Dolnośląska Stacja Terenowa

Dolnośląska Stacja Terenowa IOP PAN we Wrocławiu
ul. Podwale 75
50-449 Wrocław
telefon: 71 337 63 49
e-mail: a.wuczynski@pwr.edu.pl


Informacje organizacyjne

Dolnośląska Stacja Terenowa we Wrocławiu stanowi zamiejscową jednostkę Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, wchodzącą w skład Zakładu Ochrony Fauny. Została utworzona w 1964 r. jako Pracownia Sudecka przy Zakładzie Gospodarki Górskiej PAN. Początkowo prowadziła badania dotyczące gospodarki rolnej i leśnej w Sudetach, nieco później w zakresie zainteresowań znalazły się również zagadnienia dotyczące środowiska przyrodniczego. W 1969 r. Zakład Gospodarki Górskiej PAN wraz z placówką wrocławską został włączony do ówczesnego Zakładu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Od tej chwili w problematyce badań zaczęły się pojawiać, a z czasem przeważać tematy z zakresu biologii, ekologii i ochrony różnorodności przyrodniczej.

Kierownikami Stacji byli: doc. dr Zygmunt Hryncewicz (1964-1969), dr Maria Jahn (1970-1980), dr Hubert Gembarzewski (1981-1982), dr hab. Zbigniew Jakubiec (1983-2010) i dr hab. inż. Andrzej Wuczyński (od 2010).

Stan zatrudnienia w Stacji zmieniał się od sześciu osób w pierwszych latach istnienia do jednej osoby w końcu lat 1980. Od 1991 r. niemal niezmiennie utrzymywane były dwa etaty. Również w 2018 r. w Stacji zatrudnione były dwie osoby: dr hab. Andrzej Wuczyński oraz dr Ewa Zyśk-Gorczyńska. Ponadto ze Stacją związani są liczni współpracownicy, a także studenci studiów doktoranckich i magisterskich, których promotorami są pracownicy Stacji.

Lokalizacja

test

Stacja była początkowo zlokalizowana w jednej z kamienic wrocławskiego Rynku, a od roku 1982 mieści się przy ul. Podwale 75, w zabytkowym budynku Wrocławskiego Oddziału PAN. W budynku tym przez pierwszą dekadę Stacja zajmowała dwa duże pokoje, a w roku 1993 została zmniejszona i przeniesiona do obecnego pomieszczenia. Odtąd zajmuje jedno duże pomieszczenie na trzecim piętrze, wysokie, widne i umeblowane, z zachowanym wyposażeniem z dawnych lat. Jesienią 2017 w związku z wymianą wszystkich (ponad 250) okien w budynku PAN, Stacja przeszła gruntowny remont, co było okazją do zrewidowania jej wieloletnich zasobów. W odnowionej postaci Stacja posiada cztery przygotowane stanowiska pracy i inne niezbędne zaplecze, w tym własne archiwum, bibliotekę, wydzieloną część zebraniową oraz kącik kuchenny.

 

test

test

Na podkreślenie zasługuje korzystna lokalizacja Stacji – w centrum miasta (10 minut od Rynku), w budynku Oddziału PAN stanowiącego centrum wrocławskich jednostek Akademii, posiadającego sale konferencyjne oraz własny hotel. Dokładniejszą charakterystykę jednostek i działalności Oddziału PAN we Wrocławiu, w tym Stacji Dolnośląskiej IOP (s. 85-88), zawiera załączone opracowanie (pdf) oraz strona internetowa http://www.wroclaw.pan.pl.

 

Tematyka badawcza Stacji

Dominujące kierunki badań w Stacji Dolnośląskiej zmieniały się wraz ze zmianami struktury organizacyjnej Instytutu i Stacji oraz naukowymi zainteresowaniami jej pracowników. Obecnie, zgodnie z przynależnością do Zakładu Ochrony Fauny, działalność badawcza Stacji obejmuje zagadnienia związane z biologią, ekologią i ochroną dzikich kręgowców, zwłaszcza ptaków i ssaków, jednak wplecione w szerszy kontekst badań nad różnorodnością przyrodniczą. Część podejmowanych prac badawczych jest specyficzna dla południowo-zachodniej Polski, lecz z założenia dobór tematów ma charakter wykraczający poza zagadnienia regionalne. Tematy badań realizowane aktualnie i w ostatnich latach wymieniono poniżej.

