Procyon lotor Linnaeus, 1758 — Szop pracz — Raccoon (Ssak)

Status gatunku w Polsce

Gatunek jest obcy na całym obszarze, na którym występuje w Polsce

Inwazyjny gatunek obcy
Jest zagrożeniem przede wszystkim dla rodzimych ptaków, zwłaszcza poprzez jego drapieżnictwo na łęgach gatunków gniazdujących na ziemi, jak i gniazdach które są zakładane na drzewach. Może również mieć negatywny wpływ na rodziną faunę poprzez drapieżnictwo oraz relacje konkurencyjne. Szopy mogą przenosić wściekliznę, bąblowicę, a także są rezerwuarem glisty baylisascaris procyonis, którą wydala razem z kałem.

Występuje w środowisku przyrodniczym; rozmnażająca się populacja; liczebność wzrastająca

Liczba stanowisk: 11 - 100. W w 2006 r. liczebność szacowano na 73 osobniki, ale bez wątpienia jest ona znacznie większa.

Sposób dyspersji po introdukcji do Polski: Gatunek rozprzestrzenia się samodzielnie, bez udziału człowieka
zbiegły z hodowli

Gatunek jest kontrolowany, jednak z ograniczonym skutkiem

Biologia i opis gatunku

Szopy mają mocną budowę, krępy beczkowaty tułów. Głowę szeroką z wąskim pyskiem o dużych oczach. Uszy szeroko rozstawione o ostrych końcach. Czaszka jest stosunkowo ruchliwa, część mózgowa jest zaokrąglona. Posiada dość krótkie i szerokie nozdrza, a na twarzy ma maskę o ciemnym czole i wąskim, czarnym pasie sięgającym do nosa. Ma ciemne policzki, a nad oczami widoczne są jasne paski. Posiada charakterystyczne uzębienie tj. długie kły, małe przedtrzonowce i szerokie trzonowce. Przednie zęby są mało rozwinięte a tylne są przystosowane do przecierania jedzenia. Szop posiada pięciopalczaste kończyny o ruchliwych, długich palcach, które zakończone są ostrymi pazurami. Umaszczenie dzikich szopów jest szare z domieszką barwy brunatno czarnej na grzbiecie, jaśniejszym brzuchu, z żółtawa plamą na ramionach. Posiada również na wysokości oczu czarną smugę, oraz charakterystyczne jasne pierścienie na puszystym ogonie. Ilość pierścieni wyraźnie odcinających się od tła wynosi przeważnie od 4 do 7. Szop ma futro niezbyt długie ale geste.

Wielkość: Długość ciała wynosi: 40 - 70 cm; długość ogona: 20 - 30 cm; ciężar ciała wynosi: 3,5 - 7 kg.

Sposób odżywiania: Wszystkożerny
Odżywia się ssakami, płazami, gadami i rybami. Bezkręgowce zjada w dużych ilościach przez cały rok; jesienią głównie rośliny m. in. jagody, żołędzie, orzechy, jęczmień, słonecznik, kukurydzę i różne owoce. W rejonie ujścia Warty głównym składnikiem diety szopów są gryzonie oraz padlina dzików i jeleniowatych.

Długość życia: Przeważnie od 6 do 16 lat.

Rozmnażanie: Szopy są zwierzętami monoestrycznymi czyli ruja występuje u nich raz do roku i trwa od lutego do marca. Po ciąży trwającej 60 - 65 dni, rodzi się 4 - 6 (8) młodych. Młode rodzą się niedołężne, prawie nagie i ślepe. Dopiero po ok. 20 dniach otwierają im się oczy. Samica karmi je przez ok. miesiąc. Młode uzyskują dojrzałość somatyczną w 7 - 8 miesiącu życia, natomiast dojrzałość płciową w 9 miesiącu. Samce uzyskują dojrzałość płciową po 2 latach, a samice po roku. Około 2,5% dorosłych samic przechodzi urojoną ciąże. Samce są poligamiczne, w okresie godowym zmieniają kilkakrotnie samice, lecz ilość tworzenia par jest ograniczona. Osobniki męskie nie są aktywne płciowo cały rok. Jądra dziesięciomiesięcznych samców osiągają masę około 5,6 g, natomiast u samic najwyższa masa jajników notowana jest na listopad, więc około 3 miesięcy przed okresem kopulacyjnym.

