łowienia lub pozwalając im uciec . Do ekspansji przyczyniło się też przypadkowe przenoszenie wraz z materiałem zarybieniowym gatunków gospodarczych (głównie karpiowatych) . Połączenie systemów rzecznych Europy siecią kanałów żeglugowych i rowów melioracyjnych spowodowało szybkie powiększanie zajmowanego areału przez sumika karłowatego.

Gatunek jest kontrolowany, jednak z ograniczonym skutkiem
Kontrola liczebności praktycznie niemożliwa ze względu na liczbę osobników

Biologia i opis gatunku

Gatunek limnofilny, ciało bezłuskie -w przedniej części, na przekroju poprzecznym, okrągłe, w tylnej, od nasady płetw brzusznych lekko bocznie spłaszczone. Głowa masywna, krótka i szeroka, spłaszczona grzbietobrzusznie. W części wierzchniej osadzone małe oczy. Na górnej szczęce - dwie pary wąsów. Dłuższe wychodzą z kąctów pyska i sięgają po nasadę płetw piersiowych. Krótsza para znajduje się przed oczami. Na podbródku - cztery krótkie wąsy. Linia boczna - wyraźnie zaznaczona. Przebiega pośrodku boków, nie dochodząc do nasady płetwy ogonowej. Płetwy piersiowe - małe, położone tuż za głową. Ich pierwszy promień - twardy i piłkowany na całej długości. Krótka płetwa grzbietowa przesunięta do przodu w stosunku do płetw brzusznych. Jej pierwszy promień - twardy i piłkowany. Płetwa tłuszczowa jest duża, u starszych osobników zaczyna się kilowatym fałdem tłuszczowym. Płetwa ogonowa zaokrąglona, czasami słabo wykrojona. Płetwa odbytowa - długa, wsparta na dwóch promieniach twardych i 17-20 miękkich. Ubarwienie głowy, grzbietu oraz górnych partii boków żółtobrązowe; czasami przechodzące w ciemnobrązowe z oliwkowozielonym odcieniem. Na bokach jaśniejsze, nieregularne brązowe plamy. Dolne partie boków i brzuch - szarobiałe. W okresie tarła brzuch przybiera żółtawe lub pomarańczowe zabarwienie. Płetwy tego samego koloru co ciało, ale znacznie jaśniejsze. W błonie płetw pomiędzy promieniami znajdują się liczne, drobne ziarna pigmentu. Wąsy na szczęce górnej są ciemnobrązowe lub czarne, a na podbródku jasne - szarobiałe lub żółtawe. Ubarwienie w dużym stopniu uzależnione jest od charakteru akwenu i wieku ryb. W płytkich zbiornikach o dnie piaszczystym i gliniastym gatunek ten ma z reguły jaśniejsze ubarwienie. Podobne ubarwienie mają stadia młodociane.

Wielkość: W Europie osiąga maksymalną długość ciała 30 cm, maksymalny ciężar 30 kg, a średni: 0,25 kg.

Sposób odżywiania: Drapieżnik
W skład jego pokarmu wchodzi: zooplankton, bentos, ikra, narybek i mniejsze gatunki ryb. Starsze osobniki zjadają larwy owadów: ochotkowatych , ważek i chruścików, mięczaki oraz skorupiaki wyższe Malacostraca. W kanale Cisa-Dunaj odnotowano następujące gatunki ryb w diecie sumika karłowatego: ukleja Alburnus alburnus, różanka Rhodeus sericeus, lin Tinca tinca, karaś pospolity Carassius carassius, koza Cobitis taenia i jazgarz Gymnocephalus cernuus. W niektórych zbiornikach pokarm wzbogacają też komponenty roślinne (m.in. Spirogyra, Ulotrix, Fragilaria) oraz części makrofitów.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Eutroficzne jeziora i stawy
    Zbiorniki wód stojących o miękkim, porośniętym roślinnością dnie, czyli stawy, eutroficzne płytkie jeziora. (Dane pochodzą z: obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)
  • Powierzchniowe wody płynące
    Starorzecza i odcinki wolno płynących nizinnych rzek, ich zatoki oraz kanały. (Dane pochodzą z: obszar, z którego pochodzą dane, nie został określony)

