Aktualności

Ile kosztują inwazje obcych gatunków w Europie?

2009-11-12

Na stronie Komisji Europejskiej został udostępniony (w języku angielskim) dokument dotyczący strategicznych rozwiązań problemu inwazji biologicznych na naszym kontynencie. Zawiera on m. in. oceny wymiernych strat ekonomicznych, które są rezultatem obecności obcych gatunków w Europie: wynoszą one co najmniej 12 mld € rocznie. Według autorów opracowania kwota ta może być w rzeczywistości znacznie wyższa. Trudności z wyliczeniem faktycznych kosztów wiążą się m. in. z tym, że dla dużej części inwazyjnych gatunków obcych nie przeprowadzono jakichkolwiek badań nad ekonomicznymi skutkami ich obecności. Oczywiście koszty wpływu tych gatunków na różnorodność biologiczną są jeszcze trudniejsze do oceny – nie da się np. obliczyć kosztów wiążących się z całkowitym wymarciem rodzimego gatunku.

Całoroczne polowania na norkę amerykańską, jenota i szopa pracza

2009-10-27

W dniu 22 września 2009 Minister Środowiska wydał nowe rozporządzenie zmieniające okresy polowań na zwierzęta łowne, w tym na najbardziej inwazyjne gatunki obcych drapieżników: norkę amerykańską, jenota i szopa pracza. Zgodnie z nowymi przepisami, na gatunki te można polować przez cały rok. Tym samym na obszarze całego kraju tracą one kilkumiesięczny okres ochronny (dotychczas nie obowiązywał on jedynie w obwodach łowieckich, na terenie których występuje cietrzew lub głuszec i na terenach rybackich obrębów hodowlanych).

Należy mieć nadzieję, że nowe przepisy przyczynią się do zmniejszenia liczebności tych inwazyjnych gatunków obcych w Polsce.

Kolejne stwierdzenie sterniczki jamajskiej w Polsce

2009-10-26

Jak informuje portal BirdWatching.pl, w dniach 25.10.-8.11.2009 na kompleksie stawów rybnych w Łężczoku (woj. Śląskie) obserwowana była sterniczka jamajska Oxyura jamaicensis. Jest to kolejne stwierdzenie tego inwazyjnego obcego gatunku w naszym kraju. W połowie 20. wieku sterniczka jamajska została introdukowana do celów hodowli w kilku krajach Europy Zachodniej. Ucieczki z hodowli doprowadziły do powstania lęgowych populacji, których liczebność na początku 21. wieku osiągnęła ponad 4 500 osobników.

Ta atrakcyjnie wyglądająca kaczka uznawana jest jeden z najgroźniejszych gatunków obcych w Europie (DAISIE) i jest objęta całkowitym zakazem importu żywych osobników do krajów Unii Europejskiej. Przyczyną tego jest negatywny wpływ sterniczki jamajskiej na globalnie zagrożoną sterniczkę europejską O. leucocephala. Te spokrewnione gatunki krzyżują się ze sobą, co istotnie obniża liczbę wyprowadzanych młodych sterniczek europejskich. Tym samym obecność sterniczki jamajskiej stanowi największe zagrożenie dla przetrwania populacji sterniczki europejskiej.

W celu ochrony rodzimego gatunku w Europie trwa program zwalczania sterniczki jamajskiej. W samej tylko Wielkiej Brytanii od 2005 r. odstrzelono ponad 6 100 osobników tego gatunku, co istotnie przyczyniło się do spadku liczby stwierdzanych tam sterniczek. Program ten uzyskał pełne poparcie organizacji zajmujących się ochroną przyrody, w tym Królewskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków (RSPB). Również Rekomendacja 124 (2007) i Rekomendacja 61 (1997) Konwencji Berneńskiej zobowiązują Strony tej Konwencji m. in. Do niezwłocznego odstrzału wszystkich stwierdzanych w naturze sterniczek jamajskich. Poza Wielką Brytanią, odstrzał prowadzony jest także w Hiszpanii i we Francji, a w najbliższym czasie rozpocznie się również w Holandii. Ponieważ Polska jest stroną tej Konwencji, tego typu działania powinny być podejmowane również na terenie naszego kraju i to nawet mimo faktu, że sterniczka jamajska nie jest u nas gatunkiem inwazyjnym. Jest ona bowiem w Polsce obserwowana jedynie sporadycznie i nie dochodzi na obszarze naszego kraju do hybrydyzacji ze sterniczką europejską (w Polsce nie ma lęgowej populacji tego gatunku). Jednocześnie przez wielu obserwatorów ptaków sterniczka jamajska jest traktowana jako nieszkodliwe, atrakcyjne urozmaicenie ornitologicznych wycieczek. Należy jednak pamiętać, że osobniki zalatujące do Polski, po przelocie na południe Europy mogą krzyżować się ze sterniczką europejską, przyczyniając się w ten sposób do zwiększenia zagrożenia tego gatunku.