Wpływ

Siedliska zajmowane w zasięgu wtórnym:

  • Lasy (Dane pochodzą z obszaru Europy, gdzie gatunek jest obcy)

Introdukcja

Okoliczności poprzedzające pojawienie się gatunku w Polsce: Około 1945 r. w Niemczech wschodnich (powiat Strausberg, okolice Wolfshagen) introdukowano 25 szopów. W roku 1927 również w Niemczech (Hesja, Okolice Frankenbergu) introdukowano 6 osobników Procyon lotor, a 7 lat później kolejne 6. Jeszcze inna introdukcja na terenie Niemiec miała miejsce w okolicach Eifel, gdzie introdukowano maksymalnie 5 osobników szopa (data introdukcji jest nieznana). Około 1950 r. doszło do introdukcji niewiadomej liczby osobników w Czechach (okolice Zvolenia). Szopy w liczbie 128 osobników introdukowano również na Białorusi w okręgach Homel i Brześć (dolina rzeki Prypeć; data introdukcji jest nieznana).

Najwcześniejsza introdukcja/obserwacja: w roku 1927

Sposoby przetransportowania gatunku do Polski:

  • Dla niektórych introdukcji brak danych o sposobie przetransportowania gatunku do Polski
  • Gatunek samodzielnie rozprzestrzenił się po wcześniejszej introdukcji w kraju sąsiednim
  • Gatunek został celowo sprowadzony

Przyczyny, dla których gatunek został przetransportowany do Polski:

  • Dla części introdukcji brak danych o przyczynie, dla której gatunek dostał się do Polski
  • Przemysł futrzarski
  • Rozprzestrzenił się do Polski po introdukcji w sąsiednim kraju

Wektory odpowiedzialne za przedostanie się gatunku do Polski:

  • Brak danych
  • Nie dotyczy (gatunek był sprowadzony celowo)

Sposoby przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski:

  • Celowe wsiedlenie; brak danych o tym czy introdukcja była legalna
  • Dla niektórych introdukcji brak danych o sposobie przedostania się gatunku do środowiska przyrodniczego Polski
  • Samodzielna inwazja do środowiska przyrodniczego po wcześniejszej introdukcji w sąsiednim kraju
  • Ucieczka z hodowli/uprawy

Literatura

  • Anonymous 1950. Szopy na pomorzu Łowiec polski 3: 23.
  • Bogdanowicz W., Ruprecht A.L. 1987. Przypadki stwierdzeń szopa pracza Procoyon lotor (Linnaeus, 1758) w Polsce. Przegląd Zoologiczny 31: 375-383.
  • DAISIE European Invasive Alien Species Gateway 2008. Procyon lotor link
  • Kampmann H. 1975. Der Waschbar.Verbreitung, Okologie, Lebensweise, Jagd. Verlag Paul Parey. Hamburg und Berlin link
  • Romanowski J. 1995. Szop pracz – mieszkaniec starego i nowego kontynentu Łowiec polski 11: 9-11.
  • Stanisławska A. 2008. Szopy pracze już mieszkają na naszych bagnach Angora 34: 50. link
  • Suminski P. 1963. Aklimatyzacja ssaków łownych w Polsce. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 19: 13-22.
  • Sumiński P., Goszczyński J., Romanowski J. 1993. Ssaki drapieżne Europy PWRiL, Warszawa

Opracowanie: Magdalena Bartoszewicz

Typ: Vertebrata
Klasa/Gromada: Mammalia
Rząd: Carnivora
Rodzina: Procyonoidea

Synonimy angielskie: Common raccoon; North American raccoon