1. Ekologia i zagrożenia bioróżnorodności obszarów rolnych

  • Cechy i znaczenie liniowych środowisk marginalnych (tzw. pasm śródpolnych) w ochronie bioróżnorodności obszarów rolnych
  • Ocena przydatności wybranych grup organizmów jako wskaźników bioróżnorodności, na przykładzie ptaków, owadów, mszaków i roślin naczyniowych w pasmach śródpolnych
  • Ocena liczebności i składu gatunkowego ptaków lęgowych i zimujących w różnych typach krajobrazu rolniczego
  • Biologia lęgowa gatunków modelowych dla środowisk rolnych: trznadla Emberiza citrinella, gąsiorka Lanius collurio i jarzębatki Sylvia nisoria
  • Budżet czasowy, ekologia żerowania i dieta trznadla Emberiza citrinella i gąsiorka Lanius collurio

 

    testtest

testtest

testtest

test

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Część ww. tematów była realizowana w ramach prowadzonego przez Stację grantu Komitetu Badań Naukowych nr 2 PO4F 02329 „Wpływ struktury liniowych środowisk marginalnych w krajobrazie rolniczym na różnorodność flory i fauny”.

 

 

 

2. Ocena zagrożeń różnorodności biologicznej pod wpływem różnych form antropopresji

  • Dokumentowanie i analiza śmiertelności dzikich zwierząt w wyniku kolizji drogowych w Polsce
  • Przyczyny i skutki kolizji ptaków ze szklanymi powierzchniami
  • Ocena wzajemnego oddziaływania ptaków i napowietrznych linii elektroenergetycznych
  • Korzyści i zagrożenia różnorodności biologicznej wynikające z rozwoju odnawialnych źródeł energii
  • Znaczenie zimowego dokarmiania w procesach synurbizacji ptaków

 

testtest

testtest     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W zakresie badań nad antropogenicznymi przyczynami śmiertelności zwierząt pracownicy Stacji Dolnośląskiej są współzałożycielami i koordynatorami naukowymi dwóch ogólnopolskich portali internetowych:

  • „Zwierzęta na Drodze. Ogólnopolski Rejestr Kolizji Drogowych ze Zwierzętami” www.zwierzetanadrodze.pl oraz
  • „Szklane pułapki. Ogólnopolski Rejestr Kolizji Ptaków ze Szklanymi Elementami Infrastruktury” www.szklanepulapki.pl.

Ponadto, do dorobku Stacji należy współtworzenie strategicznych dokumentów ogólnokrajowych („Wytyczne dotyczące oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki” oraz „Wpływ napowietrznych sieci elektroenergetycznych średniego i wysokiego napięcia, w tym również kolejowych sieci trakcyjnych, na ptaki”) i regionalnych („Studium przestrzennych uwarunkowań rozwoju energetyki wiatrowej w województwie dolnośląskim”).

 

3. Badania populacyjne bociana białego w Polsce

  • Wieloletni monitoring populacji bociana na wybranych powierzchniach w Polsce
  • Podsumowanie wyników kolejnych międzynarodowych cenzusów bociana białego w zakresie Polski południowo-zachodniej
  • Ekologia behawioralna bociana w warunkach niskiego zagęszczenia populacji na Przedgórzu Sudeckim
  • Biologia rozrodu i ochrona bociana białego

 

test

Badania nad bocianem białym stanowią najdłuższej trwający temat badawczy Stacji, sięgający początku jej obecności w strukturze Instytutu i poparty wieloma publikacjami. Stacja prowadziła samodzielnie lub we współpracy z PTPP „pro Natura” ogólnokrajowe liczenia bociana w latach 1974, 1994/95 oraz 2004/05. W efekcie jednym z najcenniejszych zasobów Stacji jest tzw. Archiwum bocianie, tj. komplet ogólnopolskich danych ankietowych z w/w liczeń, a także z roku 1958 roku oraz z Dolnego Śląska z lat 1984 i 1989.

 

 

testtest

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Biologia i ochrona niedźwiedzia brunatnego Ursus arctos w polskiej części Karpat

  • Prowadzenie długoterminowego monitoringu rozmieszczenia i wielkości populacji niedźwiedzia brunatnego w Polsce.
  • Ranienie drzew przez niedźwiedzie – skutki gospodarcze ranienia oraz biocenotyczne znaczenie uszkadzanych drzew w ekosystemach leśnych.

Ważnym zasobem Stacji są materiały ankietowe dotyczące populacji niedźwiedzia brunatnego w Polsce, pochodzące ze wszystkich karpackich nadleśnictw i zbierane rokrocznie od roku 1980 do chwili obecnej.

 

5. Migracje ptaków na śródlądziu

  • Wędrówki i zimowanie gęsi w południowo-zachodniej Polsce – monitoring populacji, zmiany długoterminowe, fenologia migracji
  • Ocena natężenia wiosennej i jesiennej wędrówki ptaków na Dolnym Śląsku w oparciu o wizualne obserwacje przelotu. Zgromadzona baza danych na temat migracji ptaków jest jedną z największych w Polsce (59000 stad i ponad 1 mln osobników).
  • Charakterystyka parametrów nocnej wędrówki ptaków na podstawie obserwacji przelotu na tle tarczy księżyca.

 

testtest

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 tekst i fotografie: Andrzej Wuczyński

Bibliografia Dolnośląskiej Stacji Terenowej IOP PAN we Wrocławiu