Mechanizmy wpływu:

  • Konkurencja, Skala wpływu: Istotny
    Wpływ na: gatunki ryb limnofilnych (Osteichthyes)
    Sumik karłowaty konkuruje o pokarm z wieloma gatunkami ryb. Żerując na ikrze i narybku powoduje obniżenie liczebności, a nawet całkowity zanik słabszych konkurentów. W akwenach, w których się pojawia (np. Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie) po pewnym czasie staje się dominantem lub nawet jedynym gatunkiem ryby. (Dane pochodzą z: Polski)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Sumik karłowaty do Europy został sprowadzony w celu uatrakcyjnienia łowisk. Początkowo powszechnie uważano, że sprowadzany materiał należy do jednego gatunku - Ameiurus nebulosus, jednak znacznie później okazało się, że w tym samym czasie zostały introdukowane dwa, morfologicznie bardzo podobne do siebie, gatunki : A. nebulosus i A. melas . Po raz pierwszy gatunki te sprowadzono w 1871 r. do wód Francji (Vivier 1951). Później sumiki pojawiły się w Niemczech (1885 r.), Anglii (1885 r.), Holandii (1885 r.), Belgii (1884 r.), Austrii, d. Czechosłowacji (Czechy - 1890 r.; Słowacja - 1926 r.), Finlandii, na Węgrzech (1902 r.), w Irlandii, Polsce (1885 r.), Rumunii, Hiszpanii (1910-1913 r.), d. ZSSR (Białoruś - 1935 r.; Ukraina - 1928 r.), Włoszech, Szwajcarii, Jugosławii (1905 r.) i Norwegii (1890 r.)

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja: w roku 1885

Sposoby przetransportowania gatunku do Polski:

  • Gatunek został celowo sprowadzony

Przyczyny, dla których gatunek został przetransportowany do Polski:

  • Rybactwo komercyjne

Wektory odpowiedzialne za przedostanie się gatunku do Polski:

  • Brak danych

Sposoby przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski:

  • Dla niektórych introdukcji danych o sposobie przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski są niepewne

Literatura

  • Adamczyk L.H. 1975. Sumik karłowaty, Ictalurus nebulosus (Le Sueur), 1819 w biocenozie jeziora. Przegląd Zoologiczny 19: 71-73.
  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Ameiurus nebulosus link
  • Heese T. 1997. Wpływ introdukcji egzotycznych gatunków ryb na biocenozy polskich jezior. W: Wpływ antropopresji na jeziora. (A. Choiński red.) 26-31. Mat. Kon. Nauk. Poznań
  • Horoszewicz L. 1971. Sum. PWRiL, Warszawa
  • Paduszek D. 1996. Morfologia, biologia i ekologia oraz rola w ekosystemach wodnych sumika karlowatego Ictalurus nebulosus (Le Sueur, 1819) - introdukowanego gatunku w Polsce. maszynopis Muzeum Przyrodnicze U. Wr.

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Actinopterygii
Rząd: Siluriformes
Rodzina: Ictaluridae

Synonimy łacińskie: Ameiurus cactus; Ameiurus lacustris; Ameiurus vulgaris; Amiurus vulgaris; Ictalarus nebulosus; Ictalurus nebulosus marmoratus; Pimelodus atrarius; Pimelodus cactus; Pimelodus felis; Pimelodus nebulosus Le Sueur 1819; Pimelodus vulgaris; Silurus coenosus; Silurus nigrescens

Synonimy angielskie: Bullhead; Bullhead brown catfish; Catfish; North American catfish