Niestety, w związku z niejasną sytuacją prawną sterniczki jamajskiej (nie jest to gatunek łowny) i niejasnym podziałem kompetencji odnośnie zwalczania obcych gatunków w Polsce, realizacja międzynarodowych zobowiązań dotyczących sterniczki jamajskiej może w praktyce napotkać na duże problemy w naszym kraju. Zgodnie z rekomendacjami Konwencji Berneńskiej tego typu formalne przeszkody należy jak najszybciej usunąć.

Piżmówka amerykańska lęgowa w Polsce

2009-09-23

Na portalu BirdWatching.pl zamieszczona została informacja, że w dniu 20.09.2009 na Stawach Milickich w dolinie Baryczy (woj. Dolnośląskie) dokonano obserwacji pary piżmówek amerykańskich Cairina moschata wodzących 14 piskląt. Ta północnoamerykańska kaczka jest jednym z najczęściej hodowanych gatunków drobiu. Obserwacja ze Stawów Milickich jest pierwszym w Polsce przypadkiem lęgu tego amerykańskiego gatunku w warunkach naturalnych. Tym samym nasz kraj jest kolejnym obszarem Europy, w którym może dojść do utworzenia dzikiej populacji tego gatunku (DAISIE, NOBANIS).

Spotkanie NOBANIS w Krakowie

2009-09-16

W dniach 24-25 września 2009 w Krakowie odbędzie się robocze spotkanie uczestników projektu NOBANIS (European Network on Invasive Alien Species). W ramach tego projektu stworzony został regionalny portal dotyczący inwazji biologicznych w 18 krajach Europy środkowej i północnej. Dane z obszaru Polski przedstawiane w tym portalu pochodzą z bazy danych „Gatunki obce w Polsce”.

Projekt kolejnego rozporządzenia w sprawie gatunków obcych

2009-07-02

Na stronach Ministerstwa Środowiska dostępny jest projekt rozporządzenia w sprawie listy roślin, zwierząt i grzybów gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym.

Do dnia 22.07.2009, na adres Wanda.Olech-Piasecka@mos.gov.pl można przesyłać uwagi dotyczące tego projektu.

Ministerstwo Środowiska przygotowuje 2 nowe rozporządzenia dotyczące obcych gatunków zwierząt łownych

2009-06-03

Pierwszy z projektów rozporządzeń dotyczy zmiany okresów polowań na zwierzęta łowne, w tym na jenota Nyctereutes procyonoides, szopa pracza Procyon lotor i norkę amerykańską Mustela vison. Według nowych przepisów, na dwa pierwsze gatunki będzie można polować od dnia 1 czerwca do dnia 31 marca, zatem o miesiąc dłużej niż dotychczas (obecnie okres polowań rozpoczyna się 1 lipca). Ponadto, o ile całoroczne polowania na jenota i szopa pracza dozwolone są obecnie wyłącznie na terenach obwodów łowieckich, w których występuje głuszec lub cietrzew, to nowe przepisy powiększają ten obszar o obwody łowieckie, w których prowadzono w ostatnich 2 latach zasiedlenia zająca, bażanta lub kuropatwy. Okres polowań na norkę amerykańską nie ulegnie zmianie (od dnia 1 lipca do dnia 31 marca), natomiast, podobnie jak w przypadku jenota i szopa pracza, obszar całorocznych polowań zostanie powiększony o obwody łowieckie, w których prowadzono w ostatnich 2 latach zasiedlenia zwierzyny drobnej.

Drugi projekt rozporządzenia dotyczy stosowania pułapek żywołownych do odławiania zwierząt drapieżnych, w tym, jenota, norki amerykańskiej i szopa pracza. Zgodnie z nowymi przepisami, odłowy mogą być przeprowadzane w okresach polowań na poszczególne gatunki, a na terenach obwodów łowieckich, w których w okresie ostatnich 2 lat przed dokonywanym odłowem wsiedlono drobną zwierzynę łowną – przez cały rok.

Wprowadzenie w życie tych rozporządzeń będzie bez wątpienia ważnym krokiem służącym zapobieganiu wzrostowi liczebności populacji obcych inwazyjnych gatunków drapieżników w naszym kraju. Jednak w opinii Instytutu Ochrony Przyrody PAN, przesłanej do Ministerstwa Środowiska, skuteczność stosowanych metod kontroli byłaby zdecydowanie wyższa przy dopuszczeniu całorocznych polowań na te gatunki na obszarze całej Polski. Ponadto, w piśmie do Ministerstwa, Instytut zwrócił się z propozycją zaliczenia do listy gatunków zwierząt łownych bernikli kanadyjskiej Branta canadensis i gęsiówki egipskiej Alopochen aegyptiacus. Bernikla kanadyjska uznawana jest za jeden ze 100 najgroźniejszych gatunków obcych w Europie. Stale rozszerza tu swój zasięg, konkurując z rodzimymi gatunkami gęsi i krzyżując się z nimi (zwłaszcza z gęgawą Anser anser). W Polsce od kilkunastu lat corocznie obserwowane są zimujące bernikle, włącznie z dużym stadem na Zalewie Wiślanym. Część tych osobników to uciekinierzy z ogrodów zoologicznych, a także coraz popularniejszych prywatnych hodowli ptaków ozdobnych. W 2005 r. wcześniejsze przesłanki dotyczące prób podejmowania lęgów przez ten gatunek zostały potwierdzone wykryciem pierwszego udanego lęgu w Gdańsku. W 2007 r. w różnych częściach Gdańska do lęgów przystąpiło już 5 par gęsi. Mimo, że odłów ptaków zapobiegł dalszemu wzrostowi liczebności tamtejszej populacji, to w 2008 gniazdowanie tego gatunku stwierdzono nad Jeziorem Somińskim w powiecie chojnickim. Co więcej, był to najprawdopodobniej lęg mieszany z rodzimą gęgawą Anser anser (Komisja Faunistyczna SO PTZool. Fakty te potwierdzają, że w naszym kraju trwa szybka inwazja tego gatunku, co przy zaniechaniu kontroli liczebności może poważnie zagrozić gatunkom rodzimym.

Według raportów Komisji Faunistycznej PTZool, o ile do roku 2006 ogółem dokonano w Polsce zaledwie kilkunastu obserwacji gęsiówki egipskiej to w samym tylko 2007 r. stwierdzeń takich było już 4, a wśród nich był pierwszy udany lęg. W 2008 r. nastąpił lawinowy wzrost liczby stwierdzeń gęsiówki – było ich co najmniej 38. Jednocześnie liczba par lęgowych wzrosła do 3. Wskazuje to, że mamy w Polsce do czynienia z bardzo szybka inwazją kolejnego obcego gatunku. W Niemczech, przy liczebności 2200-2600 par lęgowych (Bauer i Woog 2008), gęsiówka egipska jest uznawana za najszybciej rozprzestrzeniający się gatunek obcego ptaka. Część obserwacji w Polsce z pewnością dotyczy osobników, które przybyły do nas zza zachodniej granicy. W połączeniu z faktem, że gatunek ten również w naszym kraju jest coraz częstszym obiektem hodowli hobbystycznych (pierwszy lęg w Polsce był następstwem ucieczki z prywatnego zoo), nie ma żadnych wątpliwości, że liczebność dzikiej populacji lęgowej gęsiówki również u nas będzie bardzo szybko wzrastać. Dopuszczenie do polowań na ten gatunek mogłoby się przyczynić do spowolnienia wzrostu populacji.

Inwazyjne gatunki obce tematem wiodącym Międzynarodowego Dnia Różnorodności Biologicznej

2009-05-13

Dostrzegając konieczność zwiększania świadomości o inwazjach biologicznych, Konwencja o Różnorodności Biologicznej wybrała w tym roku inwazyjne gatunki obce jako wiodący temat Międzynarodowego Dnia Różnorodności Biologicznej. Na całym świecie w dniu 22 maja organizowane będą konferencje, wykłady, wystawy i inne imprezy przybliżające zagrożenia ze strony inwazji biologicznych i sposoby rozwiązywania tego problemu.

Nowy portal Gatunki Obce w Polsce

2009-02-26

Po długim okresie przygotowań, uruchamiamy nowy portal Gatunki obce w Polsce. Jego podstawowym elementem pozostaje baza danych. W stosunku do poprzedniej wersji została ona znacząco zmodyfikowana. Większość zmian jest zgodna z rekomendacjami globalnej sieci baz danych o gatunkach obcych GISIN (Global Invasive Species Information Network; www.gisinetwork.org). Umożliwi to łatwą integrację danych z Polski z powstającymi w przyszłości strukturami regionalnymi i globalnymi. Chęć integracji naszych informacji spowodowała również, że w chwili obecnej pewna część danych w bazie zamieszczona jest w języku angielskim. W najbliższym czasie zostaną one przetłumaczone na język polski.

Informacje o gatunkach w naszej bazie danych wciąż nie są kompletne, choć w miarę naszych możliwości są uzupełniane. Zdajemy sobie sprawę, że mimo dołożenia wszelkich starań z naszej strony, dane te nie są całkowicie wolne od błędów. Dlatego bardzo prosimy o przesyłanie do nas wszelkich uwag i pytań dotyczących bazy danych. Będziemy również wdzięczni za informacje o obserwacjach obcych gatunków.

Poza bazą danych, w naszym portalu będą zamieszczane aktualne informacje dotyczące inwazji biologicznych w Polsce.